ئاڵای پۆڵەندا

ئاڵای پۆڵەندا

Name	ئاڵای کۆماری پۆڵەندا
بەکارھێنان	ئاڵای نەتەوەیی
ڕێژە	5:8
بەکارھاتوو	١ی ئابی ١٩١٩؛ ١٠٦ ساڵ پێش ئێستا (بە فەرمی)
دیزایین	دوو ڕەنگی ئاسۆیی لە سپی و سوور
چەشنی ئاڵای کۆماری پۆڵەندا
Name	ئاڵایەک لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتیی کۆماری پۆڵەندا
بەکارھێنان	ئاڵای دەوڵەت، نیشانەی مەدەنی و دەوڵەتی
ڕێژە	5:8
بەکارھاتوو	١٩١٩؛ دوایین گۆڕانکاری ١٩٩٠
دیزایین	دوو ڕەنگی ئاسۆیی لە سپی و سوور کە نیشانەی دەوڵەتیی پۆڵەندا لەسەر هێڵە سپییەکەی نەخشێنراوە.
چەشنی ئاڵای کۆماری پۆڵەندا
بەکارھێنان	نیشانەی دەریایی
ڕێژە	10:21
بەکارھاتوو	١٩ی شوباتی ١٩٩٣؛ ٣٣ ساڵ پێش ئێستا
دیزایین	ئاڵایەک پێکهاتووە لە دوو هێڵ، سپی و سوور، کە کۆتاییەکەی دوو زمانی سێگۆشەییە لە لای شەکاوەکەی. لە ناوەڕاستی هێڵە سپییەکەدا، لەو بەشەی نێوان لای ستوونەکە و لوتکەی درزەکەی نێوان زمانەکان، هێمای کۆماری پۆڵەندا هەیە.
چەشنی ئاڵای کۆماری پۆڵەندا
Name	پێنانتی سەرۆک کۆماری کۆماری پۆڵەندا
بەکارھێنان	بەکارهێنان: ستانداردی سەرۆکایەتی
ڕێژە	5:6
بەکارھاتوو	پەسەندکراو: ١٩١٩ (ڕەسەن) ١٩٢٧ (بە فەرمی) ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ (گەڕێنرایەوە)
دیزایین	هەڵۆی سپیی تاجداری ناو زەوییەکی سوور کە بە هێڵێکی شەپۆلداری سپی چوارچێوە کراوە.

ئاڵای نەتەوەیی پۆڵەندا (بە پۆڵەندی: flaga Polski [ˈfla.ɡa ˈpɔl.ski]) لە دوو هێڵی ئاسۆیی یەکسان پێکدێت، سەرەوەیان سپی و خوارەوەیان سوور. ئەم دوو ڕەنگە لە دەستووری پۆڵەندادا وەک ڕەنگە نەتەوەییەکان پێناسە کراون. جۆرێکی تری ئاڵاکە کە نیشانەی دەوڵەتیی نەتەوەیی لە ناوەڕاستی هێڵە سپییەکەدایە لە ڕووی یاساییەوە تەرخانکراوە بۆ بەکارهێنانی فەرمی لە دەرەوەی وڵات و لە دەریادا. ئاڵایەکی هاوشێوە کە هەڵۆیەکی سپیی بۆ زیاد کراوە وەک نیشانەی دەریایی پۆڵەندا بەکاردێت.

سپی و سوور بە فەرمی لە ساڵی ١٨٣١ وەک ڕەنگە نەتەوەییەکان پەسەند کران، هەرچەندە ئەمانە لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە پەیوەست بوون بە پۆڵەنداوە و جەختیان لێدەکرایەوە لەسەر دروشمە شاهانەییەکان. ئەوان بنەچەیەکی هێرالدییان هەیە و لە ڕەنگەکانی نیشانەی دەوڵەتیی دوو نەتەوە پێکهێنەرەکەی کۆمۆنوێلسی پۆڵەندی-لیتوانیدا وەرگیراون (واتە، هەڵۆی سپیی پۆڵەندا، و سوارچاکی میرنشینی گەورەی لیتوانیا، کە سوارچاکێکی سپییە لەسەر ئەسپێکی سپی)، کە هەردووکیان لەسەر قەڵغانێکی سوورن. ئاڵاکە یەکێک بوو لە تەنها سێ ئاڵای وڵاتێکی سۆسیالیستی لە ئەورووپا کە نیشانەی دەوڵەتیی لە ناوەڕاستدا نەبوو.

تا ساڵی ١٨٣١، سەربازە پۆڵەندییەکان کۆکەیدی (نیشانەی سەر کڵاو) تێکەڵەی ڕەنگی جیاوازیان لەبەردەکرد. ئاڵای نەتەوەیی بە فەرمی لە ساڵی ١٩١٩ پەسەند کرا. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، ڕۆژی ئاڵای پۆڵەندا لە ٢ی ئایار ئاهەنگی بۆ دەگێڕرێت.

ئاڵاکە بەردەوام هەڵدەکرێت لەسەر باڵەخانەکانی بەرزترین دەسەڵاتە نەتەوەییەکان، وەک پەرلەمان و کۆشکی سەرۆکایەتی. دامەزراوەکانی تر و زۆرێک لە گەلی پۆڵەندا ئاڵای نەتەوەیی هەڵدەکەن لە پشووە نەتەوەییەکان و بۆنە تایبەتەکانی تری خاوەن گرنگی نەتەوەیی. یاسای ئێستای پۆڵەندا کۆتوبەند ناخاتە سەر بەکارهێنانی ئاڵای نەتەوەیی بەبێ نیشانەی دەوڵەتی، بەو مەرجەی بێڕێزی بە ئاڵاکە نەکرێت.

لەبەر ئەوەی دوو ڕەنگی ئاسۆیی لە سپی و سوور نەخشەیەکی تا ڕادەیەک بەربڵاوە، چەند ئاڵایەک هەن کە هاوشێوەن بەڵام پەیوەندییان بە ئاڵاکەی پۆڵەنداوە نییە. دوو ئاڵای نەتەوەیی (ئیندۆنیزیا و مۆناکۆ) هێڵە سوورەکەیان لە سەرووی هێڵە سپییەکەوەیە. لە پۆڵەندا، زۆر ئاڵا کە لەسەر بنەمای نەخشە نەتەوەییەکە دروستکراون هەروەها ڕەنگە نەتەوەییەکانیشیان تێدایە.

ئەمە یەکێکە لەو پێنج ئاڵایەی کە ڕێژەی ٥:٨ بەکاردەهێنن. چوار ئاڵاکەی تریش بریتین لە ئاڵای ئەرژەنتین، گواتیمالا، پالاو، و سوید.

ديزاين

نمایشی ئاسۆیی و ستوونیی ڕەنگەکانی کۆماری پۆڵەندا

سەرچاوە یاساییەکان

ڕەنگەکان و ئاڵاکانی کۆماری پۆڵەندا لە دوو بەڵگەنامەی یاساییدا وەسف کراون: دەستووری کۆماری پۆڵەندا ساڵی ١٩٩٧ و یاسای نیشانەی دەوڵەتی، ڕەنگەکان و سروودی کۆماری پۆڵەندا و مۆرەکانی دەوڵەت (Ustawa o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych) ساڵی ١٩٨٠ لەگەڵ هەموارکردنەوەکانی دواتری (کە لێرە بەدواوە بە "یاسای نیشانەی دەوڵەتی" ئاماژەی پێدەکرێت).

یاسادانان سەبارەت بە هێما نەتەوەییەکان زۆر دوورە لە کامڵبوون. یاسای نیشانەی دەوڵەتی چەندین جار هەموار کراوەتەوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان ئاماژە بە فەرمانە جێبەجێکارییەکان دەکات، کە هەندێکیان هەرگیز دەرنەچوون. سەرەڕای ئەوەش، یاساکە هەڵە، کەمتەرخەمی و ناتەبایی تێدایە کە یاساکە ئاڵۆز دەکەن، دەرگای لێکدانەوەی جیاواز دەکەنەوە و زۆرجار لە پراکتیکدا پەیڕەو ناکرێن.

