بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای ڤیێتنام

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئاڵای ڤیێتنام
NameCờ đỏ sao vàng
('ئاڵای سووری ئەستێرە زێڕین')
Cờ Tổ quốc
('ئاڵای نیشتمان')
بەکارھێنان١١٠٠٠٠
ڕێژە٢:٣
بەکارھاتوو٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٤٠؛ ٨٥ ساڵ لەمەوبەر (١٩٤٠-١١-23) (ڕاپەڕینی کۆچینچینا)
٢ی ئەیلوولی ١٩٤٥؛ ٨١ ساڵ لەمەوبەر (١٩٤٥-٠٩-02) (کۆماری دیموکراتیی ڤیێتنام)
٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٥٥؛ ٧٠ ساڵ لەمەوبەر (١٩٥٥-١١-30) (وەشانە نوێیەکە)
٢ی تەممووزی ١٩٧٦؛ ٥٠ ساڵ لەمەوبەر (١٩٧٦-٠٧-02) (ڤیێتنامی کۆماری سۆسیالیستیی یەکگرتوو)
دیزایینپارچەیەکی سووری چوارگۆشە لەگەڵ ئەستێرەیەکی زێڕینی پێنج گۆشە لە ناوەندیدا
Quân kỳ Quyết thắng
('ئاڵای سەربازیی پێداگر لەسەر سەرکەوتن')
Nameئاڵای سوپای گەلی ڤیێتنام
بەکارھێنان٠٠١٠٠٠
ڕێژە٢:٣
دیزایینئەستێرەیەکی زێڕین لە ناوەڕاستی کێڵگەیەکی سووردا، لەگەڵ وشە زێڕینەکانی Quyết thắng (پێداگر لەسەر سەرکەوتن) لە گۆشەی سەرەوەی لای چەپدا.
دیزایین لەلایەنشێوازی نەخشاندنەکەی گۆڕدراوێکی ئاڵای ڤیێتنامە
Công an kỳ
Nameئاڵای ئاسایشی گشتیی گەلی ڤیێتنام
بەکارھێنانئاڵای پۆلیس
ڕێژە٢:٣
دیزایینئەستێرەیەکی زێڕین لە ناوەڕاستی کێڵگەیەکی سووردا، لەگەڵ دروشمی زێڕینی Bảo vệ an ninh Tổ quốc (پاراستنی ئاسایشی نیشتمان) لە گۆشەی سەرەوەی لای چەپدا.
دیزایین لەلایەنشێوازی نەخشاندنەکەی گۆڕدراوێکی ئاڵای ڤیێتنامە
Cờ Hải quân
Nameئاڵای دەریاییی ھێزی دەریاییی گەلی ڤیێتنام
بەکارھێنان٠٠٠٠٠١
ڕێژە٢:٣
بەکارھاتوو١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤
دیزایینئاڵایەکی سپی لەگەڵ نیشانەیەکی تایبەت بە ھێزی دەریاییی گەلی ڤیێتنام لە بەشی سەرەوەدا لەگەڵ نووسینی سووری Hải quân Việt Nam ('ھێزی دەریاییی ڤیێتنام') و ھێڵێکی شین لە خوارەوەیدا.
دیزایین لەلایەنھێزی دەریاییی گەلی ڤیێتنام، بە کاریگەری لە ئاڵای دەریاییی ھێزی دەریاییی سۆڤیەت

