ئاڵای مەقدوونیای باکوور

ئاڵای مەقدوونیای باکوور
بەکارھێنان	National flag and ensign
ڕێژە	1:2
بەکارھاتوو	٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥؛ ٣٠ ساڵ لەمەوبەر (وەک لە دەستووری مەقدۆنیای باکووردا دیاری کراوە)
دیزایین	خۆرێکی زەردی شێوازدار لەسەر کێڵگەیەکی سوور، لەگەڵ هەشت تیشکی فراوانبوو کە لە ناوەڕاستەوە تا لێواری کێڵگەکە درێژ دەبنەوە.
دیزایین لەلایەن	میرۆسلاڤ گرچێڤ (en)

ئاڵای نیشتمانیی مەقدۆنیای باکوور (en) خۆرێکی زەردی شێوازدار لەسەر کێڵگەیەکی سوور نیشان دەدات، لەگەڵ هەشت تیشکی فراوانبوو کە لە ناوەڕاستەوە تا لێواری کێڵگەکە درێژ دەبنەوە. لەلایەن میرۆسلاڤ گرچێڤ (en)ەوە دیزاین کراوە و لە ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسەند کراوە.

خۆرە هەشت تیشکەکە لە نیشانی نیشتمانی (en)یەوە وەرگیراوە^[١] و نوێنەرایەتی «خۆری نوێی ئازادی» دەکات کە لە سروودی نیشتمانیی «دێنێس ناد ماکێدۆنییا (en)» («ئەمڕۆ بەسەر مەقدۆنیادا») ئاماژەی پێکراوە.^[٢] یەکەم ئاڵای وڵاتەکە لە دوای هەڵوەشاندنەوەی یوگۆسلاڤیا، کە لە ساڵی ١٩٩٢دا پەسەند کرا و بە ئاڵای کوتلێش ناسرابوو، خۆری ڤێرگینا (en)ی لەسەر بوو، کە هێمایەک بوو لە ئایگای (en) دۆزرابووەوە، کە یەکەم پایتەخت و گۆڕستانی پاشا دێرینەکانی مەقدۆنیای کۆن (en) بوو. یۆنان بۆ ماوەی ساڵێک سزای ئابووری (en) بەسەر وڵاتەکەدا سەپاند تاوەکوو ناچاری بکات هێماکە لە ئاڵاکەی لابدات، کە ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی دیزاینی ئێستا.

مێژوو

ئاڵای کۆماری گەلی مەقدۆنیا (١٩٤٤-١٩٤٦)

دەوڵەتی مۆدێرنی مەقدۆنیا بە شێوەیەکی نهێنی لە ٢ی ئابی ١٩٤٤دا لەلایەن کۆمەڵەی دژە فاشیستی ڕزگاریی نیشتمانیی مەقدۆنیا (en) (ASNOM) ڕاگەیەندرا، کە باڵاترین دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێکردنی دەوڵەتەکە بوو تا ساڵی ١٩٤٦. دەوڵەتەکە لە سەرەتادا بە مەقدۆنیای فیدراڵی دیموکراتیک ناسرابوو^[٣]^[٤] و لە ساڵی ١٩٤٥دا ناوی گۆڕدرا بۆ کۆماری گەلی مەقدۆنیا. ASNOM لە کانوونی یەکەمدا، ماوەیەکی کەم دوای پاشەکشەی ئەڵمانیا، دەستی بە کارەکانی کرد. ئاڵاکە لە کاتی دووەم دانیشتنی گشتیی ASNOM لە کانوونی یەکەمدا پەسەند کرا. یەکەم وەشانی ئاڵاکە ئەستێرەیەکی سووری پێنجپەڕی خاوەن لێواری زێڕینی لە ناوەڕاستی کێڵگەیەکی سووردا پیشان دەدا.

ئاڵای کۆماری سۆشیالیستیی مەقدۆنیا (١٩٤٦-١٩٩٢)

لە نێوان کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ و ئەیلوولی ١٩٩١دا، کۆماری سۆشیالیستیی مەقدۆنیا (en) (کە تا ساڵی ١٩٦٣ بە کۆماری گەلی مەقدۆنیا ناسرابوو) یەکێک بوو لە شەش کۆمارە پێکهێنەرەکەی کۆماری فیدراڵی سۆشیالیستیی یوگۆسلاڤیا (en). ئەمە تەنها کۆماری یوگۆسلاڤیا بوو کە ڕەنگەکانی پان-سلاڤیکی (en) لەسەر ئاڵاکەی بەکارنەهێنا. مەقدۆنیا لە جیاتی ئەوە وەشانێکی دەستکاریکراوی ئاڵای پێشووی خۆی پەسەند کرد، کە هێما کۆمۆنیستییەکانی (en) وەک ئەستێرەیەکی پێنجپەڕی سووری خاوەن لێواری زێڕینی لە کانتۆنی (en) کێڵگەیەکی سووردا نیشان دەدا، بە دیزاینێک کە هاوشێوەی ئاڵاکانی یەکێتیی سۆڤیەت یان چین بوو. ئەم ئاڵایە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا بەپێی ماددەی ٤ی دەستووری کۆماری گەلی مەقدۆنیا پەسەند کرا.^[٥] و تا ساڵی ١٩٩٢ لە بەکارهێناندا مایەوە.^[٦]