ڕەنگە نەتەوەییەکان

پۆتانە یاساییەکانی ڕەنگە نەتەوەییەکانی پۆڵەندا لە بۆشایی ڕەنگی CIE xyY لەگەڵ جیاوازییە ڕەنگییە ڕێگەپێدراوەکان لە CIELUV دا

ڕەنگ		x	y	Y	ΔE
	سپی	0.315	0.320	82.0	4.0
	سوور	0.570	0.305	16.0	8.0
ڕووناککەرەوەی C، ئەندازەی پێوانەکردنی d/0

بەپێی بەشی یەکەم، ماددەی ٢٨، بڕگەی ٢ی دەستوور، ڕەنگە نەتەوەییەکانی پۆڵەندا بریتین لە سپی و سوور. یاسای نیشانەی دەوڵەتی، ماددەی ٤، زیاتر ڕوونی دەکاتەوە کە ڕەنگەکان بریتین لە سپی و سوور لە دوو هێڵی ئاسۆیی، تەریبی یەکسان، کە هێڵی سەرەوەیان سپییە و هێڵی خوارەوەیان سوورە. ئەگەر ڕەنگەکان بە شێوەی ستوونی نمایش بکرێن، هێڵە سپییەکە لە لای چەپەوە دادەنرێت لە گۆشەنیگای بینەرەوە. پاشکۆی ژمارە ٢ی یاساکە ڕەنگە نەتەوەییەکان لە هەردوو ڕێکخستنی ئاسۆیی و ستوونیدا نیشان دەدات، هەروەها تۆنە فەرمییەکانی هەردوو ڕەنگەکە کە وەک پۆتانەکان دەربڕراون لە بۆشایی ڕەنگی CIE xyY (CIE 1931) لەگەڵ جیاوازییە ڕەنگییە ڕێگەپێدراوەکان (ΔE) کە دیاریکراون لە بۆشایی ڕەنگی CIE 1976 (L*, u*, v*) (CIELUV).

وەشانێکی تری ئاڵای پۆڵەندا بەپێی یاسا، بە ڕەنگی قرمزی و سپییەکی تۆختر

وەشانێکی تری ئاڵای پۆڵەندا بە ڕەنگە سادەکانی RGB

وەشانە جیاوازەکانی ئاڵای نەتەوەیی

پەڕەیەکی دروستکردنی نافەرمیی ئاڵاکە لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتی، لەسەر بنەمای تایبەتمەندییەکان لە یاسای پۆڵەندادا

دەستوور هیچ ئاماژەیەکی بۆ ئاڵای نەتەوەیی تێدا نییە. لەبری ئەوە، ئاڵاکە لەلایەن یاسای نیشانەی دەوڵەتییەوە پێناسە دەکرێت کە دوو جۆر لە ئاڵای نەتەوەیی دیاری دەکات: ئاڵای نەتەوەیی کۆماری پۆڵەندا (flaga państwowa Rzeczypospolitej Polskiej) و ئاڵای نەتەوەیی کۆماری پۆڵەندا لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتی (flaga państwowa z godłem Rzeczypospolitej Polskiej). هەردوو ئاڵاکە لە ماددەی ٦ی یاساکەدا بەم شێوەیە پێناسە کراون:

 

# ئاڵای دەوڵەتیی کۆماری پۆڵەندا پارچە قوماشێکی لاکێشەییە بە ڕەنگەکانی کۆماری پۆڵەندا کە لەسەر ستوونێکی ئاڵا هەڵدەکرێت.

1. ئاڵای دەوڵەتیی کۆماری پۆڵەندا هەروەها ئەو ئاڵایەیە کە لە بڕگەی ١دا دیاریکراوە، کە نیشانەی دەوڵەتیی کۆماری پۆڵەندا لە ناوەڕاستی هێڵە سپییەکەیدا دانراوە.

ڕێژەی لای ستوونەکە بۆ لای شەکاوەکەی هەردوو ئاڵاکە ٥:٨ە. بۆ ئاڵای دووەمیان، ڕێژەی نێوان قەڵغانە بچووکەکەی ناو نیشانەی دەوڵەتییەکە و لای ستوونەکە ٢:٥ە. وێنەکانی هەردوو جۆرەکەی ئاڵاکە دەتوانرێت لە پاشکۆی ژمارە ٣ی یاسای نیشانەی دەوڵەتیدا بیدۆزرێتەوە.

بەکارهێنان

ماف و ئەرکی هەڵکردنی ئاڵاکە

بەپێی یاسای پۆڵەندا، مامەڵەکردن لەگەڵ هێما نەتەوەییەکاندا، بە ئاڵاکەشەوە، "بە ڕێز و شکۆوە" ماف و ئەرکی هەموو هاوڵاتییەکی پۆڵەندی و سەرجەم ئۆرگان، دامەزراوە و ڕێکخراوەکانی دەوڵەتە. بێڕێزیکردنی ئاشکرا، لەناوبردن یان لابردنی بەئەنقەستی ئاڵاکە بە تاوان دادەنرێت و سزاکەی دەبێتە پێبژاردن، کاری زۆرەملێ یان تا یەک ساڵ زیندانیکردن. ئامارە فەرمییەکان نیشانی دەدەن کە تاوانەکانی دژی هێما نەتەوەییەکان دەگمەنن: ٤٣ تاوانی لەو شێوەیە لە ٢٠٠٣ و ٩٦ لە ٢٠٠٤ کەمتر بوون لە ٠.٠٠١٪ی سەرجەم تاوانە تۆمارکراوەکانی پۆڵەندا لەو ساڵانەدا. پێشێلکارییەکانی تری دیارینەکراو بەرامبەر ڕێساکانی سەر ئاڵای پۆڵەندا سەرپێچییە، و سزاکەی پێبژاردن یان تا یەک مانگ زیندانیکردنە.

بەپێی یاسای نیشانەی دەوڵەتی، هەمووان دەتوانن ئاڵای پۆڵەندا بەکاربهێنن، بەتایبەتی لە کاتی بۆنە نەتەوەیی و کلتوورییەکاندا، بەو مەرجەی بە شێوەیەکی ڕێزدارانە بکرێت. ئەم ئازادییە لە بەکارهێنانی ڕەنگە نەتەوەییەکاندا شتێکی تا ڕادەیەک نوێیە. تا ساڵی ٢٠٠٤، هاوڵاتیانی پۆڵەندا تەنها ڕێگەیان پێدەدرا ئاڵای پۆڵەندا لە پشووە نەتەوەییەکاندا هەڵبکەن. بەکارهێنانی هەردوو جۆرەکە سنووردار کرابوو، بەڵام تەنها هەڵکردنی ئاڵاکە لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتدا، لە ١٩٥٥ تا ١٩٨٥، سزاکەی پێبژاردن یان دەستگیرکردن بوو بۆ ماوەی تا یەک ساڵ. دوای ١٩٨٥، بەکارهێنانی بێمۆڵەتی هەر هێمایەکی نەتەوەیی بوو بە سەرپێچی. ڕوونکردنەوەیەکی ئەگەری بۆ ئەم ڕێوشوێنە توندانە ئەوە بوو کە پشووی فەرمیی بەرەوپێشبراوی ١ی ئایار تەنها یەک ڕۆژ جیاوازی هەبوو لەگەڵ پشووە نەتەوەییەکەی پێش جەنگ (و ئێستای) پۆڵەندا، کە ساڵیادی واژۆکردنی دەستووری ٣ی ئایاری ١٧٩١ بوو. لە کاتێکدا هەڵکردنی ئاڵایەک لە ١ی ئایار جێگەی قبوڵ بوو، دەبوو تا ڕۆژی دواتر دابگیرێت.

ئاڵاکە بەبێ نیشانەی دەوڵەتی

ئەو کۆتوبەندە و جۆرێک لە قۆرخکاریی دەوڵەت بەسەر بەکارهێنانی هێما نەتەوەییەکاندا لە سەردەمی ڕژێمی کۆمۆنیستیدا وایکرد کە هەڵکردنی ئاڵای پۆڵەندا ببێتە هێمایەکی بەرەنگاربوونەوەی دژی حکومەت. بوو بە نەریت، وەک ئەوەی هێشتا وایە، کە کرێکاران ئاڵای پۆڵەندا لەسەر باڵەخانەی کارگەکان هەڵبکەن کاتێک مانگرتن دەکەن. بۆیە، ئاڵای پۆڵەندا، وەک هێمایەکی نیشتمانپەروەری و بەرەنگاربوونەوەی دژی دەسەڵاتی کۆمۆنیستی، بەشێکە لە لۆگۆی سەندیکای کرێکارانی سۆلیدارنوچ (Solidarity).