ئاڵای ڤیێتنام (بە ڤیێتنامی: Quốc kỳ nước Cộng hòa Xã hộc Chủ nghĩa Việt Nam)، کە بە گشتی بە ناوی «ئاڵای سووری ئەستێرەزێڕین» (Cờ đỏ sao vàng) ناسراوە، ئاڵای فەرمیی کۆماری کۆمۆنیستیی سۆسیالیستیی ڤیێتنامە. ئاڵاکە پارچەیەکی سووری چوارگۆشەیە کە پانییەکەی یەکسانە بە دوو لەسەر سێی درێژییەکەی، لەگەڵ ئەستێرەیەکی زێڕینی پێنج گۆشە لە ناوەڕاستیدا.[١] دیزاینی ئاڵاکە لە ساڵی ١٩٤٠ دروست بووە، کاتێک یەکەم جار لە ڕاپەڕینی نام کی دژی داگیرکاریی فەڕەنسی بەکارھات، پاشان لەلایەن بزووتنەوەی ڤیێت مینەوە وەرگیرا و لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٤٥ بە فەرمانی ھۆ چی مین بوو بە ئاڵای کۆماری دیموکراسیی ڤیێتنام.[٢]

مێژوو

[دەستکاری]

لە ڕاپەڕینی ١٩٤٠ەوە

[دەستکاری]
ئاڵای کۆماری دیموکراتیی ڤیێتنام لە ساڵانی ١٩٤٥ بۆ ١٩٥٥. کە بە نازناوی ئاڵای ئەستێرەی بەیان (بە ڤیێتنامی: Cờ sao mai) ناسراو بوو.

یەکەم شێوازی ئاڵاکە لە ساڵی ١٩٤٠ لە کۆچینچینا بەرھەم ھات، لە کاتی ڕاپەڕینێکی کۆمۆنیستیی سەرکەوتوونەبوو دژی دەسەڵاتی داگیرکاریی فەڕەنسی.[٣] بەگوێرەی زۆربەی سەرچاوە فەرمییەکان، دیزاینی ئاڵاکە بۆ شۆڕشگێڕ نگوین ھۆو تیئن ھەڵدەگیرێت، کە دوای ڕاپەڕینەکە لەلایەن دەسەڵاتی فەڕەنسیوە دەستگیر کرا و لە ساڵی ١٩٤١ لەدار درا.[٤] پشتیوانیی ئەم ڕوایەتە زیاتر بەھۆی نووسینەکانی نووسەر و توێژەر سۆن تونگەوە بەھێز بووەوە، کە شایەتیی چەندین شۆڕشگێڕی کۆن کۆکردەوە و ھەڵبەستێکی ھەڵبەستراو بە تیئنی ڕاگەیاند کە پێی وایە واتای ئاڵاکەی تێدا ڕوون کردووەتەوە.[٥]

لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم ڕوایەتە ھەمیشە جێی ڕەزامەندیی ھەموو توێژەران نەبووە. لە مانگی نیسانی ٢٠٠١دا، وەزارەتی کولتووری ڤیێتنام ڕاپۆرتی کرد کە ھیچ بەڵگەنامەیەک بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەوەی کە تیئن دیزاینەری ئاڵاکە بووە بەردەست نییە.[٦] لە ساڵی ٢٠٠٥، لی مین دووک، بەرپرسێکی پارێزگای تیئن جیانگ، پێشنیاری کرد کە ئاڵاکە لەلایەن کادرێکی تر، لی کوانگ سۆ، خەڵکی خۆجێیی پارێزگای می تۆ لە دیلتای مێکۆنگەوە دیزاین کرابێت. تیۆرەکەی دووک پشتی بە قسەکانی کوڕی سۆ و یادداشتەکانی سۆی ساڵی ١٩٦٨ دەبەستێت.[٧]

