بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای نیپال

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە

داڕێژە:Use Oxford spelling

ئاڵای نیپال
بەکارھێنانNational flag داڕێژە:FIAV داڕێژە:FIAV داڕێژە:FIAV
ڕێژەلە خوارەوە بڕوانە
بەکارھاتوو١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢؛ ٦٣ ساڵ لەمەوبەر (١٩٦٢-١٢-16)
دیزاییندوو شێوەی سێگۆشەیی لکاو بەیەکەوە کە پێنجگۆشەیەکی ناڕێک پێکدەھێنن، پێکدێت لە زەمینەیەکی سوور کە بە چوارچێوەیەکی شین دەورە دراوە، ھێمایەکی سپیی مانگی نیوە کە ھەشت تیشکی لێوە دیارە لە کۆی شازدە تیشک لە بەشی سەرەوەدایە و ھێمایەکی سپیی خۆرێکی دوازدە تیشکی لە بەشی خوارەوەدایە[١]
دیزایین لەلایەنپریثڤی نارایان شا (ڕەسەن)
شانکار نات ڕیمال
(مۆدێرن)

ئاڵای نیپاڵ[ئ] ئاڵایەکی پێنجگۆشەییی قوپاوە کە ڕەنگەکانی سوور، سپی، و شین لەخۆدەگرێت. وەک ئاڵای دەوڵەت و ئاڵای مەدەنیی نیپاڵ بەکاردەھێنرێت.[٢] تاکە ئاڵای نەتەوەییی نا-لاکێشەیییە لە جیھاندا و تاکە ئاڵایە کە درێژییەکەی (بەرزییەکەی) لە پانییەکەی زیاتر بێت. شێوە بێوێنەکەی ئاڵاکە تێکەڵەیەکە لە دوو ئاڵای سێگۆشە، و بە دوو-سێگۆشە ناسراوە. ڕەنگی سووری زەمینەکە گوزارشت لە ئازایەتی و گوڵی نەتەوەییی نیپاڵ، ڕۆدۆدێندرۆن، دەکات، لەکاتێکدا ڕەنگی شینی چوارچێوەکە گوزارشت لە ئاشتی دەکات.

ئاڵای ئێستا لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢ پەسەند کرا، لەگەڵ پێکھێنانی حکوومەتێکی نوێی دەستووریدا.[٣] شانکار نات ڕیمال، کە ئەندازیارێکی شارستانی بوو، لەسەر داوای پاشا ماھێندرا ئاڵاکەی ستاندارد کرد.[٤] لە دیزاینە ڕەسەن و نەریتییەکەیەوە وەرگیراوە،[٥] کە بە درێژایی سەدەکانی ١٩ و ٢٠ بەکارھێنراوە، و تێکەڵەیەکە لە دوو ئاڵای سێگۆشەیی کە لەلایەن لقە ڕکابەرەکانی خانەوادەی فەرمانڕەواوە بەکاردەھێنران.[٢] تا ساڵی ١٩٦٢، ھێماکانی ئاڵاکە، ھەم خۆرەکە و ھەم مانگە نیوەکە، ڕووخساری مرۆڤیان ھەبوو، بەڵام بۆ مۆدێرنکردنی ئاڵاکە لادران.

مێژوو

[دەستکاری]
ئاڵایەکی ھاوشێوە (ڕاست) کە لە ماھاباراتادا بەکارھێنراوە؛ گالیسکەیەک بە کریشنا و ئارجونا لە کاتی جەنگی کوروکشێترا؛ بەپێی نەریت پاشاکانی نیپاڵ ھیندوو بوون و وەک لەدایکبوونەوەی ڤیشنو دادەنران.
داڕێژە:FIAV ئاڵای نیپاڵ (١٨٥٦–نز.1930)
داڕێژە:FIAV ئاڵای نیپاڵ (نزیکەی ١٩٣٠–١٩٦٢)

لە ڕووی مێژوویییەوە، ئاڵا سێگۆشەیییەکان لە باشووری ئاسیا زۆر باو بوون، چونکە قەبارەکەیان کۆمپاکت (بچووک و گونجاو) بوو، بۆیە ئاڵاکە تەنانەت بە کەمترین با دەشەکایەوە، و بەم شێوەیە لە دوورییەکی زۆرەوە دەبیندرا.[ژێدەر پێویستە] شوێنەواری ئاڵا سێگۆشەیییەکان دەکرێت لە ھیندوویزمدا بدۆزرێتەوە.[٦] مێژووی ئاڵاکە لێڵە و ھیچ گێڕانەوەیەکی دیاریکراو نییە سەبارەت بە دروستکەرەکەی. نیپاڵ لە مێژووی خۆیدا بە درێژایی کات ھەم ئاڵای چوارلایەنە و ھەم ئاڵای نا-چوارلایەنەی بەکارھێناوە.[٧]