ئاڵا بەبێ نیشانەی دەوڵەتی

ئەم دامەزراوانەی خوارەوە لە ڕووی یاساییەوە پێویستە ئاڵای نەتەوەیی بەبێ نیشانەی دەوڵەتی یان لەسەرەوە یان لە بەردەم باڵەخانە فەرمییەکانیاندا هەڵبکەن:

• سەیم (ئەنجومەنی خوارەوەی پەرلەمان)؛
• سێنات (ئەنجومەنی سەرەوەی پەرلەمان)؛
• سەرۆک کۆمار؛
• ئەنجومەنی وەزیران (کابینە) و سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران (سەرۆک وەزیران)؛
• سەیمیکەکانی ڤۆیڤۆدشیپ (ئەنجومەنە یاسادانانەکانی پارێزگاکان)؛
• ئۆرگانەکانی تری دەوڵەت و حکومەتی خۆجێیی.

سەرەڕای ئەوەش، ئاڵای نەتەوەیی بەبێ نیشانەی دەوڵەتی وەک نیشانەیەک بۆ کەشتیوانیی ناوخۆیی بەکاردێت.

ئاڵا لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتی

ئاڵاکە لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتی

لە کاتێکدا قەدەغەکردنی بەکارهێنانی ئاڵاکە بەبێ نیشانەی دەوڵەتی هەڵگیراوە، بەکارهێنانی ئاڵای نەتەوەیی لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتی هێشتا لە ڕووی یاساییەوە کۆتوبەندی لەسەرە و تەنها دەبێت لەم شوێنانە هەڵبکرێت:

• لەسەر یان لە بەردەم باڵیۆزخانە، کونسوڵخانە و نووسینگە و نێردە نوێنەرایەتییەکانی تری پۆڵەندا لە دەرەوەی وڵات، هەروەها لەلایەن باڵیۆز و کونسوڵە پۆڵەندییەکانەوە لەسەر شوێنی نیشتەجێبوون و ئۆتۆمبێلەکانیان؛
• لە فڕۆکەخانە مەدەنییەکان و فڕۆکەخانەکانی هەلیکۆپتەر (نیشانەی ئاسمانیی مەدەنی)؛
• لەسەر فڕۆکە مەدەنییەکان – تەنها لە کاتی گەشتە نێودەوڵەتییەکاندا؛
• لەسەر باڵەخانەکانی دەسەڵاتدارانی بەندەری دەریایی؛
• وەک نیشانەیەکی بازرگانی (مەدەنی).

لە پراکتیکدا، بەڵام، ئەو کۆتوبەندە زۆرجار فەرامۆش دەکرێت و هەردوو ئاڵاکە، بەبێ و لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتی، وەک جێگرەوەی یەکتر مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت. جۆرەکەیان کە نیشانەی دەوڵەتی تێدایە، سەرەڕای ئەوەی کە بەکارهێنانەکەی نادروستە، زۆرجار لەلایەن پۆلۆنیا، یان ڕەوەندی پۆڵەندی لە دەرەوەی پۆڵەندا، بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەکاردەهێنرێت.

ڕۆژەکانی هەڵکردنی ئاڵا

ئاڵای پۆڵەندا، پاپا (زەرد و سپی) و شارەوانی (سپی و شین) لە گۆڕەپانی گەورەی کراکۆڤ لە کاتی سەردانەکەی پاپا بینیدکت شانزەهەم بۆ پۆڵەندا لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٦

ئۆرگانەکانی دەوڵەت و حکومەتی خۆجێیی لە ڕووی یاساییەوە پێویستن، و دامەزراوە و ڕێکخراوەکانی تر هەروەها سەرجەم هاوڵاتیان هاندەدرێن بۆ هەڵکردنی ئاڵای پۆڵەندا لەم ڕۆژانەی خوارەوەدا:

• ١ی ئایار – پشووی دەوڵەت (ڕۆژی ئایار، پێشتر ڕۆژی کرێکاران)؛
• ٢ی ئایار – ڕۆژی ئاڵای نەتەوەیی پۆڵەندا؛
• ٣ی ئایار – ڕۆژی دەستوور (لەگەڵ ڕۆژی ئاڵای نەتەوەیی پۆڵەندا)؛
• ١١ی تشرینی دووەم – ڕۆژی سەربەخۆیی.

پراکتیکە باوەکانی ئاڵا

ئاڵاکە زۆرجار لەلایەن خەڵکەوە لە کاتی بۆنە وەرزشییە گرنگەکاندا هەڵدەکرێت، وەک جامی جیهانی فیفا، ئەگەر وەرزشوانانی پۆڵەندا بەشداری بکەن؛ و لە کاتی سەردانێکی فەرمیی کەسێکی زۆر گرنگ، بەتایبەتی پاپایەک، بۆ پۆڵەندا. لە کاتی سەردانێکی پاپادا، ئاڵای نەتەوەیی بەزۆری لەگەڵ ئاڵا زەرد و سپییەکانی کڵێسا، و ئاڵا سپی و شینەکانی مەریەمی پاکیزە هەڵدەکرێت. دەگمەنە ئاڵای نەتەوەیی لە بۆنە کەسییەکاندا هەڵبکرێت، وەک ڕۆژی لەدایکبوون یان هاوسەرگیری.

بەپێی ڕاپرسییەکان، نزیکەی یەک لەسەر سێی پۆڵەندییەکان دەڵێن کە ئاڵایەکی پۆڵەندایان هەیە، و نزیکەی یەک لەسەر چواریان لە پشووە نەتەوەییەکاندا هەڵیدەکەن. ئەم جۆرە نمایشکردنە ئاشکرایەی نیشتمانپەروەری زۆر باوترە لە ڕۆژئاوای پۆڵەندا، بەتایبەتی لە پۆڵەندای گەورە (Greater Poland)، وەک لە بەشەکانی تری وڵاتەکە.

پرۆتۆکۆلی ئاڵا

نموونەی ڕێکخستنی ستوونیی ڕەنگە نەتەوەییەکانی پۆڵەندا لە ناو هۆڵی سەیم

ئاڵاکان لە پۆڵەندا بەپێی نەریتێکی باو، نەک بە یاسا، بەکاردەهێنرێن. جگە لە ئەرکی مامەڵەکردن لەگەڵ ئاڵاکە بە ڕێزێکی شایستەوە، یاسای پۆڵەندا کۆدێکی وردی بۆ بەکارهێنانی دروستی ئاڵای پۆڵەندا دابین ناکات. هەندێک ڕێکخراو و دامەزراوەی گشتی، وەک پەیمانگای هێرالدیک و ڤێکسیلۆلۆجی و ژووری باڵای چاودێری پرۆتۆکۆلی ئاڵای نووسراویان بۆ ئاڵای پۆڵەندا پێشنیار کردووە، کە لەسەر بنەمای نەریت، پرۆتۆکۆلی ئاڵای وڵاتانی تری وەک هیندستان و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و لۆژیکی باو (common sense) داڕێژراون. ئەم ڕێنماییانە، بەڵام، لە ڕووی یاساییەوە پابەندکەر نین.

بە نەریت، ئاڵای نەتەوەیی تەرخانکراوە بۆ خزمەتکردن بۆ مەبەستی زانیاری یان ئاهەنگگێڕان. تەنها یەک دانە لە ئاڵاکە لەسەر یان لە بەردەم باڵەخانەیەکی فەرمانگەی گشتیدا ئاماژەیە بۆ ڕۆڵە فەرمییەکەی. لە لایەکی ترەوە، ئاڵای فرەدانە بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردەهێنرێن بۆ ڕازاندنەوەی هەم باڵەخانە گشتی و هەم تایبەتەکان بۆ یادکردنەوەی بۆنە تایبەتەکان، وەک پشووە نەتەوەییەکان.