پەسەندکردن لەلایەن ڤیێت مین و کۆماری دیموکراسیی ڤیێتنام

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٤١، ڤیێت مین، ڕێکخراوێکی کۆمۆنیستی سەرکردایەتیکراو کە بۆ بەرھەڵستکردنی داگیرکردنی سەربازیی ژاپۆن و داگیرکاریی فەرەنسی دامەزرا، ئاڵای سووری ئەستێرەزێڕینی وەک ھێمای خۆی وەرگرت.[٢] لە ١٩ی ئایاری ١٩٤١، لە کاتی دامەزراندنی فەرمیی بەرەی ڤیێت مین، ئاڵای سووری ئەستێرەزێڕین بەرزکرایەوە.[٨] لە کۆتاییی جەنگی جیھانیی دووەم، سەرکردەی ڤیێت مین ھۆ چی مین سەربەخۆیی ڤیێتنامی ڕاگەیاند و لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٤٥ فەرمانێکی واژووکرد کە ئاڵای ڤیێت مینی کردە ئاڵای فەرمیی کۆماری دیموکراسیی ڤیێتنام.[٣] بەگوێرەی وتووێژی مێژووی، لە ڕۆژی دوای ئەم فەرمانە، لە کۆنگرەیەکی گشتی لەبەردەم دینگی گوندێکدا، ئاڵای نیشتمانیی سووری ئەستێرەزێڕین بە فەرمی پەسەند کرا و ھۆ چی مین بانگھێشتنامەیەکی بۆ گەلی ڤیێتنام خوێندەوە بۆ ھەڵسان بە شۆڕش.[٢]

گۆڕانکاریی ١٩٥٥

[دەستکاری]

کۆماری دیموکراسیی ڤیێتنام بوو بە حکوومەتی ڤیێتنامی باکوور لە ساڵی ١٩٥٤ دوای ڕێککەوتننامەی جنێڤ.[٢] لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٥٥، دیزاینی ئاڵاکە بچووکی گۆڕانکاری کرا: تیژی خاڵەکانی ئەستێرەکە ڕاستترکرا و ئەستێرەکەش بچووکترکرا، شێوازێک کە بوو بە شێوازی ستانداردی ئاڵای ئێستای ڤیێتنام.[٩] ئەم گۆڕانکارییە بەدوای گۆڕانکارییەکی ھاوشێوەی ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەتدا ھات.[٩]

یەکگرتنەوە و پەسەندکردنی گشتی (١٩٧٦)

[دەستکاری]

تا کۆتاییی شەڕی ڤیێتنام لە ١٩٧٥، دەوڵەتی ڤیێتنام و پاشان کۆماری ڤیێتنام (باشوور) ئاڵایەکی زێڕینیان بەکاردەھێنا کە سێ کۆڵانی سووریان تێدابوو.[٩] دوای شکستی ھێزەکانی ئەمریکا و کۆماری ڤیێتنام لە ١٩٧٥، حکوومەت و ئاڵای باشوور نەما، و لە ٢ی تەممووزی ١٩٧٦، باکوور و باشووری ڤیێتنام یەکیانگرتەوە و بوونە کۆماری سۆشیالیستیی ڤیێتنام.[٩] ئاڵای سووری ئەستێرەزێڕین، کە پێشتر تەنھا ئاڵای باکوور بوو، بەبێ گۆڕانکاری وەک ئاڵای فەرمیی گشتیی وڵاتی یەکگرتوو پەسەند کرا.[٩]

دیزاین و پێکھاتەی ئاڵاکە

[دەستکاری]
نەخشەی ھێڵکاری دروستکردنی ئاڵاکە. ئەگەرچی دروستکردنی ئاڵاکە بە شێوازێکی دەستووری و بەپێی ستانداردەکان ڕێک خراوە، بەڵام ئەو کۆپییانەی کە پابەندی ڕێنمایییەکانی سەرەوە نابن، تا ئێستاش بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکاردێن. ئەمانەش بەکارھێنانی باوی ڕێژە جیاوازەکانی ئاڵاکە و ھەروەھا ناڕێکیی قەبارە و جێگیرنەبوونی ئەستێرەکە لە ناوەڕاستدا دەگرێتەوە.
نموونەیەک و نیشاندانێکی ناڕەسمی لە ئاڵای نیشتمانیی ڤیێتنام بە ڕێژەی ١:٢. ئەستێرەکە بەزۆری لە تایبەتمەندییە سەرەتایییەکان گەورەتر یان بچووکترە، لەکاتێکدا جێگیربوونی لە ناوەڕاستیشدا دەگۆڕێت.