ئاڵای نزیکەی ھەموو دەوڵەتەکانی باشووری ئاسیا سەردەمانێک سێگۆشەیی بوون. پەڕتووکێکی فەڕەنسیی ساڵی ١٩٢٨ سەبارەت بە نیپاڵ ئاڵایەکی دوو سێگۆشەیی نیشان دەدات کە چوارچێوەیەکی سەوزی ھەیە لەبری شینە مۆدێرنەکە.[٨] شێوەی تری ئاڵای سێگۆشەیی ھەن، کە زۆربەیان لە پەرستگا ھیندوو و بوودایییەکان لە سەرتاسەری نیپاڵ بەکاردەھێنرێن. زۆرێک لە گێڕانەوەکان مێژووی دروستکردنی دوو سێگۆشەکە دەگەڕێننەوە بۆ پاشا پریثڤی نارایان شا. ئاڵای شانشینی دێرینی گۆرخا لە سەرەتادا وەک ئاڵایەکی جەنگیی سێگۆشەییی تاک بۆ پاشاکانی شا دەستی پێکرد، بە ڕەنگێکی سوور و بە بوونی چەندین خوداوەند و ھێمای تر لەناو ئاڵاکەدا. دوای ئەوەی پریثڤی نارایان شا ھەموو میرنشینە بچووکەکانی نیپاڵی یەکخست، ئاڵای دوو-سێگۆشە بوو بە ئاڵای ستاندارد. بەپێی ھەندێک لە مێژوونووسان، فەرمانڕەوای ڕانا، جونگ بەھادور، ھێماکانی خۆر و مانگی گۆڕی بۆ ڕووخساری خۆر و مانگی گوزارشتکەر لە پاشاکان وەک ڕاجپوتەکانی شانشینی مانگ و خودی ڕاناکان وەک ڕاجپوتەکانی شانشینی خۆر. نیپاڵ بە سادەیی نەریتە دێرینەکەی خۆی پاراستووە، لەکاتێکدا ھەموو دەوڵەتەکانی تر وەشانێکی لاکێشەیی یان چوارگۆشەیییان لە نەریتی ئاڵاناسیی ئەورووپیدا پەسەند کردووە.[٩]

ئاڵای نیپاڵ (١٩٢٧–١٩٣٠)

ئاڵای ئێستای نیپاڵ لەژێر دەستووری نیپاڵدا کە لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢ پەسەند کرا، پەسەند کرا.[١٠] پێدەچێت ئاڵا مۆدێرنەکە تێکەڵەیەک بێت لە ئاڵای شانشینی دێرینی موستانگ و ئەو ئاڵایەی کە لەلایەن شانشینی گۆرخای پێشووەوە بەکاردەھێنرا. پلەبەندیی ڕەنگەکان لە شانشینی موستانگەوە وەرگیراون. پێش ساڵی ١٩٦٢، ھەردوو ھێماکەی سەر ئاڵاکە، خۆر و مانگ، ڕووخساری مرۆڤیان ھەبوو. دەستوور بەشێکی تەواوی تەرخان کرد بۆ قەبارە و شێوەی دروستی ئاڵاکە، چونکە خەڵک بە ھەڵە وێنەیان دەکێشا. ئەم بەشە تەنانەت ئەمڕۆش بەردەوامە ھەرچەندە چەندین دەستوور لە وڵاتەکەدا لەم ماوەیەدا ناسێنران.[ژێدەر پێویستە]

لە ئایاری ٢٠٠٨ لە کاتی داڕشتنی دەستووری نوێدا، چەندین پارتی سیاسی داوای گۆڕانکارییان کرد لە دیزاینی ئاڵاکەدا چونکە گوزارشتی لە ھیندوویزم و پاشایەتی دەکرد،[١١][١٢] بەڵام ئەم پێشنیارە ڕەتکرایەوە.[١٣]

ئاڵاکە کە لە کاتی جەنگی نیپاڵ-تیبەت، جەنگی نیپاڵ-بەریتانیا و ھەردوو جەنگی جیھانیدا بەکارھاتووە

