ئیبراھیم ئەدھەم زەھاوی
ئیبراھیم ئەدھەم زەھاوی | |
|---|---|
 | |
| لەدایکبوون | ١٩٠٢ |
| مەرگ | ١٩٦٢ (تەمەن ٦٠) |
| نەتەوە | کورد |
| پیشە | ھۆزانڤان، نووسەر |
| چالاکبوون | سەدەی بیستەم |
| ئایین | ئیسلام |
| خزمەکان | جەمیل سدقی زەھاوی |
ئیبراھیم ئەدھەم زەھاوی (١٣٢٠–١٣٨٢ی کۆچی / ١٩٠٢–١٩٦٢ی زایینی) ھۆزانڤانێکی نیشتمانپەروەری کوردی عێراق بوو. ئەو بە ھەڵبەستە ئاگرینییەکانی و ھەڵوێستە توندەکانی دژی دەسەڵاتدارانی سەردەمی خۆی، بەتایبەتی بنەماڵەی پاشایەتی، ناسرابوو، کە بەھۆیەوە تووشی ئازار و ئەشکەنجەیەکی زۆر بووەوە.
ژیان و پەروەردە
[دەستکاری]ئیبراھیم لە بنەماڵەیەکی زانست و ئەدەبپەروەری بەغدا لەدایک بووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. تەواوی ژیانی لە عێراق بەسەر بردووە. برازای ھۆزانڤانی گەورەی کورد، جەمیل سدقی زەھاوی بووە. خوێندنی سەرەتایی لە حوجرە (کوتتاب) و لەسەر دەستی زانایانی سەردەمی خۆی وەرگرتووە. کاتێک زانکۆی ئالولبەیت لە بەغدا کرایەوە، پەیوەندیی پێوە کرد و لە ساڵی ١٩٣٠دا خوێندنی تێدا تەواو کرد. دوای دەرچوونی، ماوەیەک کاری ئازادی ئەنجام داوە، پاشان لە ساڵی ١٩٤٤ وەک فەرمانبەر دامەزرا و تا ساڵی ١٩٥٨ خانەنشین کرا.[١]
ڕەچەڵەک و بنەماڵە
[دەستکاری]ڕەچەڵەکی تەواوی بەم شێوەیەیە: ئیبراھیم کوڕی ئەدھەم کوڕی محەممەد ساڵح کوڕی محەممەد فەیزی زەھاوی، کوڕی مەلا ئەحمەد کوڕی حەسەن بەگ کوڕی ڕۆستەم کوڕی کەیخەسرەو کوڕی میر سلێمان کوڕی ئەحمەد بەگ کوڕی بوراق بەگ کوڕی خزر بەگ کوڕی حسێن بەگ کوڕی میر سلێمانی گەورە.[٢] بنەماڵەکەی دەگەڕێتەوە سەر میر سلێمانی گەورەی بابان. شاری سلێمانی لەلایەن نەوەی ئەم میرەوە، واتە ئیبراھیم پاشای بابان، دروست کراوە و بە ناوی باپیرە گەورەیەوە ناونراوە. ھەروەھا لە ھەندێک سەرچاوەدا ئاماژە بەوە کراوە کە ڕەچەڵەکیان دەگاتەوە سەر ھاوەڵی ئیسلام، خالید کوڕی وەلید.
چالاکیی ڕامیاری و ئازارەکانی
[دەستکاری]زەھاوی وەک یەکێک لە گەنجە نیشتمانپەروەرە پڕجۆش و خرۆشەکانی سەردەمی خۆی دەناسرا و ھەڵبەستەکانی وەک چەکێک بۆ ھاندانی خەڵک بەکاردەھێنا. لە ساڵی ١٩٣٦دا، بەھۆی ھەڵبەستێکەوە بە ناونیشانی «فەڵەستین بە ھانای داواکەتانەوە دێت» (بە عەرەبی: لبوا فلسگین) کە تێیدا ڕەخنەی لە بارودۆخی عێراق گرتبوو، ڕووبەڕووی ھێرشکرایە سەر. لەم ھێرشەدا شەویلگەی خوارەوەیان شکاند و لە ئەنجامدا تووشی ئیفلیجی بوو. ئەم ڕووداوە تا کۆتایی ژیانی کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر تەندروستیی جێھێشت و وای لێکرد گۆشەگیری ھەڵبژێرێت و زۆرجار بە تەنیا لەگەڵ خۆیدا بدوێت.
شێوازی ھونەری
[دەستکاری]لە ھەڵبەستەکانیدا دەنگی شیعری عەبباسی دەبیسترێتەوە و داڕشتنەکەی پتەوە، بەڵام جیاوازییەکەی لەو کێشە سیاسی و کۆمەڵایەتیانەدایە کە باسی کردوون و خۆی ئازاری لەبەر دەستیان چەشتووە. خەیاڵی، سەرەڕای بەپیتییەکەی، زیاتر لاساییکارانە بووە و داھێنانی تێدا کەم بووە، کە ڕەنگە بەھۆی سەرنجی زۆری لەسەر ئامانجە سیاسییەکەیەوە بووبێت و دەرفەتی بۆ فڕین لە جیھانی خەیاڵ و داھێناندا نەڕەخسابێت.
بەرھەمەکان
[دەستکاری]بەرھەمی تایبەت
[دەستکاری]دیوانی «النفپات»[٣] پەرتووکی «ڕبگال اللانھایە» (پاڵەوانانی بێ کۆتایی)، کتێبێکی فەلسەفییە و لە ساڵی ١٩٤٧ لە قاھیرە چاپ کراوە. دیوانی ھەڵبەست، کە لەلایەن عەبدوڵڵا ئەلجبورییەوە کۆکراوەتەوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە و لە ساڵی ١٩٦٩ لە قاھیرە چاپ کراوە.
کاری ھاوبەش
[دەستکاری]بە ھاوبەشی لەگەڵ عەبدولستار قەرەغولی، دوو کتێبی ھۆزانڤان نوعمان سابتی پێشکەش و بڵاو کردەوە: دیوانی «شقائق النعمان» و کتێبی «سەربازییەت لە دەوڵەتی عەبباسیدا» (چاپخانەی بەغدا، ١٩٣٨).
کۆچی دوایی
[دەستکاری]دوای کۆچی دوایی لە ساڵی ١٩٦٢دا، چەندین ھۆزانڤانی عێراق شیوەنامەیان بۆ نووسی، لەوانە: جەلال حەنەفی، خزر تائی، کەمال نوسرەت و عەبدوڵڵا ئەلجبوری.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ المعجم، http://www.almoajam.org/lists/inner/١٥ ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە..
- ↑ ماڵپەڕی ویکیپیدیای عەرەبی و فارسی
- ↑ ناوی پەرتووک: مێژووی زانایانی کورد ناوی دانەر: مەلا تاھیر مەلا عبدللە بەحرکەیی ژمارەی بەرگ: یەکەم نۆبەتی چاپ: چاپی یەکەم ساڵی چاپکردن: [٢٠١٠] ناوی چاپخانە: چاپخانەی ئاراس ژمارەی ئەو لاپەڕەی زانیارییەکەی لێ وەرگیراوە: لاپەڕە ٢
