ئاڵای کووبا

ئاڵای کووبا
Name	Bandera de la Estrella Solitaria (ئاڵای ئەستێرەی تاقانە)
بەکارھێنان	National flag and ensign
ڕێژە	1:2
بەکارھاتوو	٢٠ی ئایاری ١٩٠٢؛ ١٢٤ ساڵ لەمەوبەر (ڕەنگەکانی لە ٢١ی نیسانی ١٩٠٦دا دەستکاری کرا)
دیزایین	سێ هێڵی ئاسۆیی بە ڕەنگی شینی ئیندگۆ کە بە نۆبە لەگەڵ دوو هێڵی سپی دەگۆڕێنەوە، لەگەڵ سێگۆشەیەکی هاولای سوور کە بنکەکەی لە لای هەڵکردنەوەی ئاڵاکەیە و ئەستێرەیەکی سپیی پێنجپەڕ لە ناوەڕاستیدایە.
دیزایین لەلایەن	میگێل تێوربێ تۆلۆن (en)، نارسیسۆ لۆپێز (en) و ئێمیلیا تێوربێ تۆلۆن
	چەشنی ئاڵای کووبا
بەکارھێنان	ئاڵای سەرۆکی کووبا
بەکارھاتوو	١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٤؛ ١٢٢ ساڵ لەمەوبەر
	چەشنی ئاڵای کووبا
Names	ئاڵای لا دێماخاگوا, ئاڵای دووەم
بەکارھێنان	ئاڵای دەریایی (en)
بەکارھاتوو	١٠ی نیسانی ١٨٦٩؛ ١٥٧ ساڵ لەمەوبەر

ئاڵای نیشتمانیی کووبا، کە بە ئاڵای ئەستێرەی تاقانە (بە زمانی ئیسپانی: Bandera de la Estrella Solitaria) ناسراوە، پێکهاتووە لە پێنج هێڵی گۆڕاو گۆڕ (سێ شینی تۆخ و دوو سپی) و شێڤرۆن (en)ێکی سووری گێلاسی لە لای هەڵکردنی ئاڵاکە، کە لە ناویدا ئەستێرەیەکی پێنجپەڕی سپی هەیە. لە ساڵی ١٨٤٩دا دیزاین کراوە و بە فەرمی لە ٢٠ی ئایاری ١٩٠٢دا پەسەند کراوە. ئەم ئاڵایە بە Estrella Solitaria یان ئاڵای ئەستێرەی تاقانە ناو دەبرێت.^[١] نیشانەناسی ئاڵا (en) ئەلفڕێد زنامیرۆڤسکی (en) ئاڵاکە دەخاتە ناو خێزانی ئاڵای ئەستێرەکان و هێڵەکانییەوە (en).^[٣]

مێژوو و هێماکاری

بەهۆی شەڕکردنی دژی تاجی شاهانەی ئیسپانیا (en) لەگەڵ سوپا یاخیبووەکانی ڤێنیزوێلا، نارسیسۆ لۆپێز (en) لە زێدی خۆی لە کاراکاسەوە گواستییەوە بۆ هاڤانا (en)ی کووبا. بەشداریکردنی لە بزووتنەوە دژە کۆلۆنیالییەکاندا ناچاری کرد بچێتە تاراوگە. لە ساڵی ١٨٤٩دا، گواستییەوە بۆ شاری نیویۆرک (en) لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە لەوێ بەردەوام بوو لە داکۆکیکردن لە کووبایەکی سەربەخۆ.^[٤]

سێ هێڵە شینەکە نوێنەرایەتی ئەو سێ بەشە (دیپارتمانە) دەکەن کە کووبا لەو سەردەمەدا بەسەریاندا دابەش بوبوو؛ سپییەکە، پاکیی دۆزی نیشتمانپەروەران؛ و سێگۆشە سوورەکە، هێمای هێز، خۆڕاگری، و کاریگەرییەکانی ماسۆنین (en) (سێگۆشەکان هێمای ماسۆنین بۆ یەکسانی و لە چەندین ئاڵای دیکەی ئیمپراتۆریەتیی پێشووی ئیسپانیادا هەبوون).^[٢]