بەگوێرەی ماددەی ١٣ی دەستووری ساڵی ٢٠١٣ی کۆماری سۆسیالیستیی ڤیێتنام: «ئاڵای نیشتمانیی کۆماری سۆشیالیستیی ڤیێتنام چوارگۆشەیە، پانییەکەی یەکسانە بە دوو لەسەر سێی درێژییەکەی؛ لە ناوەڕاستی پاشبنەمایەکی سووردا ئەستێرەیەکی زێڕینی پێنجگۆشە ھەیە.»[١] ئەم دەقە دووبارەکردنەوەیەکی وردی ماددەی ھاوشێوەی دەستووری ساڵی ١٩٩٢یە.[٩]

سوور زەرد
پانتۆن 1788Yellow
شێوازی ڕەنگی RGB 218/37/29255/255/0
سیستمی شانزدەیی #DA251D#FFFF00
شێوازی ڕەنگی CMYK 0/83/87/150/0/100/0

پانی و درێژی ئاڵاکە بەپێی ڕێژەی ٢:٣ دیاریکراوە.[١] ئەستێرەکە لە ناوەڕاستی ئاڵاکەدا ھەڵدەواسرێت و بەگوێرەی ڕێنماییە فەرمییەکانی دەوڵەتی ڤیێتنام، تیرەکانی ئەستێرەکە بۆ ناو خولەکێکی ھەیاڵی بە تیرووی نزیکەی یەک لەسەر سێی بەرزیی ئاڵاکە دادەمەزرێن.[١٠]

ڕەنگی سوور و زێڕین (یان ئاڵتوونی) بۆ ماوەی زیاتر لە دوو ھەزار ساڵ لەناو ئاڵا و ھێماکانی ڤیێتنامدا باو بووە.[٩] لە سەدەکانی دواتردا، پاشایانی ڤیێتنام ئاڵای زێڕینیان بەکاردەھێنا کاتێک ئەم ڕەنگە ڕەنگی شاھانەی بنەماڵەی چینگ لە چین بوو، لەکاتێکدا سوور بە ھێمای «باشوور» دادەنرا و لە ئاڵاکانی ڤیێتنامیشدا زۆر بەکارھاتووە.[٩] ئاڵای ڤیێتنام تاکە ئاڵایە لەناو ئەندامانی ئاسیاندا کە ڕەنگی سپی تێدا بەکارنەھاتووە.[٣]

واتا و سیمبول

[دەستکاری]

پاشبنەمای سووری ئاڵاکە بە گشتی وەک ھێمای خوێنڕشتن، خەباتی شۆڕشگێڕی، و سەرکەوتنی شۆڕشی گەلی ڤیێتنام لێکدەدرێتەوە، کە سەرچاوەی لە ھێمانامەی کۆمۆنیستییەوە وەرگرتووە.[١٠] ئەستێرەی زێڕین کە لە ناوەڕاستی ئاڵاکەدا ھەڵدەواسرێت، بە گشتی وەک ھێمای یەکگرتوویی گەلی ڤیێتنام لێکدەدرێتەوە.[١٠] دوایین ڕوونکردنەوە فەرمییەکان بەگشتی ئاماژە بەوە دەکەن کە پێنج تیژی ئەستێرەکە نوێنەرایەتی پێنج چینی سەرەکیی کۆمەڵگای ڤیێتنامی دەکەن: کرێکاران، جووتیاران، سەربازان، ڕۆشنبیران، و بازرگانان (یان لە ھەندێک ڕوونکردنەوەی تر: گەنجان).[١٠] بەگوێرەی ھەندێک ڕوایەتی ھاوپەیوەست بە نگوین ھۆو تیئنەوە، ڕەنگی زێڕینی ئەستێرەکە ھەروەھا ئاماژە بە خودی گەلی ڤیێتنامیش دەکات، وەک وەسفێک لە دەقە شۆڕشگێڕییەکاندا کە باسی «خوێنی سوور، پێستی زێڕین» دەکات.[١٠]

پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە ڕوونکردنەوەکانی سیمبولیزمی ئاڵاکە بەدرێژایی کات و لەنێوان سەرچاوە جیاوازەکاندا جیاوازییان ھەبووە، بەتایبەتی لەبارەی ژمارە و ناوی ئەو چینانەی کە بە خاڵەکانی ئەستێرەکە نوێنەرایەتیان دەکرێت.[١٠]

ئاڵای ڤیێتنامی باشوور (١٩٤٨–١٩٧٥)

[دەستکاری]

لە ٢ی حوزەیرانی ١٩٤٨، سەرۆک وەزیرانی حکوومەتی کاتیی ناوەندیی ڤیێتنام، بریگادیێر گشتی نگوین ڤان سووان، فەرمانێکی واژووکرد کە تایبەتمەندییەکانی ئاڵای نیشتمانیی ڤیێتنامی جیاواز لە ئاڵای ڤیێت میندا دیاریکرد: ئاڵایەکی پاشبنەمای زێڕین کە بەرزییەکەی یەکسان بوو بە دوو لەسەر سێی پانییەکەی، لەگەڵ سێ کۆڵانی سووری ئاسۆیی لە ناوەڕاستدا.[١١] فەرمانێکی تر لە ١٤ی حوزەیران ھەمان دیزاینی جارێکی تر پشتڕاست کردەوە.[١١]

ئەم ئاڵایە پاشتر بوو بە ئاڵای دەوڵەتی ڤیێتنام و پاشان کۆماری ڤیێتنام (ناسراو بە ڤیێتنامی باشوور)، لە ساڵی ١٩٤٩ تا شکستی سایگۆن لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٥.[٩] سێ کۆڵانە سوورەکان بە گشتی وەک نوێنەرایەتیکردنی سێ ناوچەی ڤیێتنام—باکوور، ناوەڕاست، و باشوور—لێکدەدرێنەوە.[١١] ھەروەھا، ھەندێک ڕوونکردنەوە پەیوەندیدارن بە پرمگرامی ھەشت تریگرامی نەریتی ڤیێتنامییەوە، بەتایبەتی کوا کان (Quẻ Càn)، کە یەکەم لە ھەشت تریگرامەکانە و لە ورلددڤیوی نەریتیی ڤیێتنامیدا واتای ئاسمان و دەسەڵاتی گەل دەگرێتەوە.[١١] دیزاینی ئاڵاکە بۆ چەند کەسێک ھەڵدەگیرێت، لەوانە لی ڤان دی، تۆن تات سا، و گرووپێک بەڕێوەبردنی تران ڤان دۆن و لی ڤان کیم.[١١]

پاش کۆتاییھاتنی جەنگی ڤیێتنام، ھەرچەندە کۆماری ڤیێتنام لە ساڵی ١٩٧٥ لەناوچوو، بەڵام ئاڵاکە ھێشتا لەلایەن گەلانی دیاسپۆرای ڤیێتنامییەوە وەک ھێمایەکی سەرەکیی دژە کۆمۆنیستی بەکاردەھێنرێت.[١٢] نیشاندانی ئاڵای ڤیێتنامی باشوور لە ناوخۆی ڤیێتنامدا قەدەغەیە.[١٢] لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە، چەندین دەزگای حکوومیی ئەمریکی بڕیارنامەیان دەرکردووە کە ئاڵای پێشووی ڤیێتنامی باشوور بە ناوی «ئاڵای میراتی و ئازادیی ڤیێتنامی» ناسیوە.[١٢]

بارودۆخی یاسایی

[دەستکاری]

