ئۆپەراسیۆنەکانی تەوەکەلنا عەلائەڵڵا

ئۆپەراسیۆنەکانی تەوەکەلنا عەلائەڵڵا
بەشێکە لە	شەڕی ئێران و عێراق
ڕێکەوتی دەستپێکردن	١٧ی نیسانی ١٩٨٨
ڕێکەوتی کۆتاییھاتن	٣٠ی حوزەیرانی ١٩٨٨
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ئۆپەراسیۆنەکانی تەوەکەلنا عەلائەڵڵا (بە عەرەبی: عمليات توكلنا على الله «پشتمان بە خودا بەستووە») زنجیرەیەک لە پێنج ھێرشی زۆر سەرکەوتووی عێراق بوو کە لە نیسانی ١٩٨٨ دەستیپێکرد و تا تەممووزی ١٩٨٨ بەردەوام بوو، شەڕەکە بۆ ھەڵمەتێکی ھێرشبەری گەورەتر، لە کۆتاییدا بووە ھۆی دەرکردنی ھەموو ھێزەکانی ئێران کە لە عێراقدا ھەبوون و دواتر لەشکرکێشی نوێ بۆ سەر ئێران.

پێشەکی

دوای ھەڵمەتەکانی کەربەلای ئێران لە ساڵی ١٩٨٧، بەڵام پێش کۆتایی ھاتنی ھاوین، سوپای عێراق بە نھێنی دەستی کرد بە مەشقپێکردنی مانۆڕی سەربازی لە بیابانەکانی پشت بەسرە. مانۆڕە مەشقییەکان چەندین فیرقەی سوپا و پاسەوانی کۆماری و نموونەی گەورەی ئەو ئامانجانەیان لەخۆگرتبوو کە عێراق بەتەمابوو لە ئێران وەریانبگرێتەوە.

شکستی ئێران لە ھەڵمەتی کەربەلا لە ساڵی پێشوودا، زیانی بە ھێزی مرۆیی، پێداویستییەکان و ورەی سەربازیی ئێران گەیاندبوو، لە ئەنجامدا ژمارەیەکی زیاتر لە ئێرانییەکان دژی جەنگەکە دەوەستانەوە. ئەمەش بەو مانایە بوو کە ھەوڵی سەفەربەریی سەربازیی ئێران بۆ ھێرشێکی نوێ لە دژی عێراق لە ساڵی ١٩٨٨دا شکستی ھێنابوو. ھەروەھا سەرکردایەتی سەربازیی ئێران لە کۆنفرانسێکی گەورەی ستراتیژیدا بڕیاری دابوو کە ھێزەکانی ئێران دەبێت مەشق و پڕچەککردنەوەی بەرفراوان ئەنجام بدەن بۆ ئەوەی عێراق تێکبشکێنن، ئەمەش لە بەرامبەردا دەکرێت تا ٥ ساڵی پێبچێت. لە ئەنجامدا، ئێران لە ساڵی ١٩٨٨ ھیچ ھەوڵێکی نوێی نەدا بۆ داگیرکردنی عێراق. سەرەڕای ئەوەش، ئێران دەستی کرد بە تەرکیزکردنە سەر دروستکردنی یاخیبوونێک لە ناوخۆی عێراقدا، ھاوشێوەی ڤیێت کۆنگەکان لە کاتی جەنگی ڤیێتنامدا. ئەوان لە کوردستانی عێراق لەم کارەیان سەرکەوتوو بوون.

