ئۆپەراسیۆنی کەربەلا ٥

ئۆپەراسیۆنی کەربەلا ٥
بەشێکە لە	شەڕی ئێران و عێراق
وڵات	عێراق
جێ	پارێزگای بەسرە
پۆتانی شوێن	٣٠°٣٠′٠″N ٤٧°٤٨′٠″E
کاتی ڕوودان	٢٦ی شوباتی ١٩٨٧
ڕێکەوتی دەستپێکردن	٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧
ڕێکەوتی کۆتاییھاتن	٢٦ی شوباتی ١٩٨٧
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

گەمارۆدانی بەسرە بە ناوی ڕەمزی ئۆپەراسیۆنی کەربەلا-٥ یان دروێنەی گەورە (بە عەرەبی: الحصاد الأكبر)، ئۆپەراسیۆنێکی ھێرشبەرانە بوو کە ئێران لە ھەوڵێکدا بۆ گرتنەوەی شاری بەندەری بەسرەی عێراق لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٧ ئەنجامیدا. ئێرانییەکان نەیانتوانی بگەنە ئامانجەکەیان.

شەڕ

ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ٥ نیوەشەوی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧ دەستی پێ کرد، کاتێک ھێزێکی ھێرشبەری ٣٥،٠٠٠ پیادەی سوپای پاسداران لە گۆلی ماسی پەڕینەوە، لە کاتێکدا چوار فیرقەی ئێرانی ھێرشیان کردە سەر کەناراوە باشوورییەکانی گۆلەکە، و ھێزەکانی عێراقیان تێک شکاند و دوعەیجییان گرت، کە کاناڵێکی ئاودێرییە. ئەوان سەرەپردەکەیان لە دوعەیجی وەک سەکۆیەک بەکار ھێنا. لە نێوان ٩–١٠ی کانوونی دووەم، ئێرانییەکان بە تانکەوە یەکەم و دووەم ھێڵی بەرگریی بەسرەیان لە باشووری گۆلی ماسی بەزاند. ئێرانییەکان بە خێرایی ھێزەکانیان بە ٦٠،٠٠٠ سەرباز بەھێز کرد و دەستیان کرد بە پاککردنەوەی پاشماوەی عێراقییەکان لە ناوچەکەدا.

ھەر لە ٩ی کانوونی دووەمدا، عێراقییەکان دەستیان بە پەرچەکردار کرد، کە لەلایەن فڕۆکە نوێیەکانی سوو-٢٥ و میگ-٢٩ پاڵپشتی دەکران و تا ١٠ی کانوونی دووەم عێراقییەکان ھەموو چەکێکی قورسی بەردەستیان بەکار ھێنا بۆ دەرپەڕاندنی ئێرانییەکان. سەرەڕای ئەوەی ژمارەیان لە ئاسماندا ١٠ بە ١ بوو، بەرگرییە ئاسمانییەکانی ئێران زۆر فڕۆکەی عێراقییان خستە خوارەوە (بە گشتی ٤٥ فڕۆکەی جەنگی)، ئەمەش ڕێگەی بە ئێران دا پاڵپشتیی ئاسمانیی نزیک بە ھێزە ئاسمانییە بچووکەکەیان دابین بکات، کە ھەروەھا لە شەڕەفڕۆکەدا باڵادەستییان چەسپاند. تانکەکانی عێراق لە زۆنگاوەکاندا چەقیبوون و لەلایەن ھەلیکۆپتەرە کۆبراکان و کۆماندۆکانی دژەتانکی تەیارکراو بە مووشەکی تاو تێک شکێنران. ھەرچەندە دوای ١٣ی کانوونی دووەم، عێراق توانی بە تەواوی ھێزی ئاسمانیی خۆی تەرخان بکات، و ئەمجارەیان عێراق دەستی نەپاراست. ھێزی ئاسمانیی عێراق تەنھا لە ١٤ و ١٥ی کانوونی دووەمدا زیاتر لە ٥٠٠ گەشتی ئاسمانیی بۆ پاڵپشتیی ھێزە زەوینییەکانی عێراق ئەنجام دا، و توانی ٢١٨ ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی ئێرانی و ٢١ بەلەم لەناو ببات.

سەرەڕای تاکتیکە باڵاکانی پیادەی ئێران، قووڵاییی بەرگرییەکانی عێراق بوو کە ڕێگری لە ئێرانییەکان کرد سەرکەوتن بەدەست بھێنن. سەرەڕای ناردنی ھێزی پاڵپشت، ئێران بەم زووانە ئەوەندە زیانی گیانیی زیاتری لێ کەوت کە دووبارە گوڕی پێشڕەوییەکەی لەدەست دا. تا ١٦ی کانوونی دووەم، ئەمریکا خەمڵاندی کە شەڕەکە بووەتە ھۆی نزیکەی ٥٠،٠٠٠ کوژراو و برینداری ئێرانی و ١٠،٠٠٠ عێراقی. بەڵگەی ئەو ئاستە لە زیانە گیانییانە زۆر بەرجەستە بوون. ئێران ڕێژەیەکی ئێجگار بەرزی کوژراو بەرامبەر بە برینداری ھەبوو، و زۆربەی مردووەکان لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا مانەوە.