دەستووری ٢٠١٣ی کۆماری سۆشیالیستیی ڤیێتنام لە ماددەی ١٣دا شێوازی ئاڵا، نیشانی نیشتمانی، سروودی نیشتمانی، و ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی وەک ھێمای فەرمیی دەوڵەت جێگیر دەکات.[١] بەگوێرەی ڕێنماییەکانی وەزارەتی کولتوور، وەرزش و گەشتیاریی ڤیێتنام، دامودەزگا دەوڵەتییەکان، قوتابخانەکان، یەکەی سەربازی، دەرگای سنووری، و بەندەرە نێودەوڵەتییەکان دەبێت ھۆڵی ئاڵایان ھەبێت و لە بەردەم ئۆفیسەکانیان ئاڵا ھەڵبواسن.[١٣] ئاڵای نیشتمانی دەبێت ستانداردەکانی قەبارە و ڕەنگی دیاریکراو لە دەستوورەکەدا پەیڕەو بکات.[١٣]

بەگوێرەی یاسای سزادانی ڤیێتنام، سووکایەتیکردن بە ئاڵای نیشتمانی سزای تاوانی پێدراوە.[١٠]

بەکارھێنان و پرۆتۆکول

[دەستکاری]

ئاڵای ڤیێتنام لە کاتی جەژنە نیشتمانییەکاندا، بۆنە ڕامیارییەکان، و ئاھەنگە گرنگەکاندا بەرزدەکرێتەوە.[١٤] لە شارەکانی وەک ھانۆی، شاری ھۆ چی مین، ھوی، و دانانگدا، لە کاتی جەژنە نیشتمانییەکاندا شەقامەکان بە ڕەنگی سوور و زێڕین ڕازێنراونەتەوە.[١٤] ئاڵاکە ھەروەھا لە مۆزەخانە مێژوویییەکاندا وەک مۆزەخانەی مێژووی سەربازیی ڤیێتنام و مۆزەخانەی شوێنەواری جەنگ پیشاندەدرێت.[١٤]

ئاڵا ھاوشێوەکان

[دەستکاری]

پێشانگا

[دەستکاری]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 4 «Viet Nam's Constitution of 1992 with Amendments through 2013». Constitute Project. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  2. 1 2 3 4 Cima، Ronald J.، ed. (١٩٩٠). Vietnam: A Country Study. Department of the Army. ژپنک ٩٧٨–٠١٦٠١٨١٤٣٦. {{cite book}}: نرخی |ژپنک= بپشکنە: نووسەی نادروست (یارمەتی)
  3. 1 2 3 «Flag Designer Urban Myths Squelched». Embassy of the Socialist Republic of Vietnam in the United States of America. ٣ی ئابی ٢٠٠٥. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  4. «Tác giả quốc kỳ: vẫn là dấu chấm hỏi». Tuổi Trẻ (بە ڤیەتنامی). ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦.
  5. Sơn Tùng (١٩٨١). Nguyễn Hữu Tiến (بە ڤیەتنامی). Sài Gòn Giải Phóng.
  6. «Ministry of Culture report on national flag authorship» (بە ڤیەتنامی). Ministry of Culture of Vietnam. ١ی نیسانی ٢٠٠٤. {{cite web}}: پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  7. «Lê Minh Đức theory on flag authorship». Tiền Giang provincial press (بە ڤیەتنامی). ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥.
  8. Ho Chi Minh. Foreign Languages Publishing House. ١٩٨٨. لاپەڕە ٧٦.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Flag of Vietnam». Encyclopaedia Britannica. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 «Flag of Vietnam: History, Meaning & Symbolism». لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  11. 1 2 3 4 5 «Decree establishing the national flag of the Provisional Central Government of Vietnam, 1948» (بە ڤیەتنامی). ٢ی حوزەیرانی ١٩٤٨. {{cite web}}: پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  12. 1 2 3 «Flag of South Vietnam». لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  13. 1 2 «How is the Vietnamese national flag used?». Vietnam.vn. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  14. 1 2 3 «Discover the Vietnamese flag: history, meaning, and symbols». لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]