شاعیر میگێل تێوربێ تۆلۆن (en) ئاڵاکەی لەگەڵ لۆپێز دیزاین کرد، بە پشتبەستن بە چیرۆکی دیدگای لۆپێز. ئێمیلیا تێوربێ تۆلۆن، هاوسەری میگێل، یەکەم ئاڵای بە ڕێنمایی و ئاراستەی مارتا ئەبرۆ (en)، «شاژنی میهرەبانی کووبا» دووری.^[٥] لۆپێز و تۆلۆن، لەگەڵ خۆسێ ئانیسێتۆ ئیزناگا بۆرێل، خوشکەزاکەی خۆسێ ماریا سانچێز ئیزناگا، سیریلۆ ڤیلاڤێردێ (en) و خوان مانوێل ماسیاس، لەسەر دیزاینی کۆتاییی ئاڵای کووبا ڕێککەوتن: دوو هێڵی سپی، سێ شین، سێگۆشەیەکی سوور، و ئەستێرەیەکی تاقانە.

لۆپێز لە ساڵی ١٨٥٠دا هەمان ئەم ئاڵایەی بەکارهێنا بۆ ئەنجامدانی هەوڵە سەرنەکەوتووەکەی کۆدەتای بۆ ڕزگارکردنی کووبا لە دەسەڵاتی ئیسپانیا. لە ١٩ی ئایاری ١٨٥٠دا، یاخیبووانی کووبایی شاری کەنار دەریای کاردێناس (en)یان گرت، و بۆ یەکەم جار ئاڵای ئەستێرەی تاقانەیان هەڵکرد.

ساڵێک دوای دەستپێکردنی شەڕی دە ساڵە (en)، یەکەم کۆمەڵەی دامەزرێنەری کۆماری کووبا لە گوایمارۆ لە پارێزگای کاماگوێی کۆبووەوە. مشتومڕەکە لەسەر دوو ئاڵای خاوەن هێماکاری گەورە چڕبووەوە، دێماخاگوا (Demajagua) – کە زۆر هاوشێوەی ئاڵای چیلی بوو – کە لەلایەن کارلۆس مانوێل دی سێسپێدێس (en)ەوە دروستکرابوو بۆ دەستپێکردنی شەڕی سەربەخۆیی، و ئەستێرەی تاقانەی لۆپێز؛ کە ئەمەی دووەمیان هەڵبژێردرا وەک ڕێزلێنانێک بۆ ئەوەی لۆپێز یەکەم هەنگاوی بەرەو ئازادی کووبا ناوە. ئاڵای دێماخاگوا فڕێنەدرا، بەڵکو خرایە ناو دانیشتنەکانی ئەنجومەنی نوێنەران و وەک بەشێک لە گەنجینەی نیشتمانی پارێزرا.

لە بەیانی ٢٠ی ئایاری ١٩٠٢دا، ئەو ڕۆژەی کە کووبا بە فەرمی بوو بە کۆمارێکی سەربەخۆ، ژەنەڕالیسیمۆ ماکسیمۆ گۆمێز (en) شەرەفی هەڵکردنی ئاڵاکەی لەسەر ستوونی ئاڵای قەڵاکانی ترێس ڕێیس دێل مۆرۆ لە هاڤانا پێبەخشرا؛ بەم کارە، کۆتایی بە شۆڕشی کووبا و کۆتایی بە خەباتی سەربەخۆیی کووبا هێنا، و لە هەمان کاتدا پاساوی بۆ ئەو قوربانیدانە هێنایەوە کە زۆر کەس بۆ هێنانەدی ئەم خەونە پێشکەشیان کردبوو.