ھێمازانی

[دەستکاری]

لە سەردەمی مۆدێرندا، ھێمازانیی ئاڵاکە پەرەی سەندووە بۆ ئەوەی چەندین مانا لەخۆبگرێت. سووری تۆخ (قرمزی) ئاماژەیە بۆ ئازایەتیی گەلی نیپاڵ (و ڕەنگی نەتەوەییی وڵاتەکەیە) و چوارچێوە شینەکە گوزارشت لە ئاشتی و تەبایی دەکات. ڕەنگەکان زۆرجار لە ڕازاندنەوە و کارە ھونەرییەکانی نیپاڵدا دەدۆزرێنەوە.[٣] یەکێک لە لێکدانەوە باوەکان ئەوەیە کە ھێماکانی مانگ و خۆر بە ڕیزبەندی گوزارشت لە ئاشتی و کاری سەخت دەکەن.

خانەوادە فەرمانڕەواکانی ناوچەکە لە ڕووی مێژوویییەوە سێگۆشەی ھاوشێوەیان بەکاردەھێنا، تەنانەت پێش ئەوەی نیپاڵ دابمەزرێت. ئەم ئاڵا ئایینییە ھیندوویانە، کە پێیان دەوترێت "دڤاجا"، ئیلھامبەخش بوون بۆ دیزاینی ئێستا. کتێبی ڕاستییەکانی جیھان لێکدانەوەیەکی تری مۆدێرن بۆ مانگ و خۆر دەدات وەک ھێمای ھیندوویزم و بوودیزم، کە ئایینە سەرەکییەکانی وڵاتەکەن.[١٤][١٥]

لەخۆگرتنی تەنە ئاسمانییەکان ئاماژەیە بۆ مانەوەی نیپاڵ و ئەو ھیوایەی کە نیپاڵ ھەمان تەمەنی درێژی خۆر و مانگی ھەبێت. مانگەکە ھەروەھا گوزارشت لە کەشوھەوای فێنکی ھیمالایا دەکات، لەکاتێکدا خۆرەکە گوزارشت لە گەرما و پلەی گەرمیی بەرزی زەوییە نزمەکانی باشوور دەکات (تێڕای).[١٤] سەرەڕای ئەوەش، مانگە شێوازییەکە گوزارشت لە ڕەفتاری ئارام و پاکیی ڕۆحی گەلی نیپاڵ دەکات، لەکاتێکدا خۆرە شێوازییەکە گوزارشت لە ئیرادەی توندیان دەکات.[٩]

نەخشەی ئاڵا

[دەستکاری]

وەسفێکی ئەندازەییی وردی ئاڵای نەتەوەییی نیپاڵ لە ماددەی ٥، خشتەی ١ی دەستووری پێشووی شانشینی نیپاڵ دیاری کرابوو، کە لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠ پەسەند کرا.[١٦] خشتەی ١ی دەستووری نیپاڵ، کە لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥ پەسەند کرا، وردەکاریی شێوازێکی دیاریکراو بۆ دروستکردنی ئاڵای نەتەوەییی نیپاڵ دەخاتە ڕوو.[١٧]

Overview about the construction of Nepal's flag
تێڕوانینێکی گشتی بۆ دروستکردنی ئاڵای نیپاڵ

ڕێژەی دیمەن

[دەستکاری]

کاتێک بەپێی یاسای دروستکردنی ئەندازەییی دیاریکراو دروست دەکرێت، ڕێژەی بەرزیی ئاڵاکە بۆ درێژترین پانی، ژمارەیەکی ناڕێژەیییە. ئەمە باوە بۆ ژێی سێگۆشەکان.

≈ 1:1.21901033… (داڕێژە:OEIS2C).[١٨]

ئەم ڕێژەیە کەمترین ڕەگی فرەپلەییی پلە چوارە[١٩] و لە زیادکردنی چوارچێوە شینەکەوە دوای دروستکردنی زەمینە سوورەکە سەرھەڵدەدات. لاکێشەی چوارچێوەی زەمینە سوورەکە بەتەنھا ڕێژەی دیمەنی ڕێژەییی ٣:٤ (=١:١.٣٣٣...)ی ھەیە.[١٦]

وەشانە نا-ستانداردەکان

[دەستکاری]
ئاڵایەکی لاکێشەی سپی کە دیزاینی ئاڵای نەتەوەییی لەلای ھەڵکردنەکەدایە، کە ھەندێک جار بەکاردەھێنرێت، وەک لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦.