لە هێرالدری پۆڵەندیدا، ڕەنگی هێماکە لەپێشینەیی هەیە بەسەر ڕەنگی زەوییەکەدا. لە حاڵەتی ڕەنگە نەتەوەییەکانی پۆڵەندادا، سپی، کە ڕەنگی هەڵۆ سپییەکەیە، دەبێت هەمیشە لە پێگەیەکی شەرەفمەندانەتر دابنرێت وەک لە سوور، کە ڕەنگی زەوییەکەی نیشانەی دەوڵەتیی پۆڵەندایە. لە باوترین ڕێکخستنی ئاسۆییدا، ئەمە بەو مانایەیە کە هێڵە سپییەکە لە سەرووی هێڵە سوورەکەوە دادەنرێت. ئەگەر ڕێکخستنەکە ستوونی بێت، هێڵە سپییەکە دەبێت لە لای چەپەوە بێت لە گۆشەنیگای بینەرەوە. ئەگەر ئاڵاکە بە ستوونی لە سەرووی شەقامێکەوە هەڵبواسرێت، هێڵە سپییەکە دەبێت لە لای چەپەوە دابنرێت کاتێک سەیری ئاراستەی زیادبوونی ژمارەی خانووەکان دەکەیت. ئەگەر بەسەر تابووتێکدا بدرێت، هێڵە سپییەکە دەبێت لەسەر دڵەکە دابنرێت.

ئاڵاکە دەبێت پێش کاتژمێر ٨ی بەیانی بەرزبکرێتەوە و لە کاتی ئاوابوونی خۆردا دابگیرێت، و ئەگەر لە شەودا هەڵکرا، دەبێت ڕووناک بکرێتەوە. لە کاتی ڕێوڕەسمی بەرزکردنەوەی ئاڵاکەدا، سروودی نیشتمانی دەژەنرێت بە جۆرێک کە کاتی بەرزکردنەوەکە هاوتا بێت لەگەڵ ماوەی سروودەکەدا.[١٢] هاوڵاتیانی مەدەنی بە وەستان بە شێوەیەکی پڕشکۆ ڕێز دەنوێنن؛ سەرەڕای ئەوەش، پیاوان سەریان دادەماڵن. ئەندامانی هێزە یەکپۆشەکان (جلوبەرگی فەرمی) بە ئامادەباشییەوە دەوەستن؛ ئەگەر جلوبەرگەکەیان کڵاوی تێدابێت و لە گروپێکی ڕێکخراودا نەوەستابن، سڵاوی دوو-پەنجەیش ئەنجام دەدەن. پاسەوانانی ئاڵا دروشمەکانیان (banners) دادەبەزێنن بۆ ئاڵاکە. ( ڤیدیۆکە ببینە )

نموونەی نمایشکردنی ناوەوەی ئاڵای پۆڵەندا (ناوەڕاست) لەگەڵ ئاڵاکانی تر: ئاڵای ڤۆیڤۆدشیپی پۆڵەندای بچووک (چەپ) و ئاڵای ئەورووپا (ڕاست)

بەپێی ستانداردە قبوڵکراوەکانی ڕێزگرتن بە گشتی، ئاڵای نەتەوەیی نابێت هەرگیز بۆ هیچ کەس یان شتێک داببەزێنرێت. دەبێت ئاگاداری ئەوە بین کە ڕێگری بکرێت لە بەرکەوتنی ئاڵاکە بە زەوی، زەویی ژوورەوە یان ئاوی ژێری. هەروەها دەبێت بپارێزرێت لەوەی کە بدڕێت یان بکەوێتە سەر زەوی و نابێت لە دەرەوە هەڵبکرێت لە کاتی بارانی بەخوڕ، بافڕ یان بایی زۆر بەهێزدا. ئاڵاکە نابێت هەرگیز هەڵبکرێت کاتێک پیس، دڕاو یان ڕەنگچووە. کاتێک چیتر لە دۆخێکی گونجاودا نەبوو بۆ بەکارهێنان، دەبێت بە شێوەیەکی شکۆمەندانە لەناوببرێت، باشتر وایە بە بڕینی بۆ دوو نیوە بۆ ئەوەی ڕەنگەکان جیا بکرێنەوە و پاشان، بسووتێنرێت.

کاتێک لەگەڵ ئاڵای تردا نمایش دەکرێت، ئاڵای پۆڵەندا دەبێت یەکەم جار بەرزبکرێتەوە و کۆتا جار دابگیرێت. هەر ئاڵایەک دەبێت لە ستوونێکی جیاوازی هەمان بەرزییەوە هەڵبکرێت، بەڵام ئاڵای پۆڵەندا دەبێت هەمیشە لە شەرەفمەندانەترین پێگەدا دابنرێت. ئەمە بەو مانایەیە کە ئەگەر کۆی ژمارەی ئاڵاکان جووت بێت، ئاڵای پۆڵەندا دەبێت لە لای ڕاستی ئاڵاکانی ترەوە دابنرێت. ئەگەر کۆی ژمارەی ئاڵاکان تاک بێت، دەبێت لە ناوەڕاستدا دابنرێت. وەک جێگرەوەیەک، دوو ئاڵای پۆڵەندا دەکرێت دابنرێن، یەکێک لە هەر سەرێکی ڕیزی ئاڵاکان. ڕیزبەندیی لەپێشینەیی بۆ ئاڵاکان بەم شێوەیەیە:

• ئاڵای پۆڵەندا،
• ئاڵا نەتەوەییەکانی وڵاتانی تر (بە ڕیزبەندی ئەلفوبێ)،
• ئاڵاکانی ڤۆیڤۆدشیپ،
• ئاڵاکانی کاونتییەکان،
• ئاڵاکانی کۆمۆنەکان،
• ئاڵای ئەورووپا،
• ئاڵاکانی ڕێکخراوە ناوخۆییەکان،
• ئاڵاکانی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان،
• ئاڵاکانی خزمەتگوزارییە گشتییەکان،
• ئاڵاکانی کۆمپانیاکان،
• ئاڵاکانی تر.

سەرۆک کۆمار دەتوانێت ماوەیەک بۆ ماتەمینی نەتەوەیی ڕابگەیەنێت. لەو ماوەیەدا ئاڵاکانی پۆڵەندا لە نیوەی ستوون هەڵدەکرێن. ئەگەر ئاڵایەک لەسەر ستوونێکی دار هەڵبکرێت لەبری ستوونێکی ئاسایی یان عەموودێک، قردێلەیەکی ڕەش بە ستوونەکەوە دەبەسترێت وەک نیشانەی ماتەمینی یان ئاڵایەکی ڕەش لە لای چەپی ئاڵا نەتەوەییەکەوە هەڵدەکرێت.

مێژوو

دروشمی شاهانە

ستانیسلاڤ سۆبێسکی، هەڵگری ستانداردی گەورەی تاجی پۆڵەندا، دروشمە شاهانەییە دوو-لقییەکەی پاشا سیگیسمۆندی سێیەمی هەڵگرتووە کە لە هێڵی سوور و سپی پێکهاتووە و نیشانەیەکی دەوڵەتی لەسەر نەخشێنراوە کە هێما هێرالدییەکانی پۆڵەندا، لیتوانیا، سوید و ماڵی ڤاسا کۆدەکاتەوە (نزیکەی ١٦٠٥)

کۆنترین ڤێکسیلۆیدەکان (شتە ئاڵا-ئاساکان) کە لە پۆڵەندا بەکارهێنرابوون بە 'ستانیچێ' (stanice) ناسرابوون و پێدەچێت لە 'ڤێکسیلۆم'ی ڕۆمانی چووبن، کە پارچە قوماشێک بوو بە ستوونی لە پارچە تەختەیەکی ئاسۆییەوە کە بە ستوونێکی دار یان ڕمێکەوە بەسترابوو، شۆڕدەبووەوە. ئەوان هەم وەک هێمای ئایینی و هەم سەربازی خزمەتیان دەکرد هەر لە سەدەی ١٠ەمەوە. لەگەڵ گۆڕینی ئایینی پۆڵەندا بۆ مەسیحییەت لە ساڵی ٩٦٦، ستانیچێیەکان پێدەچێت بە گۆڕینی هێما پەگانییەکان بۆ هێمای مەسیحی کرابن بە مەسیحی. دروشمی نیشانەی دەوڵەتی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕەوایەتی پاشا بۆلیسلۆسی دڵاوا (Boleslaus the Generous) (١٠٧٦-١٠٧٩)، بەڵام لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتی پاشا لادیسلاسی کورت (Ladislaus the Short) (١٣٢٠-١٣٣٣) بوو کە پارچە قوماشێکی سوور کە هەڵۆی سپیی نیشانەی دەوڵەتی پۆڵەندای لەسەر نەخشێنرابوو لە کۆتاییدا وەک دروشمی شانشینی پۆڵەندا چەسپێنرا، کە هێمایەکی دەسەڵاتی شاهانە بوو و لە تاج لەسەرنان و لە شەڕەکاندا بەکاردەهێنرا.