هەم ئاڵاکە و هەم نیشانی نیشتمانی لەلایەن میگێل تێوربێ تۆلۆنەوە دیزاین کراون. تایبەتمەندییەکانی دیزاینی هەردووکیان بە فەرمی بە فەرمانی یەکەمین سەرۆکی کووبا (en)، تۆماس ئێسترادا پاڵما (en)، لە ٢١ی نیسانی ١٩٠٦دا دەستنیشانکران.^[٦] ئاڵاکە لەو کاتەوە بێ گۆڕان ماوەتەوە، تەنانەت لە کاتی و دوای شۆڕشی کووبای ساڵی ١٩٥٩، کە {{بنز|دەوڵەتی کۆمۆنیست|en|Communist state|lt=دەوڵەتی کۆمۆنیست}ی کۆماری کووبای دامەزراند.

لە ساڵی ٢٠١٩دا، کووبا «پڕۆژەیاسای هێما نیشتمانییەکان»ی پێشکەش کرد. لە بەیاننامە فەرمییە ڕۆژنامەوانییەکەدا هاتووە کە ئەم پڕۆژەیاسایە «بەکارهێنانی نەرمتر بۆ ئەم هێمایانە دیاری دەکات بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئامادەیی زیاتریان لە کۆمەڵگەدا، لە چوارچێوەیەکی یاسایی پێناسەکراو و ڕێزداردا».^[٧] بەپێی ئەی دی ئێن کووبا (en)، لە پڕۆژەیاساکەدا هاتووە کە دەکرێت ئاڵاکە بەکاربهێنرێت «وەک هۆکارێکی ڕیکلامی تەنها کاتێک کە پەیامە گوازراوەکان یارمەتیدەر بن لە پەروەردەکردن و گەشەپێدانی بەها نیشتمانییەکان لە نێو خەڵکدا و دروستکردنی ویژدانێکی نیشتمانیی پڕ لە ڕێز و شکۆ بۆ ئەوان و بۆ نەریتی مێژوویی نەتەوەکە».^[٨] لە ئابی ٢٠١٩دا، هونەرمەندانی سەر بە بزووتنەوەی سان ئیسیدرۆ (en) کەمپەینێکیان بە بەکارهێنانی هاشتاگی «#LaBanderaEsDeTodos» دەستپێکرد بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی دژی ئەو سنووردارکردنانەی کە لەلایەن حکوومەتی کووباوە بەسەر بەکارهێنانی ئاڵای کووبادا سەپێنرابوون و دەستگیرکردنی هونەرمەند لویس مانوێل ئۆتێرۆ ئەلکانتارا (en) لە ژێر سایەی یاسا نوێیەکەدا.^[٩]^[١٠]^[١١]

بەکارهێنانی دواتری ئاڵاکە

لە نیسانی ١٨٦٩دا، ئاڵاکەی لۆپێز لەلایەن کۆنگرێسی کۆماری کووبا (en)وە وەک ئاڵای نیشتمانی دەستنیشانکرا. ئاڵاکەی لۆپێز بوو بە مۆدێل بۆ ئاڵای پۆرتۆ ڕیکۆ (en)، کە لە ساڵی ١٨٩٥دا لەلایەن لیژنەی شۆڕشگێڕی پۆرتۆ ڕیکۆ (en)وە پەسەندکرا، کە گرووپێکی لایەنگری سەربەخۆیی بوون و لە ژێر چاودێری پارتی شۆڕشگێڕی کووبا (en)دا کاریان دەکرد.

دوای ئەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە کاتی شەڕی ئیسپانیا و ئەمریکادا دەستی بەسەر کووبادا گرت، ئاڵای ئەمریکا لە ١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٩وە تا پێدانی سەربەخۆیی شەکایەوە. لە ٢٠ی ئایاری ١٩٠٢دا، ئاڵای نیشتمانیی کووبا وەک هێمای سەربەخۆیی و سەروەری هەڵکرا. لەو کاتەوە بەکاردەهێنرێت، و ئاڵاکە تەنانەت دوای شۆڕشی کووبای ساڵی ١٩٥٩ بە بێ گۆڕان ماوەتەوە. لە کاتی شۆڕشەکەدا، بزووتنەوەی ٢٦ی تەممووز (en) بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی کووبا فیدڵ کاسترۆ (en)، ئاڵایەکی حیزبییان (en) دروستکرد کە بە یەکسانی بەسەر ڕەنگی سوور و ڕەشدا دابەش بوبوو هاوشێوەی ئاڵای نیشتمانیی ئەنگۆلا، بە گشتی بە هێڵی ئاسۆیی و زۆرجار بە نووسراوەوە، کە زۆرجار لەسەر باڵاخانە گشتییەکان هەڵدەکرێت.