ئاڵای کوتلێش (١٩٩٢-١٩٩٥)

لە ساڵی ١٩٩٢دا، تۆدۆر پێترۆڤ (en)، سەرۆکی ڕێکخراوی نەتەوەیی ڕەوەندی مەقدۆنی کۆنگرێسی جیهانیی مەقدۆنیا (en)، پێشنیاری خۆری ڤێرگینا (en)ی وەک هێمای نیشتمانیی کۆماری مەقدۆنیا (مەقدۆنیای باکووری ئێستا) کرد.^[٧] لە ١١ی ئابی ١٩٩٢دا، کۆماری تازە سەربەخۆی مەقدۆنیا ئاڵا نوێیەکەی پەسەند کرد بۆ گۆڕینی نیشانەی کۆنی «ئەستێرەی سووری» کۆمۆنیستی. ئاڵاکە هێمای «خۆری ڤێرگینا»ی نیشان دەدا، کە خۆرێکی زەردی شێوازدار بوو لە ناوەڕاستی کێڵگەیەکی سووردا لەگەڵ هەشت تیشکی سەرەکی و هەشت تیشکی لاوەکی کە لە خۆرەکەوە دەردەچوون و هەر دانەیەکیان بەرەو لای دەرەوە باریک دەبووەوە. ئەم هێمایە دێرینە بە ناوی شارۆچکەیەکی یۆنانییەوە ناونرا کە لەوِێدا لە هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکانی شاری دێرینی مەقدۆنی ئایگای (en) دۆزرابووەوە.

خۆری ڤێرگینا لەلایەن یۆنانەوە وەک هێمای بەردەوامیی نێوان مەقدۆنیای دێرین و کولتووری یۆنانی مۆدێرن سەیر دەکرا، و بە تایبەتیش وەک هێمایەک بۆ بنەماڵەی شاهانەی ئارگیاد کە سەر بە فیلیپی دووەمی مەقدۆنی (en) و کوڕەکەی ئەلێکساندەری مەزن (en) بوون. لە کۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، ئەم هێمایە لەلایەن زۆر کەسەوە لە یۆنان و کۆماری سۆشیالیستیی مەقدۆنیای ئەوکاتدا پەسەند کرا بۆ نیشاندانی پەیوەندییە مێژووییەکان لەگەڵ مەقدۆنیای کۆن و لە خۆپیشاندانەکانی یۆنانییەکان و مەقدۆنییە نەتەوەییەکان لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات بەرزکرابووەوە.^[٨]

ئاڵاکە، دەستووری دەوڵەتە نوێیەکە و ناوەکەی، هەموویان بوونە تیشکی سەرەکیی کێشەی نێوان هەردوو وڵات، کە لەم ماوەیەدا یۆنان لە شوباتی ١٩٩٤ەوە گەمارۆیەکی ئابووری بەسەر کۆمارەکەدا سەپاند. لە تەممووزی ١٩٩٥دا، یۆنان داواکارییەکی پێشکەشی ڕێکخراوی جیهانیی خاوەندارێتیی فیکری (en) (WIPO) کرد بۆ بەدەستهێنانی پاراستنی مافی نیشانی بازرگانیی تایبەت بە خۆری ڤێرگینا.^[٩]