لە سەردەمی کۆمۆنیوێلسی پۆڵەندی-لیتوانی (١٥٦٩-١٧٩٥)، دروشمێکی کۆمۆنوێلسیش بەکاردەهێنرا، کە هێما هێرالدییەکانی پۆڵەندا و میرنشینی گەورەی لیتوانیای کۆدەکردەوە. دروشمی کۆمۆنوێلس لە سەرەتادا سپییەکی سادە بوو کە نیشانەی کۆمۆنوێلسی لەسەر نەخشێنرابوو کە پێکهاتبوو لە هێما هێرالدییەکانی پۆڵەندا (هەڵۆی سپی) و لیتوانیا (سوارچاک). لەبەر ئەوەی هەردوو نیشانەی دەوڵەتی پۆڵەندی و لیتوانی پێکهاتبوون لە هێمای سپی لەسەر زەوییەکی سوور، ئەم دوو ڕەنگە دەستیان بە بەکارهێنان کرد بۆ تەواوی دروشمەکە. لە سەدەی ١٧ەمدا، دروشمەکە بەزۆری دابەش دەکرا بۆ دوو، سێ یان چوار هێڵی ئاسۆیی، زۆرجار بە دوو-لقی (swallow-tailed)، لە ڕەنگەکانی سوور و سپی.

کۆکەیدی نەتەوەیی

ژنێک کۆکەیدێکی سوور-و-سپی بە کڵاوە چوارگۆشەییەکەی ('rogatywka') یاخیبوویەکی پۆڵەندییەوە دەبەستێتەوە لە کاتی ڕاپەڕینی کانوونی دووەمی ١٨٦٣-١٨٦٤

لە سەدەکانی ١٨ و ١٩دا، نەتەوە ئەوروپییەکان 'کۆکەید' (cockades)، یان گرێ لە قردێلەی ڕەنگاوڕەنگ کە بە کڵاوەکەوە دەبەسترا، بەکاردەهێنا بۆ نیشاندانی نەتەوەی سەربازەکانیان. لە پۆڵەندا، تا ساڵی ١٨٣١، هیچ کۆدەنگییەک نەبوو لەسەر ئەوەی ڕەنگەکانی کۆکەیدی نەتەوەیی چی بن. سەربازە پۆڵەندییەکان کۆکەیدی سپی، سپی-و-سوور، شین-و-سوور یان شین-سپی-سووریان لەبەردەکرد.

نەریتەکە لە ساکسۆنیاوە هات بۆ پۆڵەندا لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتی ئۆگۆستۆسی دووەم (Augustus II) (١٦٩٧-١٧٣٣)، پاشای پۆڵەندا و هەڵبژێردراوی ساکسۆنیا. لەو کاتەدا، ئەو کۆکەیدەی کە سوپای پۆڵەندا لەبەری دەکرد، وەک لە ساکسۆنیا، شێوەی قردێلەیەکی ئاوریشمی سپیی هەبوو کە گرێیەک لە ناوەڕاستیدا بوو. دواتر جێگەی گیرایەوە بە کۆکەیدێکی سپیی بازنەیی کە بەرەو ناوەڕاستەکە چرچکرابوو، کە لەسەر نەخشی کۆکەیدی شانشینی فەڕەنسا دروستکرابوو. لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتی پاشا ستانیسلاوس ئۆگۆستۆس (Stanislaus Augustus) (١٧٦٤-١٧٩٥)، کۆکەیدێکی سپی-و-سوور لە پاڵ ئەوە سپییە سادەیەدا کەوتە بەکارهێنان. لە ساڵی ١٧٩١، کۆمیسیۆنی سەربازی خاچێکی کانزایی ('cross pattée') وەک جێگرەوەیەکی بەهێزتر بۆ کۆکەیدەکە ناساند. بەڵام، زۆرێک لە سەربازەکان بەردەوام بوون لەوەی یان خاچەکە بە کۆکەیدەکەوە ببەستن یان کۆکەیدەکە بەبێ خاچەکە لەبەربکەن. سەرکردە سەربازییە پۆڵەندییەکان و پاڵەوانە نەتەوەییەکانی ئەو سەردەمە، وەک جەنەڕاڵ تادیوش کۆسچیوشکۆ (Tadeusz Kościuszko) و شازادە جۆزێف پۆنیاتۆڤسکی (Józef Poniatowski) کۆکەیدی "نەتەوەیی" سپیی سادەیان بە کڵاوەکانیانەوە دەبەست.

 

یاسای کۆکەیدی نەتەوەیی لە ٧ی شوباتی ١٨٣١

نیشانەی دەوڵەتی پۆڵەندی-لیتوانی لە کاتی ڕاپەڕینی تشرینی دووەمی ١٨٣٠-١٨٣١

ئەندامە نیشتمانپەروەر و کاسۆلیکە سەرسەختەکانی کۆنفیدڕاڵیی بار (Bar Confederation) لە ١٧٦٨-١٧٧٢ قرمزی – هێمای خانەدانەکانی پۆڵەندا (szlachta) – و شین – کە هێما بوو بۆ مەریەمی پاکیزە – وەک ڕەنگەکانیان هەڵبژارد. ئەمانە، هەروەها سپی-و-سوور، لە کاتی سەیمی گەورەی (Great Sejm) ١٧٨٨-١٧٩٢دا وەک ڕەنگە نەتەوەییەکان سەیر دەکران. سپی و سوور بۆ یەکەمجار لەلایەن هاوڵاتییانی مەدەنییەوە بە شێوەیەکی ئاشکرا وەک ڕەنگە نەتەوەییەکان بەکارهێنران لە ٣ی ئایاری ١٧٩٢ لە وارشۆ، لە کاتی ئاهەنگگێڕانی یەکەمین ساڵیادی پەسەندکردنی دەستووری ساڵی ١٧٩١. لە هەمان کاتدا، لای چەپی سیاسی کۆکەیدی شین-سپی-سووری شۆڕشی فەڕەنسییان لەبەردەکرد. لیجیۆنە پۆڵەندییەکان (Polish Legions) کە لە ساڵی ١٧٩٧ لەو کۆمارانەی ژێر کۆنترۆڵی فەڕەنسا لە ئیتالیا دروستکرابوون، یان کۆکەیدی نەتەوەیی ئەو کۆمارە ئیتالییە دیاریکراوانەیان بەکاردەهێنا کە تێیاندا خزمەتیان دەکرد یان کۆکەیدی سێ ڕەنگەی فەڕەنسی. لە حاڵەتی دووەمدا، ڕەنگەکانی سوور و شین بە ڕیزبەندی جێگەیان گیرایەوە بە قرمزی و شینی دەریایی، کە ئەو تۆنە ڕەنگانە بوون کە بە نەریتی پۆڵەندی دادەنران. کۆنفیدڕاڵیی گشتیی شانشینی پۆڵەندا (General Confederation of the Kingdom of Poland)، کە هەوڵیدا کۆمۆنوێلسی پۆڵەندی-لیتوانی زیندوو بکاتەوە لە کاتی داگیرکاریی فەڕەنسا بۆ سەر ڕووسیا لە ١٨١٢، کۆکەیدی سوور-و-شینی پەسەند کرد، کە هێما بوو بۆ یەکگرتوویی پۆڵەندا (سوور) و لیتوانیا (شین). سوپای دوکایەتی وارشۆی (Duchy of Warsaw) ژێر کۆنترۆڵی فەڕەنسا (١٨٠٧-١٨١٥) و شانشینی کۆنگرەی پۆڵەندای (Congress Kingdom of Poland) ژێر کۆنترۆڵی ڕووسیا (١٨١٥-١٨٣١) کۆکەیدی سپییان بەکاردەهێنا، کە هەروەها لەلایەن ئەو کادێتانەشەوە (cadets) لەبەردەکرا کە ڕاپەڕینی تشرینی دووەمیان دژی دەسەڵاتی ڕووسیا لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٨٣٠ دەستپێکرد.

لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا، سەیم هەستی بە پێویستی هەبوونی نیشانەیەکی نەتەوەیی یەکگرتوو کرد کە بتوانرێت لەلایەن سوپای پۆڵەنداوە بەکاربهێنرێت. لە ٧ی شوباتی ١٨٣١ سپی و سوور، کە ڕەنگەکانی نیشانە دەوڵەتییەکانی پۆڵەندا و لیتوانیا بوون، وەک کۆکەیدی نەتەوەیی پۆڵەندا پەسەند کرد. کۆکەیدی سپی-و-سوور لەو کاتە بەدواوە لەلایەن سەربازانی پۆڵەندییەوە لە ڕاپەڕینی تشرینی دووەمدا لەبەرکرا، هەروەها لەلایەن بەشداربووانی ڕاپەڕینی کراکۆڤی (Kraków Uprising) ١٨٤٦، شۆڕشگێڕانی پۆڵەندی لە میرنشینی گەورەی پۆزن (Grand Duchy of Posen) و ئیمپراتۆریەتی نەمسادا لە کاتی بەهاری نەتەوەکانی ١٨٤٨، و یاخیبووانی پۆڵەندی لە کاتی ڕاپەڕینی کانوونی دووەمی ١٨٦٣-١٨٦٤. ڕەنگەکانی سپی و سوور هەروەها لەلایەن هاوڵاتییانی مەدەنییەوە بەکاردەهێنران بۆ نیشاندانی ناڕەزایەتییان دژی دەسەڵاتی ڕووسیا، هەروەها لەلایەن خەڵکەوە لە فەڕەنسا، بەریتانیا، ئەڵمانیا، بەلجیکا و وڵاتانی تر وەک نیشانەیەک بۆ هاوسۆزییان لەگەڵ دۆزی پۆڵەندادا. بڕیارەکەی سەیم، بەڵام، دەستبەجێ لەلایەن هەمووانەوە قبوڵ نەکرا. سیاسەتمەدارانی چەپڕەوی ئەو کاتە، وەک یواخیم لێلێڤێل (Joachim Lelewel)، بەردەوام بوون لە سەیرکردنی شین، سپی و سووری شۆڕشگێڕانە وەک ڕەنگە نەتەوەییە ڕاستەقینەکان. ستانداردە سێ ڕەنگەکان لەلایەن هەندێک یەکەی گەریلای پۆڵەندییەوە لە کاتی ڕاپەڕینی کانوونی دووەمدا بەکاردەهێنران.

سەدەی بیستەم

ئاڵای پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٣٧

ئاڵای پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٣٩

ئاڵای سپی-و-سوور بۆ یەکەمجار لە کاتی خۆپیشاندانێکی نیشتمانپەروەریدا لە ٣ی ئایاری ١٩١٦ لە وارشۆ شەکێندرانەوە. لیژنەی ئامادەکار ئامۆژگاری بەشداربووانی کرد دەربارەی ڕێکخستنی دروستی ڕەنگەکان، واتە بەوەی کە هێڵە سپییەکە لە سەرووی هێڵە سوورەکەوە بێت. سەرەڕای ئەوەش، زۆرێک لە خۆپیشاندەران ئاڵایان هێنابوو کە هێڵە سوورەکەی لە سەرەوە بوو. لە ١ی ئابی ١٩١٩، نزیکەی ساڵێک دوای ئەوەی پۆڵەندا سەربەخۆیی بەدەستهێنایەوە لە تشرینی دووەمی ١٩١٨، سەیم بە فەرمی ئاڵایەکی دوو-ڕەنگی سپی-و-سووری وەک ئاڵای نەتەوەیی پۆڵەندا ناساند. بۆ ئەوەی تێکەڵ نەبێت لەگەڵ ئاڵای ئاماژەدانی دەریایی سپی-و-سوور کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لەلایەن فڕۆکەوانانی بەندەر و کەشتییە ڕاکێشەرەکانەوە بەکاردەهێنرێت، هەمان یاسای سەیم جۆرێکی تری ئاڵاکەی ناساند کە نیشانەی دەوڵەتی لەسەر هێڵە سپییەکەی بوو بۆ بەکارهێنان وەک نیشانەیەکی مەدەنی و لەلایەن دیپلۆماتکاران و کونسوڵە پۆڵەندییەکانەوە لە دەرەوەی وڵات.

بازووبەندێکی (brassard) سپی-و-سوور کە لەلایەن یاخیبوویەکی پۆڵەندییەوە لە کاتی ڕاپەڕینی وارشۆی ١٩٤٤ لەبەردەکرا. کورتکراوەی WP ئاماژەیە بۆ 'Wojsko Polskie' یان هێزە چەکدارەکانی پۆڵەندا.

جگە لە گۆڕانکارییەکان لە تایبەتمەندییە یاساییەکانی تۆنەکانی ڕەنگە نەتەوەییەکان (بڕوانە بەشی خوارەوە)، دیزاینی بنەڕەتیی ئاڵای پۆڵەندا، بە ڕێژەی ٥:٨یشەوە، تا ئەمڕۆ بەبێ گۆڕانکاری ماوەتەوە. ئاڵاکەی نیشانەی دەوڵەتیی تێدایە تەنها گۆڕانکاری تێدا کرا بۆ ئەوەی خۆی بگونجێنێت لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی خودی نیشانەی دەوڵەتییەکە. گۆڕانکارییە گەورەکان بریتی بوون لە گۆڕانکارییەک لە شێوازی کێشانی هەڵۆکە لە کلاسیکەوە بۆ بارۆک (Baroque) لە ساڵی ١٩٢٧ و لابردنی تاجەکە لەسەر سەری هەڵۆکە لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆمۆنیستیدا لە ١٩٤٤ بۆ ١٩٩٠. لەو قۆناغەدا، پۆڵەندا یەکێک بوو لە کەمترین دەوڵەتە سۆسیالیستەکانی بلۆکی ڕۆژهەڵات (جگە لە ئاڵای کوبا و لاوس) کە هێمای کۆمۆنیستی لەسەر ئاڵاکەی نەڕازاندبووەوە.

ئاڵایەکی دڕاوی پۆڵەندی لە کاتی ڕۆژەکانی کۆتایی ڕاپەڕینی وارشۆی ١٩٤٤

ئاڵای پۆڵەندا لە بەرلین لە ٢ی ئایاری ١٩٤٥

یاخیبووە پۆڵەندییەکانی سەدەی ٢٠ەم بازووبەندی (brassards) سپی-و-سووریان لەبەردەکرد کە ڕۆڵێکی هاوشێوەی کۆکەیدی سەدەکانی پێشووی دەگێڕا. بازووبەندی لەو شێوەیە لەلایەن شۆڕشگێڕە پۆڵەندییەکانەوە لەبەردەکرا لە کاتی ڕاپەڕینی پۆڵەندای گەورە (١٩١٨-١٩١٩) و ڕاپەڕینەکانی سیلیسیا (١٩١٩-١٩٢١)، هەروەها لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەم (١٩٣٩-١٩٤٥) لەلایەن سەربازانی سوپای نیشتمانی (AK) و کەتیبەکانی جووتیاران (BCh) – کە زۆرجار بە کورتکراوەی پێکهاتەکانیان نەخشێنرابوون. لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەمدا، سەربازە پۆڵەندییەکان ئاڵای پۆڵەندایان لەسەر چەندین شوێنی سەرکەوتنەکانیان بەرزکردەوە. لە ١٨ی ئایاری ١٩٤٤، دوای سەرکەوتنی هاوپەیمانان بەسەر هێزەکانی ئەڵمانیادا لە جەنگی مۆنتێ کازینۆ، تیمێکی چاودێری فەوجی ئولانی (Uhlan) ژمارە ١٢ی پۆدۆلی (بەشێک لە فیرقەی سێیەمی تفەنگداری کارپاتیی پۆڵەندی) ئاڵایەکی پۆڵەندییان لەسەر وێرانەکانی کڵێسای مۆنتێ کازینۆ لە ئیتالیا بەرزکردەوە. لە ١ی ئابی ١٩٤٤، لە یەکەمین ڕۆژی ڕاپەڕینی وارشۆدا، ئاڵایەکی سپی-و-سوور لەسەر باڵەخانەی پرودێنشیال، کە ئەوکات بەرزترین باڵەخانەی وارشۆ بوو، هەڵکرا. لە کاتی ئازادکردنی وارشۆ لەلایەن هێزەکانی سۆڤیەت و سوپای گەلی پۆڵەندییەوە لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٥، ئاڵای پۆڵەندا لەسەر کۆشکی بێلڤێدێر و وێرانەکانی وێستگەی سەرەکیی شەمەندەفەر بەرزکرایەوە. لە ٢ی ئایاری ١٩٤٥، دوای گرتنی بەرلین، سەربازانی پاتریی ٧، فیرقەی ٣، فەوجی یەکەمی تۆپخانەی سووک ئاڵای پۆڵەندایان لەسەر ستوونی سەرکەوتنی بەرلین چەقاند.