لە ١٩–٢٤ی کانوونی دووەمدا، ئێران ھێرشێکی دیکەی پیادەی دەست پێ کرد، ھێڵی سێیەمی بەزاند و عێراقییەکانی بەرەو ڕووباری جاسم پاشەکشە پێ کرد. جەنگەکە بووە کێبڕکێی ئەوەی کام لایەن دەتوانێت ھێزی پاڵپشتی زیاتر بھێنێت. تا ٢٩ی کانوونی دووەم، ئێرانییەکان ھێرشێکی نوێیان لە ڕۆژاوای ڕووباری جاسمەوە دەست پێ کرد، و ھێڵی چوارەمیان بەزاند. ئەوان لە دووریی ١٥ کیلۆمەتریی شارەکەدا بوون. لەو کاتەدا جەنگەکە گەیشتە چەقبەستوویی. تەلەڤیزیۆنی ئێران دیمەنەکانی دەوروبەری بەسرەیان پەخش کرد بەڵام ئێرانییەکان زیاتر پێشڕەوییان نەکرد. زیانەکانی ئێران ئەوەندە توند بوون کە عێراق ھێرشی دەست پێ کرد و پاشەکشەی پێ کردن، و ئێرانییەکانی لە ناوچەی شەلامچە گەمارۆ دا. شەڕ بەردەوام بوو و ٣٠،٠٠٠ ئێرانی ھێشتا لە دەوروبەری گۆلی ماسی پێگەکانیان پاراستبوو. جەنگەکە بووە جەنگی سەنگەر، کە ھیچ لایەک نەیدەتوانی ئەوی تر لە جێی خۆی بکات. ئێران چەندین جار تریش ھێرشی کرد بەڵام بێ سوود بوو. کەربەلای ٥ بە فەرمی لە کۆتاییی شوباتدا کۆتایی ھات، بەڵام شەڕ و گەمارۆدانی بەسرە بەردەوام بوو.

لە نێوان کوژراوەکاندا فەرماندەیەکی ئێرانی بە ناوی حوسێن خەڕازی و ھەروەھا فەرماندەی فیرقەی ٩ی «بەدر» ئیسماعیل دەقایقی ھەبوون. نزیکەی ٥٠،٠٠٠ ئێرانی و ١٠،٠٠٠ عێراقی بەھۆی ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ٥ بوونە قوربانی.

شەڕەکانی ناو ئەم ئۆپەراسیۆنە قورسترین و خوێناویترین بوون لە ماوەی جەنگەکەدا، بەجۆرێک ناوچەی دەوروبەری شەلامچە بە «سۆمی جەنگی ئێران و عێراق» ناسرا. لە کاتێکدا، دۆخەکە ئەوەندە خراپ بوو کە سەددام فەرمانی دا چەندین ئەفسەری لەسێدارە بدرێن. بە چڕبوونەوەی فڕۆکەکانی ئێران لە بەسرە، عێراقییەکان ڕێگاکانی گەیاندنی ئێرانییان بە چەکی کیمیایی بۆردومان کرد، ھەروەھا شارەکانی ئێرانیان بە بۆمبی ئاسایی بۆردومان کرد، لەوانە تاران، ئەسفەھان و قوم. پێ دەچێت لەم ھێرشانەدا نزیکەی ٣،٠٠٠ دانیشتووانی مەدەنیی ئێرانی کوژرابێتن. ئێران بە تەقاندنی یازدە مووشەکی دوورھاوێژ بۆ سەر شارەکانی عێراق وەڵامی دایەوە، کە زیانی گیانیی لە نێوان دانیشتوواندا لێ کەوتەوە و لانیکەم ٣٠٠ کەسی کوشت.

عێراقییەکان شەڕێکی بەرگرییان لە بەسرە کردبوو، ئەوان سەرکەوتوو بوون لە ڕاگرتنی ئێرانییەکان و پووچەڵکردنەوەی خولیای ئەوان بۆ گرتنی شارەکە. کۆتاییی جەنگەکە داڕمانی بەرچاوی ورەی ئێرانییەکانی بەخۆوە بینی چونکە لەوە بەدواوە تەنھا ڕێژەیەکی کەم بۆ خۆبەخشین لە سوپای پاسداران یان بەسیج ناویان تۆمار دەکرد.