تایبەتمەندییەکان

ڕێژەی درێژی بۆ پانیی ئاڵای کووبا ٢:١ە.^[٢] لە ٥ هێڵی ئاسۆیی گۆڕاو گۆڕ پێکهاتووە، سێ شین و دوو سپی. ئەم هێڵە شین و سپییانە خاوەن پانیی یەکسانن. لە ساڵی ١٩٠٦ەوە، ڕەنگی شینەکە بە «azul turquí» دیاریکراوە، کە شینێکی تۆخ و تێرە وەک ئیندگۆ (en) یان شینی پڕووسی (en). شێڤرۆن (en)ە سوورەکە بە شێوەی سێگۆشەیەکی هاولایە. ئەستێرەکەی ناو شێڤرۆنەکە خاوەن تیرەیەکە کە یەک لەسەر سێی درێژیی لای هەڵکردنی ئاڵاکەیە. ناوەڕاستەکەی لە نیوەی بەرزایی ئاڵاکەدایە.^[١٢]

نەخشەی ڕەنگەکان	شین	سوور	سپی
Pantone	301	485	White
CMYK	100-74-0-44^[١٣]	0-94-94-20^[١٣]	N/A
HEX^[١٤]	#002590	#CC0D0D	#FFFFFF
RGB	0-37-144	204-13-13	255-255-255

وەشانە مێژووییەکانی ئاڵاکە

ئاڵای خاچی بۆرگوندی (en) (١٥٢١–١٨٤٣)
ئاڵای ئیسپانیای ئەمریکا (en) (١٨٤٣–١٨٧٣؛ ١٨٧٤–١٨٩٨)
ئاڵای یەکەم کۆماری ئیسپانیا (en) (١٨٧٣–١٨٧٤)
ئاڵای سێسپێدێس لە کاتی شەڕی دە ساڵە (en) (١٨٦٨–١٨٧٨)
جۆرێکی جیاواز بە هێڵەکانی شینی ئاسمانییەوە کە لەلایەن کۆماری کووبا (en)وە لە نێوان ساڵانی ١٩٠٢ بۆ ١٩٠٦ بەکارهاتووە^[١٥]

سەرچاوەکان

1 2 Chacón، Hipólito Rafael (١٧ی ئابی ٢٠٢٠). «The Global Legacy of Cuba's Estrella Solitaria (Lone Star Flag)» (PDF). North American Vexillological Association. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
1 2 3 4 Smith، Whitney. «flag of Cuba | Britannica». Britannica (بە ئینگلیزی). لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
↑ Znamierowski، Alfred (٢٠٠٣). The World Encyclopedia of Flags. London: Hermes House, Anness Publishing Limited. لاپەڕە ١١٣-١١٥. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
↑ Evening star, February 4, 1926, page 45
↑ Online، Libre (٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣). «MARTA ABREU». Libre Online (بە ئیسپانی). لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
↑ «Ley de 6 de enero de 1906 y decreto presidencial de 24 de abril del mismo año ; regularizando el uso de la bandera, escudo y sello de la República de Cuba». Latin American Pamphlet Digital Collection - CURIOSity Digital Collections (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
↑ Castro Morales، Yudy (٢١ی ئازاری ٢٠١٩). «History preserved in our national symbols». Granma. لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
↑ «Nueva ley de símbolos nacionales incluye prohibiciones de uso "en sayas, pañuelos y ropa interior"». ADN Cuba (بە ئیسپانی). ١٠ی تەممووزی ٢٠١٩. لە ٨ی شوباتی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
↑ «Artistas independientes del Movimiento San Isidro lanzan reto #LaBanderaEsDeTodos». ADN Cuba. ٢٢ی ئابی ٢٠١٩. لە ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
↑ Gómez، Shirley (١٤ی ئابی ٢٠١٩). «Why Placing Cuban Flag On Your Shoulders Could Take You To Jail?». Latin Times.
↑ Fusco، Coco (١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩). «Cuba's Campaign Against Artist Luis Manuel Otero Alcántara». هایپەرئەلێرجیک (en). لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
↑ «Symbols of the cuban nation». nacion.cult.cu. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئابی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ ھێنراوە.
1 2 «Cuba flag color codes». FlagColorCodes.com. لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
↑ «Symbols of the cuban nation». www.nacion.cult.cu. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
↑ «Ley de 6 de enero de 1906 y decreto presidential de 24 de abril del mismo año ; regularizando el uso de la bandera, escudo y sello de la República de Cuba». Latin American Pamphlet Digital Collection - CURIOSity Digital Collections (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.