ئاڵای پۆڵەندا هەروەها لەلایەن خۆپیشاندەرانی دژە-حکومەتەوە لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆمۆنیستیدا بەکاردەهێنران. لە کاتی ئاژاوە خوێناوییەکانی ١٩٥٦ لە پۆزنان و ١٩٧٠ لە گدینیا، خۆپیشاندەران ئاڵایان هەڵدەگرت کە هێڵە سپییەکەی بە خوێن پەڵەدار ببوو.

تۆنەکانی ڕەنگی سوور

بەراوردکردنی تۆنەکانی ڕەنگی سوور
	قرمزی (Crimson)
	ئامارانت (Amaranth)
	سووری گەش (Vermilion)
	ئێستای یاسایی (Current statutory)
	سووری (HTML red)

ئاڵای پۆڵەندا (١٩١٩-١٩٢٧)

ئاڵای پۆڵەندا (١٩٢٧-١٩٨٠)

ئاڵای پۆڵەندا (١٩٨٠-ئێستا)

ئاڵا مێژووییەکان

تا ساڵی ١٩٢٧، تۆنە وردەکانی ڕەنگە نەتەوەییەکان بە ڕوونی لە ڕووی یاساییەوە دیاری نەکرابوون. لە پراکتیکدا، ڕەنگە ڕاستەقینەکە، بەتایبەتی ڕەنگی سوور، بەند بوو بەوەی چ جۆرە بۆیەیەکی سوور بەردەست بوو. لە پۆڵەندای پێش-دابەشبووندا، قرمزی، بەهۆی بەرزیی نرخەکەیەوە، ڕەنگێک بوو کە پەیوەست بوو بە دەوڵەمەند و ئیمتیازدارەکانەوە. دەتوانرا لە کوچنیێڵی پۆڵەندییەوە (Polish cochineal) کە لە ناوخۆدا بەرهەم دەهێنرا بەدەست بهێنرێت، هەرچەندە جێگرەوەی هاوردەکراویش بەردەست بوو: کێرمێس (kermes) لە ناوچەی دەریای ناوەڕاستەوە (بۆیە وشەی 'karmazyn'، ناوی پۆڵەندیی ڕەنگەکە) و کوچنیێڵی مەکسیکی دوای دۆزینەوەی جیهانی نوێ. قرمزی بۆ خانەدانەکان (nobility) تەرخان کرابوو و وەک هێمایەکی ئەرستۆکراتییەت دادەنرا، بە جۆرێک کە 'karmazyn' بوو بە هاوواتای وشەی ماگنات (magnate). قەدەغەکردنی شاهانەیی بۆ لەبەرکردنی ئەم ڕەنگە دەتوانرا جۆرێک بێت لە سزادان؛ لە سەدەی ١٤ەمدا، خێڵی ناونچ (Nałęcz)ی پۆڵەندای گەورە قەدەغە کران لەوەی جلی قرمزی بپۆشن بەهۆی تێوەگلانی باوباپیرانیان لە تیرۆرکردنی پاشا پرێمیسلاوس لە ساڵی ١٢٩٦. لە نیوەی یەکەمی سەدەی ١٩ەمدا، بەهۆی کاریگەریی مۆدەی فەڕەنسییەوە، قرمزی تا ڕادەیەکی زۆر جێگەی گیرایەوە بە ڕەنگی ئامارانتی هەرزانتر.

یاسای کۆکەیدی نەتەوەیی ساڵی ١٨٣١ تۆنی ڕەنگی سووری دیاری نەکردبوو، کە لەسەر ئەمە لەلایەن یواخیم لێلێڤێلەوە ڕەخنەی لێگیرا، وە یاسای نیشانەی دەوڵەتی و ڕەنگە نەتەوەییەکانی ساڵی ١٩١٩ش دیاری نەکردبوو. لە ساڵی ١٩٢١، وەزارەتی کاروباری سەربازی نامیلکەیەکی دەرکرد کە وێنەی ئاڵای پۆڵەندا و هێما نەتەوەییەکانی تری تێدابوو کە تۆنی قرمزییان بۆ ڕەنگی سوور بەکارهێنابوو. نامیلکەکە، بەڵام، سەرچاوەیەکی یاسایی فەرمی نەبوو و تەنها بۆ مەبەستی زانیاریدان بڵاوکرابووەوە. تۆنی ڕەنگی سوور بۆ یەکەمجار لە ڕووی یاساییەوە بە فەرمانی سەرۆکایەتیی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧ دیاریکرا کە مەرجی دانا کە تۆنە فەرمییەکە دەبێت سووری گەش (vermilion) بێت. ئەم تایبەتمەندییە بە فەرمانی ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ پشتڕاستکرایەوە. یاسای نیشانەی دەوڵەتیی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ پێناسە زارەکییەکەی گۆڕی بە پۆتانە سێ-ڕەنگییەکان لە بۆشایی ڕەنگی CIE دا وەک ئەوەی لەلایەن نیکۆدێم سۆبچاکەوە پێشنیار کرابوو، کە شارەزایەک بوو لە زانستی پێوانەکردنی ڕەنگەکان (colorimetry)، و بەمەش ڕەنگە دەرەنجامەکەی نزیک خستەوە لە قرمزی جارێکی تر.

فڕین بۆ بۆشایی ئاسمان

ئاڵای پۆڵەندا لە دوو بۆنەدا براوەتە بۆشایی ئاسمان لە کاتی فڕینی بۆشایی ئاسمانی بە تیمەوە. یەکەم جار لە حوزەیرانی ١٩٧٨ بوو، لەسەر کەشتیی سۆیوز ٣٠ (Soyuz 30)، کاتێک میرۆسواڤ هێرماشیڤسکی (Mirosław Hermaszewski) (کەشتیوانێکی بۆشایی ئاسمانی پۆڵەندیی گروپی ئینتەرکۆسمۆسی ١٩٧٦ و یەکەمین پۆڵەندی لە بۆشایی ئاسمان) بە وێستگەی خولگەیی سۆڤیەتیی سالیوت ٦ (Salyut 6)ەوە پەسەند کرا و زیاتر لە هەفتەیەکی لە خولگەدا بەسەربرد کە ئاڵایەکی بچووکی پۆڵەندی بە جلی بۆشایی ئاسمانەکەیەوە بەسترابوو. هەمان ئاڵا نزیکەی ٤٧ ساڵ دواتر، لە حوزەیرانی ٢٠٢٥، دیسانەوە برایەوە بۆ بۆشایی ئاسمان کاتێک کەشتیوانی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا سواڤۆش ئوزنانسکی-ڤیشنیێڤسکی (Sławosz Uznański-Wiśniewski) بوو بە دووەمین هاوڵاتیی پۆڵەندی کە بگاتە فڕینی خولگەیی. یەکێک لەو شتانەی ئوزنانسکی-ڤیشنیێڤسکی لەگەڵ خۆی بردییە سەر کەشتیی کرو دراگۆن گرەیس (Crew Dragon Grace) کە ئەرکی ئەکسیۆم ٤ی (Axiom Mission 4) هەڵگرتبوو بۆ وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی، هەمان ئەو ئاڵایە بوو کە لە جلی بۆشایی ئاسمانەکەی هێرماشیڤسکیدا بوو. ئەمەش هەروەها نیشانەی یەکەم ئەرکی پۆڵەندا بوو بۆ وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی (ISS) و یەکەمین جاریش بوو کە ئاڵای پۆڵەندا لەو وێستگە بۆشاییەدا دەرکەوت.

