ئیبن خالەوەی
ئیبن خالەوەی | |
|---|---|
الحسین بن أحمد بن خالویە | |
| لەدایکبوون | |
| مەرگ | ٣٧٠ی کۆچی (٩٨٠-٩٨١ی زایینی) |
| نیشتەجێی | ھەمەدان، بەغدا، حەلەب |
| پیشە | زمانزان (نەحو)، زانای قیڕائات، موفەسیر، ئەدیب |
| ناسراوە بە | یەکێک لە گەورەترین ئیمامەکانی زمانی عەرەبی، مامۆستای کۆشکی سەیفودەولەی حەمدانی |
کارە ناودارەکان | إعراب ثلاثين سورة، الحجة في القراءات السبع، ليس |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە) |
ئەبوو عەبدوڵڵا حوسێن کوڕی ئەحمەد کوڕی خالەوەی ھەمەدانی (بە عەرەبی: أبو عبد اللە الحسین بن أحمد بن خالویە الهمذاني؛ کۆچکردووی ٣٧٠ک/٩٨٠ز)، ناسراو بە ئیبن خالەوەی، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و زانایانی زمانی عەرەبی، نەحو و قیڕائاتی قورئان لە سەدەی چوارەمی کۆچیدا. ئەو یەکێک بوو لە دیارترین کەسایەتییەکانی کۆڕی زانستیی میری حەمدانی، سەیفودەولە، لە شاری حەلەب.
ژیان و پایەی زانستی
[دەستکاری]ئیبن خالەوەی لە شاری ھەمەدان لەدایک بووە. بۆ وەرگرتنی زانست گەشتێکی بەرفراوانی کردووە و سەردانی ناوەندە زانستییەکانی وەک بەغدا، شام، حیجاز و یەمەنی کردووە. لە بەغدا لەسەر دەستی گەورەترین ئیمامەکانی زمان و قیڕائات خوێندوویەتی، لەوانە: ئیبن موجاھید، ئیبن ئەنباری و ئیبن دورەید.[١]
دواتر لە شاری حەلەب نیشتەجێ بوو و بووە یەکێک لە نزیکترین زانایان لە سەیفودەولەی حەمدانی و مامۆستای منداڵەکانی.[٢]
زانایان بە شێوەیەکی بەرفراوان ستایشیان کردووە:
ئیمامی زەھەبی بە "ئیمامی گەورە، زانای لێھاتوو" (الإمام العلامە) ناوی دەبات.[٣]
یاقوت حەمەوی دەڵێت: «یەکێک بوو لە ئیمامەکانی زمان و لەبیرکردنێکی بەھێزی ھەبوو».[٤]
ڕکابەری لەگەڵ موتەنەبی
[دەستکاری]ئیبن خالەوەی بە ڕکابەری و مشتومڕە زانستییەکانی لەگەڵ شاعیری گەورەی عەرەب، موتەنەبی، لە کۆڕی سەیفودەولەدا ناسراوە. زۆرجار مشتومڕی زمانەوانی و ئەدەبی لەنێوانیاندا ڕوویداوە، کە ئەمەش نیشانەی زیندوویی و گرنگیی کۆڕە زانستییەکەی سەیفودەولە بووە.[٥]
بەرھەمەکان
[دەستکاری]ئیبن خالەوەی خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگە کە تا ئەمڕۆش لەلایەن لێکۆڵەرانەوە سوودیان لێ وەردەگیرێت:
إعراب ثلاثين سورة من القرآن الكريم: بەناوبانگترین کتێبیەتی و تایبەتە بە شیکردنەوەی ڕێزمانیی (ئیعراب) ٣٠ سووڕەتی کۆتایی قورئان.
الحجە فی القراءات السبع: کتێبێکی گرنگە لە بواری زانستی قیڕائات و شیکردنەوەی حەوت قیڕائاتە بەناوبانگەکە.
کتاب لیس: فەرھەنگێکە بۆ ئەو وشانەی کە لەسەر یەک فۆرم و کێش ھاتوون.
شرح مقصورە ابن درید: شرۆڤەیەکە لەسەر قەسیدە بەناوبانگەکەی ئیبن دورەید.
ھەروەھا چەندین کتێبی تر لە بواری زمان، شیعر و قیڕائاتدا.
کۆچی دوایی
[دەستکاری]ئیبن خالەوەی لە ساڵی ٣٧٠ی کۆچی (بەرامبەر ٩٨٠-٩٨١ی زایینی) لە شاری حەلەب کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