بەستەرە دەرەکییەکان

ئاڵاکانی کووبا—تێڕوانینێکی مێژوویی بۆ ئاڵا و هێماکانی کووبا
ئاڵای کووبا لەسەر ماڵپەڕی flagscorner.com

دەروازەی کووبا

[:1-1] 1 2 Chacón، Hipólito Rafael (١٧ی ئابی ٢٠٢٠). «The Global Legacy of Cuba's Estrella Solitaria (Lone Star Flag)» (PDF). North American Vexillological Association. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.

[:0-2] 1 2 3 4 Smith، Whitney. «flag of Cuba | Britannica». Britannica (بە ئینگلیزی). لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ ھێنراوە.

[3] Znamierowski، Alfred (٢٠٠٣). The World Encyclopedia of Flags. London: Hermes House, Anness Publishing Limited. لاپەڕە ١١٣-١١٥. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ ھێنراوە.

[4] Evening star, February 4, 1926, page 45

[:02-5] Online، Libre (٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣). «MARTA ABREU». Libre Online (بە ئیسپانی). لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.

[\":3\"-6] «Ley de 6 de enero de 1906 y decreto presidencial de 24 de abril del mismo año ; regularizando el uso de la bandera, escudo y sello de la República de Cuba». Latin American Pamphlet Digital Collection - CURIOSity Digital Collections (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.

[7] Castro Morales، Yudy (٢١ی ئازاری ٢٠١٩). «History preserved in our national symbols». Granma. لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.

[8] «Nueva ley de símbolos nacionales incluye prohibiciones de uso "en sayas, pañuelos y ropa interior"». ADN Cuba (بە ئیسپانی). ١٠ی تەممووزی ٢٠١٩. لە ٨ی شوباتی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.

[9] «Artistas independientes del Movimiento San Isidro lanzan reto #LaBanderaEsDeTodos». ADN Cuba. ٢٢ی ئابی ٢٠١٩. لە ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.

[10] Gómez، Shirley (١٤ی ئابی ٢٠١٩). «Why Placing Cuban Flag On Your Shoulders Could Take You To Jail?». Latin Times.

[11] Fusco، Coco (١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩). «Cuba's Campaign Against Artist Luis Manuel Otero Alcántara». هایپەرئەلێرجیک (en). لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.

[12] «Symbols of the cuban nation». nacion.cult.cu. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئابی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ ھێنراوە.

[:2-13] 1 2 «Cuba flag color codes». FlagColorCodes.com. لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.

[14] «Symbols of the cuban nation». www.nacion.cult.cu. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.

[15] «Ley de 6 de enero de 1906 y decreto presidential de 24 de abril del mismo año ; regularizando el uso de la bandera, escudo y sello de la República de Cuba». Latin American Pamphlet Digital Collection - CURIOSity Digital Collections (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]

[١١]

[١٢]

[١٣]

[١٤]

[١٥]