ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیان ٦

«ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیان ٦»
بەشێک لە شەڕی ئێران و عێراق
ڕێکەوت ٢٢–٢٤ی شوباتی ١٩٨٤ شوێن ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ڕێگای خێرای بەسرە–بەغدا ئەنجام سەرکەوتنی عێراق سەرکەوتنی تاکتیکیی بچووکی ئێران بەرگریی سەرکەوتووی عێراق گۆڕانکارییە ناوچەیییەکان زەوییەک بە ڕووبەری ٥ بە ١٠ میل دەستی بەسەردا گیرا، بەڵام نەگەیشتنە ئامانجی ڕێگای خێرای بەغدا–بەسرە
شەڕکەرەکان
عێراق	ئێران
ھێز
~١٤٠،٠٠٠	٥٠٠،٠٠٠
زەرەر و زیانە گیانییەکان
مامناوەند	زۆر

ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیان ٦ (بە فارسی: عملیات والفجر ۶) ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو کە لەلایەن ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە دژی ھێزە چەکدارەکانی عێراقی سەددام حوسێن ئەنجام درا. لە ٢٢ تا ٢٤ی شوباتی ١٩٨٤ بەردەوام بوو و لەگەڵ ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیان ٥، بەشێک بوو لە ئۆپەراسیۆنێکی ستراتیژیی گەورەتر بۆ کۆنترۆڵکردنی بەشێک لە ڕێگای خێرای بەسرە–بەغدا، بەمەش دوو گرنگترین شاری عێراقی لە یەکتر بڕی، و ھەڕەشەی لەو تۆڕە دەکرد کە پێداویستیی بۆ سوپای عێراق لە ھێڵی پێشەوە دابین دەکرد. ئۆپەراسیۆنی پێش بەرەبەیان سەرکەوتوو بوو لە دەستبەسەرداگرتنی ھەندێک بەرزایی لە ١٥ میلیی ڕێگای خێراکە، و ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیانی ٦ بۆ ئەوە داڕێژرابوو کە سوود لەو دەستبەسەرداگرتنەی ئێرانییەکان وەربگرێت بە پێشڕەویکردن بەرەو ڕێگای خێراکە. بەڵام ئۆپەراسیۆنەکە ڕووبەڕووی بەرگریی عێراق بووەوە کە لە بەرامبەر ھەموو ھێرشەکاندا وەستا، و ئێرانییەکان تەنھا دوای دوو ڕۆژ کۆتایییان بە ھێرشەکە ھێنا. ئەمەش بووە ھۆی ئۆپەراسیۆنی خەیبەر، کە دووبارە جەختکردنەوەی ھێرشەکانی ئێران بوو بۆ سەر بەسرە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ.

پێشەکیی ئۆپەراسیۆنەکە

شکستی پێنج ھێرشە بەرفراوانەکەی ئێران لە ساڵی ١٩٨٣دا بۆ دووچارکردنی شکستی یەکلاکەرەوە بە ڕژێمی بەعسی سەددام حوسێن، زۆر کەسی لە حکوومەتی ئێران تووڕە کردبوو. تەنھا ساڵێک پێشتر، سوپای عێراق لە زۆربەی ناوچەکانی ئێران لەلایەن سوپای ڕێکوپێک و میلیشیا ئایینییەکانی کۆماری ئیسلامییەوە وەدەرنرابوو. ئەو ناوچانەی خاکی ئێران کە ھێشتا لەلایەن عێراقەوە داگیر کرابوون، لەسەر فەرمانی سەددام حوسێن چۆڵ کران، و عێراقییەکان بۆ ھێڵێکی بەرگریی بەھێزتر لە درێژایی سنووری کۆنی نێوان ھەردوو وڵات پاشەکشەیان کرد. زۆرێک لە چاودێران چاوەڕوانی ئەوەیان دەکرد کە سوپای سەددام ھەڵبوەشێتەوە ھەروەک چۆن لە ئێران ڕوویدا.