پاشھاتەکان

ئەم ھێرشە خێرایانەی عێراق ئێرانییەکانی تووشی شۆک کرد و خستنییە دۆخێکی سەرلێشێواوییەوە؛ خۆیان لە ھەموو لایەکەوە بە دەورەدراوی ھێزەکانی عێراق بینییەوە و ھەموو کۆنترۆڵێکیان بەسەر ھێزەکانیاندا لەدەستدا. بەم شێوەیە ئەم ئۆپەراسیۆنە بەرفراوانە بە ئازادکردنی سەرجەم ناوچە داگیرکراوەکانی عێراق کۆتایی ھات. ھێزەکانی ئێران لەو کەرتە جیاوازانەی بەشدارییان لە ئۆپەراسیۆنەکەدا کردبوو گورزێکی کوشندەیان بەرکەوتبوو؛ بنکە و پێکھاتە جیاوازەکانیان لە ڕاستیدا لەناوچوون. لە کاتی شەڕەکانی ساڵی ١٩٨٨دا، ئێرانییەکان بەرگرییەکی کەمیان لە بەرامبەر ھێرشەکانی عێراق نیشاندا، چونکە بەھۆی نزیکەی ھەشت ساڵ جەنگەوە ماندوو و شەکەت ببوون. ئەوان بڕێکی زۆر لە کەلوپەلیان لەدەستدا؛ و ٢٠ ھەزار سەربازی ئێرانی لە سەرانسەری ئۆپەراسیۆنەکاندا بە دیل گیران. ئەوە ئەو ئۆپەراسیۆنە بوو کە بە کردەوە کۆتایی بە جەنگەکە ھێنا، و سەرکەوتنێکی ڕوونی عێراقی بەسەر ھێزەکانی ئێراندا نیشان دا. عێراقییەکان ئەرکەکانیان بە خێرایی، بە شێوەیەکی کارا و بە ھەماھەنگییەکی تەواوەوە جێبەجێ کرد. لە پاییزی ساڵی ١٩٨٨دا، عێراقییەکان لە بەغدا ئەو چەکە دەستبەسەرداگیراوانەی ئێرانیان نمایش کرد کە دەیانگرتەوە زیاتر لە سێ بەشی (٧٥٪)ی کۆگای زرێپۆشی ئێران و نزیکەی نیوەی تۆپەکان و زرێپۆشەکانی گواستنەوەی سەربازانیان. لە ٢ی تەممووزدا، ئێران درەنگ وەخت فەرماندەیییەکی ناوەندیی ھاوبەشی دامەزراند کە سوپای پاسداران، سوپا و یاخیبووە کوردەکانی یەکخست، و ڕکابەری نێوان سوپا و سوپای پاسدارانی نەھێشت؛ بەڵام ئەمە زۆر درەنگ بوو، و باوەڕ وابوو کە ئێران کەمتر لە ٢٠٠ تانکی لە بەرەی باشووردا مابێتەوە، لە بەرامبەر ھەزاران تانکی عێراقیدا. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەمریکا ئۆپەراسیۆنی «Praying Mantis»ی دەستپێکرد (کە ھێزی دەریایی ئێرانی وێران کرد لە ھەمان ڕۆژی دووەمین شەڕی فاو)، و خستنەخوارەوەی بەڕێکەوتی گەشتی ئاسمانیی ٦٥٥ی ئێران لەلایەن ئەمریکاوە یارمەتیدەر بوو بۆ باوەڕھێنان بە سەرکردایەتی ئێران بە گۆشەگیرییان و نەبوونی توانایان بۆ سەرکەوتن لە جەنگەکەدا.

شەڕەکان لە ھەمان کاتدا پێگەیشتنی سوپای عێراقیان دەرخست، کە لە درێژایی جەنگەکەدا گەشەی کردبوو تا ئەو ئاستەی، لەکاتی ئۆپەراسیۆنەکانی تەوەکەلنا عەلائەڵڵادا، دەیتوانی ئۆپەراسیۆنی چەکە ھاوبەشەکان ئەنجام بدات بە بەکارھێنانی لقە جیاوازەکانی ھێزە چەکدارەکانی عێراق وەک یەک ھێزی یەکگرتوو.

چەکە کیمیایییەکانی عێراق بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە بەشدارییان لە سەرکەوتنەکانیاندا کرد.

لەگەڵ پاشەکشەکردنی سوپای ئێراندا، لایەنە جیاوازەکانی سەرکردایەتیی ئێران، بە سەرۆکایەتی عەلی ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی (کە لە سەرەتادا پاڵپشتی لە درێژکردنەوەی جەنگەکە دەکرد)، خومەینییان باوەڕ پێھێنا کە داوای ئاشتی بکات بەھۆی نەبوونی ورە و مایەپووچبوونی چاوەڕوانکراوی ئێرانەوە. لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨، ئێران بڕیارنامەی ٥٩٨ی پەسەند کرد، کە ئامادەیی خۆی نیشان دا بۆ قبووڵکردنی ئاگربەست، و لە ٢٠ی ئابی ١٩٨٨دا، ئاشتی بە فەرمی گەڕێنرایەوە. دوای زنجیرەیەک شەڕ، کە تێیدا عێراق وەک سەرکەوتوو دەرکەوت، سەرکردایەتی لە بەغدا ڕای گەیاند کە ئەوان ئارەزووی داگیرکردنی خاکی ئێرانیان نییە. سەرکەوتنی ھێزە چەکدارەکانی عێراق پیاوانی ئایینی ئێرانی باوەڕ پێھێنابوو کە ناتوانن لە گۆڕەپانی جەنگدا ئامانجەکانیان بپێکن و پێویستە ئاگربەستەکە قبووڵ بکەن.