ئاڵا پەیوەندیدار و هاوشێوەکان

نیشانەی دەریایی پۆڵەندا

ئاڵای بنکەی ئاسمانیی دەریایی پۆڵەندا

ئاڵای سلیسیای خواروو (٢٠٠١-٢٠٠٨)

ئاڵای پۆڵەندای بچووک (Lesser Poland)

نموونەی ئاڵا پەیوەندیدارەکان

ئاڵای میرنشینی گەورەی پۆزن (Grand Duchy of Posen)، پارێزگایەکی ئۆتۆنۆمیی دانیشتووان پۆڵەندیی شانشینی پروسیا کە لە ساڵی ١٨١٥ دروستکرا، دوو-ڕەنگێکی ئاسۆیی سوور-و-سپی بوو. ڕەنگەکانی لە نیشانەی دەوڵەتیی میرنشینەکەوە وەرگیرابوون کە پێکهاتبوو لە هەڵۆی ڕەشی پروسی لەگەڵ قەڵغانێکی بچووکتر لە هەڵۆی سپیی پۆڵەندی تێیدا. لەگەڵ زیادبوونی سیاسەتی دژە-پۆڵەندیی ئەڵمانیا و زیادبوونی ناسینەوەی سپی و سوور وەک ڕەنگە نەتەوەییەکانی پۆڵەندا، ئاڵای سوور-و-سپیی پۆزن لە ساڵی ١٨٨٦ جێگەی گیرایەوە بە سێ-هێڵی ئاسۆیی سپی-ڕەش-سپی.

ئەمڕۆ، زۆرێک لەو ئاڵایانەی لە پۆڵەندا بەکاردەهێنرێن لەسەر بنەمای دیزاینی ئاڵای نەتەوەیی دروستکراون. ئەمە بەتایبەتی بەسەر ئەو ئاڵایانەدا جێبەجێ دەبێت کە بەپێی یاسای پۆڵەندا پێناسە کراون و لەلایەن سوپای پۆڵەندا و خزمەتگوزارییە یەکپۆشەکانی (uniformed services) ترەوە بەکاردەهێنرێن، وەک نیشانەی دەریایی – کە دوو-ڕەنگێکی ئاسۆیی سپی و سوورە کە لای شەکاوەکەی دوو-لقییە و نیشانەی دەوڵەتیی پۆڵەندا لەسەر هێڵە سپییەکەی نەخشێنراوە. ئاڵای هەندێک لە دابەشکارییە کارگێڕییەکانیش لە ئاڵای نەتەوەیی دەچن. نموونەکان بریتین لە ئاڵای پێشووی ڤۆیڤۆدشیپی سلیسیای خواروو (Lower Silesian Voivodeship) – دوو-ڕەنگێکی ئاسۆیی سپی و سوور کە نیشانەی دەوڵەتیی ڤۆیڤۆدشیپەکەی لەسەر نەخشێنراوە – یان ئاڵای ڤۆیڤۆدشیپی پۆڵەندای بچووک (Lesser Poland Voivodeship) – سێ-ڕەنگێکی ئاسۆیی لە سپی، زەرد و سوور کە هێڵە زەردەکەی نیوەی پانیی هەر یەکێک لە دوو هێڵەکەی تری هەیە.

سەرچاوەکان

وەرگێڕانەکان

گەورەترین ئاڵای پۆڵەندا کە لە مەستەڵی ئازادی لە وارشۆ هەڵدەفڕێت، کە بە ٦٣ مەتر (٢٠٧ پێ) ، بەرزترین ستوونی ئاڵای پۆڵەندا

سەرچاوەکان

کتێب

• Russocki Stanisław؛ Kuczyński Stefan؛ Willaume Juliusz (١٩٧٠). Godło, barwy i hymn Rzeczypospolitej. Zarys dziejów [Arms, Colors, and Anthem of the Republic. A Historical Sketch] (بە پۆڵەندی). Warsaw: Wiedza Powszechna.
• Znamierowski، Alfred (١٩٩٥). Stworzony do chwały [Created for Glory] (بە پۆڵەندی). Warsaw: Editions Spotkania. ژپنک ٨٣-٧١١٥-٠٥٥-٥.

یاسا

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [Constitution of the Republic of Poland], Dz. U., 1997, vol. 78, No. 483 (2 April 1997)
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny [Penal Code], Dz. U., 1997, vol. 88, No. 553 (6 June 1997)
• Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy [Non-Working Days Act], Dz. U., 1951, vol. 4, No. 28 (18 January 1951)
• Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych [Arms, Colors, and Anthem of the Republic of Poland, and State Seals Act], Dz. U., 1980, vol. 7, No. 18 (31 January 1980)
• Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o przywróceniu Święta Narodowego Trzeciego Maja [Reestablishment of the National Day of the Third of May Act], Dz. U., 1990, vol. 28, No. 160 (6 April 1990)
• Ustawa z dnia 9 lutego 1990 r. o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej [Amendment to the Arms, Colors, and Anthem of the Republic of Poland Act], Dz. U., 1990, vol. 10, No. 60 (9 February 1990)
• Ustawa z dnia 19 lutego 1993 r. o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej [Insignia of the Armed Forces of the Republic of Poland Act], Dz. U., 1993, vol. 34, No. 154 (19 February 1993)

بەڵگەنامە فەرمییەکان

• «Informacja o wynikach kontroli używania symboli państwowych przez organy administracji publicznej» (PDF) (بە پۆڵەندی). Supreme Chamber of Control (Najwyższa Izba Kontroli). ٢٠٠٥. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە. {{cite journal}}: بیرخستنەوەی journal پێویستی بە |journal= ھەیە (یارمەتی)
• (پۆڵەندی و فەڕەنسی) Łoza، Stanisław؛ Czaykowski, Zygmunt (١٩٢١). Godło i barwy Rzeczypospolitej Polskiej – Armoiries et couleurs de la République polonaise. Warsaw: Ministry of Military Affairs. لاپەڕە ١٠.
• (پۆڵەندی) Projekt ustawy o zmianie ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej, Druk 2149, Warsaw, 15 October 2003

هەواڵەکان

• Bajtlik، Stanisław (١ی ئایاری ٢٠٠٨). «Szyjemy flagę narodową». Gazeta Wyborcza (بە پۆڵەندی). Agora. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.
• Magiera، Marek (٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦). «Zaczyna się mundial...». Życie Częstochowskie (بە پۆڵەندی). Beta Press S.C. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی شوباتی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
• Molak، Wiesław؛ Sakiewicz، Tomasz (٢ی ئایاری ٢٠٠٧). «Bogdan Borusewicz gościem w "Sygnałach dnia"». Interview with Bogdan Borusewicz in Program 1 Polskiego Radia (بە پۆڵەندی). Law and Justice. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی شوباتی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
• Niezabitowska، Małgorzata (کانوونی دووەمی ١٩٨٨). «Discovering America». National Geographic.

وێب

• «Prezydent RP - Flaga». Official website of the President of the Republic of Poland (بە پۆڵەندی). لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
• Flags of the World – subpages:
  • «Bohemia (Czechia)». لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
  • «Colors of Flags». لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
  • «Grand Duchy of Posen 1815-1849, Posen Province 1849-1920 (Prussia, Germany)». لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
  • «Polish Religious flags». لە ٢ی شوباتی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
• Kromer، Adam. «Domena akromer.republika.pl jest utrzymywana na serwerach nazwa.pl». Polskie flagi, chorągwie, bandery... (بە پۆڵەندی). لە ڕەسەنەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی شوباتی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
• «Instytut Heraldyczno - Weksylologiczny | albumpolski.pl» (بە پۆڵەندی). ١١ی تەممووزی ٢٠٠٥. لە ڕەسەنەکە لە ١ی تەممووزی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
• Sarajčić، Ivan. «Flags horizontally divided, additional area: no additional area, division lines: straight, number of stripes: 2 stripes, stripe areas: equal, featuring red and white colors». لە ٣ی شوباتی ٢٠٠٨ ھێنراوە.

بەستەری دەرەکی

• داڕێژە:FOTW