شێوەی ئاڵاکە لە نێوان نەتەوە سەروەرەکاندا بێوێنەیە، کە وایکردووە قورس بێت بۆ گونجاندن لە بەکارھێنانە نێونەتەوەیییە گەورەکاندا. بۆ نموونە، پرۆتۆکۆلێک کە بۆ یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزرا، دیاری کرد کە ھەموو ئاڵاکان دەبێت وەک لاکێشە دروست بکرێن بە ڕێژەی دیمەنی ٢:٣، بۆ یەکگرتوویی. لە کاتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦دا، باو بوو کە ئاڵاکە بە باکگراوندێکی سپییەوە چاپ بکرێت، بۆ فراوانکردنی بۆ شێوەیەکی لاکێشەیی.[٢٠] بە پێچەوانەوە، ڕێبەری پرۆتۆکۆل بۆ ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠، نیپاڵی وەک تاکە ھەڵاوێرد بۆ مەرجی قەبارەی ستاندارد ناوبرد، و لەبری ئەوە داوای کرد کە ئاڵاکەی ھەمان بەرزیی ئاڵاکانی تری ھەبێت.[٢١]

لە کاتی سەردانێکی ساڵی ٢٠١٨ی سەرۆکوەزیرانی ھیندستان، نارێندرا مۆدی بۆ جاناکپور، وەشانێکی ئاڵاکە بە شێوە و ڕێژەی ئەندازەییی نادروستەوە، وەک چوارچێوەیەکی شینی ئەستوورتر، لەلایەن بەرپرسانەوە ھەڵکرا، کە بووە ھۆی توڕەیی لە سۆشیال میدیا و لەلایەن کەسایەتییە نیشتمانییەکانەوە.[٢٢]

ئەمانەش ببینە

[دەستکاری]

تێبینییەکان

[دەستکاری]
  1. بە نیپالی: नेपालको झण्डा, romanized: Nepālko jhaṇḍā IPA: [nepälko d͡zʱʌ̤n̠d̠ä]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. «Part-1(8) National symbol»، Constitution of Nepal (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی)، Nepal Law Commission، ٢٠١٥، لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە، لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە
  2. 1 2 «Flag of Federal Democratic Republic of Nepal». CRW Flags. لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  3. 1 2 «Flag of Nepal». Encyclopedia Britannica. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  4. रातोपाटी. «यसरी बनेको थियो राष्ट्रिय झण्डाको डिजाइन्, चन्द्र–सूर्य र त्रिकोणको अर्थ के . RatoPati (بە نیپالی). لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  5. Article I, Section 5 of the Constitution of Nepal (2018)
  6. «Flags in Hinduism». CRW flags. لە ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  7. Nosowitz، Dan (٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨). «Decoding the Unusual Shape of the Nepali Flag». Atlas Obscura. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  8. Perceval، Landon (١٩٢٨). Nepal Vol I. Constable & Co.
  9. 1 2 «Nepal Flag : Interesting Fact about the Flag of Nepal». Our tech room. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  10. «flag of Nepal». Britannica. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  11. «Nepal Maoists want to change national flag». One India. ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  12. «Maoists want to change national flag of Nepal». The Times of India. ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  13. «Nepal constitution panel rejects Maoists bid on 'People's War'». The Hindu (بە Indian English). ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩. ISSN ٠٩٧١-٧٥١X. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  14. 1 2 «The World Factbook — Central Intelligence Agency». www.cia.gov (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ١ی تەممووزی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  15. «What's with the funny shape of Nepal's flag?». Public Radio International (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  16. 1 2 «Nepal – Constitution – Schedules: Schedule 1 (Relating to Article 5)». International Constitutional Law. University of Bern. ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠. لە ١ی ئایاری ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  17. «Schedule-1 National Flag of Nepal» (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). Nepal Law Commission. لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  18. «Berechnung des Seitenverhältnisses der Nationalfahne von Nepal» [Calculation of the aspect ratio of the national flag of Nepal]. 0xc (بە ئەڵمانی). ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢. لە ١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی ئابی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  19. داڕێژە:Cite OEIS
  20. «Closing Ceremony, 2016, Olympic Ceremonies». Sport. BBC. لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  21. FLAGS AND ANTHEMS MANUAL : TOKYO 2020
  22. «Ministry seeks explanation on disfigured national flag». Kathmandu post. Ekantipur. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ ھێنراوە.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]

داڕێژە:Asia topic داڕێژە:Irrational number