بەڵام عێراقییەکان، کە ئێستا بەرگرییە سنوورییە گرنگەکانیان گرتبوو، و ئێستا بۆ پاراستنی نیشتمان دەجەنگان نەک بۆ ھێرشکردنە سەر وڵاتێکی تر، تووانییان ئاواتەکانی ئێران بۆ سەرکەوتن لە ساڵی ١٩٨٣دا پووچەڵ بکەنەوە. لە ڕاستیدا، لەگەڵ ئەوەی ئێرانییەکان خۆیان لە دۆخی ھێرشبردندا بوون، سەربازە ئێرانییەکان لەوە تێدمان کە بۆچی ئێستا لە وڵاتێکی تر دەجەنگن لە کاتێکدا وڵاتەکەی خۆیان لە داگیرکەری بیانی پاک کردووەتەوە (ئەم ھەستانە لە ساڵی ١٩٨٣دا بە تایبەتی دیار نەبوون، بەڵام لەگەڵ ماندووبوونی شەڕ لە ساڵانی دواتری شەڕەکەدا دەرکەوتن). ھەروەھا، ئێرانییەکان، کە بڕوایان وابوو سەرکەوتن نزیکە، لە شێوازی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنە ھێرشبەرییەکانیاندا بێباک بوون. سەرکەوتنەکانی ساڵی ١٩٨٢ لەسەر ھەماھەنگی و ھاوکارییەکی سادە بەڵام پتەوی نێوان سوپای ڕێکوپێکی ئێران و میلیشیا ئایینییەکانی پاسداران و بەسیج بنیات نرابوون. ھێرشە شەپۆلییە مرۆییەکان، کە زۆربەیان لەلایەن شەڕکەرە ئایینییەکانەوە ئەنجام دەدران، لەلایەن تانک، تۆپخانە و فڕۆکەکانەوە پاڵپشتی دەکران کە تووانییان سەرکەوتن بەدەست بھێنن. «جۆش و خرۆش» لەگەڵ پاڵپشتیی پێویستدا تێکەڵ کرابوو.

بەڵام لە ساڵی ١٩٨٣دا، سوپای ڕێکوپێک وەلا نرا، و میلیشیا ئایینییەکان کرانە کۆڵەکەی سەرەکیی سوپای ئێران. ئەمەش لەبەر ئەوە بوو کە سوپا ھەمیشە لەلایەن حکوومەتی ئایینیی ئێرانەوە وەک سەرچاوەی ئۆپۆزسیۆنی ئەگەری دژی ڕژێم دەبینرا، ڕژێمێک کە تەنھا لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزرابوو، و ھێشتا دوژمنی زۆری ھەبوو. ئەمەش بەو مانایە بوو کە لە بەرامبەر بەرگرییەکی بەھێزی عێراقدا، کە دەبوو ھاوکاریی زیاتری نێوان سوپا و میلیشیاکان بخوازێت، ھێرشەکە تەنھا لە ھێرشی شەپۆلی مرۆیی لە جۆری جەنگی جیھانیی یەکەم پێکھاتبوو؛ لەگەڵ پاڵپشتییەکی کەم و کورتی تۆپخانە، تانک و ئاسمانی. لەو ماوەیەدا، عێراق یەکەمین «شەڕی شارەکان»ی دەست پێ کردبوو، بە ھاویشتنی مووشەک بۆ سەر شارەکانی ئێران. ئێرانییەکانیش بە ھەمان شێوە وەڵامیان دایەوە، و ئەمەش پەستانی بۆ ھێرشێکی ئێرانی لە زووترین کاتدا لە ساڵی ١٩٨٤دا دروست کرد.

شەڕەکە

ئۆپەراسیۆنی پێش بەرەبەیان سەرکەوتوو بوو لە دەستەبەرکردنی ھەندێک بەرزی لە ١٥ میلیی ڕێگای خێرای نێوان بەسرە و بەغدا. ھێرشەکە لە ١٥ تا ٢٢ی شوبات بەردەوام بوو، و ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیانی ٦ لە ٢٢ی شوباتدا دەستی پێ کرد.

بەڵام ئۆپەراسیۆنەکە، کە مەبەست لێی ئۆپەراسیۆنی پێشڕەوی بوو، بەھۆی بەرگرییەکی باڵای عێراقەوە پەکیکەوت. ئێرانییەکان لە دەستبەسەرداگرتنی ھەندێک ھێڵی بەرگریی عێراقدا سەرکەوتوو دەبوون، بەڵام ئێرانییەکان لە ڕووی ماددی و جەستەیییەوە زۆر ماندوو دەبوون پێش ئەوەی بتوانن بجوڵێن پێش ئەوەی عێراقییەکان بتوانن پاڵپشتی ھێڵی دواتری بەرگری بکەن. لە کۆتاییدا، تا ڕۆژی ٢٤، ئێرانییەکان نەیانتوانی زیاتر بەرەو ڕێگای خێراکە پێشڕەوی بکەن، و ھێشتا ١٠ میل لە ڕێگای خێراکەوە دوور بوون. ئۆپەراسیۆنەکە لە ٢٤ی مانگدا کۆتایی پێ ھات.

سەرچاوەکان

• The Iran–Iraq War, 1980–1988 by Professor Efraim Karsh. Published by Osprey Publishing in 2002.