نەیارێتییەکانی یۆنان هەروەها ڕێگرییان کرد لەوەی ئاڵاکە لە سەر باڵاخانەی بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان (en) لە شاری نیویۆرک (en) شەکاوە بێت. گەمارۆکە لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٥دا لابرا کاتێک ڕێککەوتنێک بەدیهات بۆ گۆڕینی ئاڵاکە، دەستکاریکردنی دەستوور و چارەسەرکردنی کێشەی ناونانەکە (en) لە ڕێگەی دانوستانەکانی ژێر چاودێری نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.^[١٠] گۆڕینی ئاڵاکە لە سەرەتادا لەلایەن مەقدۆنییە کۆنەپارێزەکان، نەتەوەیییەکان و نیشتمانپەروەرانی یۆنانییەوە قبووڵ نەکرا. لە یەکەم ساڵەکانی دوای گۆڕانکارییەکەدا، هەردوو ئاڵاکە بۆ ماوەیەکی درێژ بە فەرمی هەڵدەکران. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥ بۆ ١٩٩٨، لەو شارەوانییانەی کە پارتی ئۆپۆزسیۆنی ئەوکات VMRO-DPMNE (en) بەڕێوەی دەبردن، تەنها ئاڵا کۆنەکە لەسەر باڵاخانەی دامەزراوەکان هەڵدەکرا. ڕای گشتی لەسەر باشی و خراپی گۆڕینی ئاڵاکە دابەش بوبوو. وەک بەشێک لە ڕێککەوتننامەی پرێسپا (en) (ماددەی هەشتەم) لە ساڵی ٢٠١٨، کە کێشەی ناونانی وڵاتەکەی چارەسەر کرد، حکوومەتی مەقدۆنیای باکوور پابەندبوو بە لابردنی خۆری ڤێرگینا لە سەرجەم شوێنە گشتییەکان و بەکارهێنانی گشتی، لەوانەش بەکارهێنانی لە ئاڵاکاندا.^[١١] دەستکرا بە لابردنی هێمای ناوبراو لە ١٢ی ئابی ٢٠١٩ەوە.^[١٢]

لایەنی دووەم (واتە مەقدۆنیای باکوور) نابێت دووبارە بە هیچ شێوازێک و لە هەموو جۆرەکانیدا ئەو هێمایە بەکاربهێنێتەوە کە پێشتر لەسەر ئاڵای نیشتمانیی پێشووی پیشان درابوو. لە ماوەی شەش مانگدا لە دوای چوونە بواری جێبەجێکردنی ئەم ڕێککەوتننامەیە، لایەنی دووەم دەبێت دەست بکات بە لابردنی ئەو هێمایەی کە لەسەر ئاڵای نیشتمانیی پێشووی لە هەموو شوێنە گشتییەکان و لە سەرجەم بەکارهێنانە گشتییەکانی سەر خاکی خۆیدا پیشان دراوە. دەستکردە شوێنەوارییەکان ناچنە ژێر چوارچێوەی ئەم بڕگەیەوە.

ماددەی ٨، بڕگەی ٢ لە ڕێککەوتننامەی پرێسپا

تۆنی دێسکۆسکی، پڕۆفیسۆری مەقدۆنیی یاسای نێودەوڵەتی، دەڵێت کە خۆری ڤێرگینا هێمایەکی مەقدۆنی نییە بەڵکو هێمایەکی یۆنانییە کە لەلایەن مەقدۆنییە نەتەوەییەکانەوە لە چوارچێوەی ناسیۆنالیستیی مەقدۆنیزمدا (en) بەکاردێت و پێویستە مەقدۆنییە نەتەوەییەکان لێی ڕزگار ببن.^[١٣]

ئاڵای ئێستا (١٩٩٥ تا ئێستا)

لە ساڵی ١٩٩٥دا، حکوومەتی مەقدۆنیا میرۆسلاڤ گرچێڤی دەستنیشانکرد بۆ ئامادەکردنی پێشنیارێک بۆ ئاڵایەکی نوێ.^[٦] گرچێڤ ١٢ دیزاینی بۆ ئاڵاکە پێشنیار کرد کە خۆر لە ناوەڕاستیدا بێت. لە کۆتاییدا، کۆتا پێشنیاری گرچێڤ پەسەند کرا – دیزاینێک کە تێیدا تیشکی خۆرەکە سەرانسەری ئاڵاکە دەگرێتەوە.^[١٤] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥دا، ئاڵای ئێستای مەقدۆنیای باکوور لەلایەن پەرلەمانی مەقدۆنیا (en)وە پەسەند کرا.^[١٥] ئاڵاکە خۆرێکی زێڕین لەخۆدەگرێت بە هەشت تیشکەوە لەسەر کێڵگەیەکی سوور.

دیزاین

ڕێژەی ڕەهەندەکانی ئاڵاکە ١:٢یە (بەرزایی/پانی)، و خاوەن دوو ڕەنگە:

سیستەم	سوور	زەرد
RGB (en)	206-32-40^[١٦]	249-214-22^[١٦]
شێوازی شانزەجاڕی (en)	#CE2028^[١٦]	#F9D616^[١٦]
CMYK (en)	0-68-65-19	0-14-89-2
پانتۆن (en) (نزیکەیی)	1795 C	115 C

تێبینییەکان

↑ Македонски Хералд број 5
↑ James Minahan (٢٠١٠). The Complete Guide to National Symbols and Emblems – Volume 1. Greenwood Press. لاپەڕە ٤٥٨. ژپنک ٩٧٨٠٣١٣٣٤٤٩٩٢.
↑ «Глобус». globusmagazin.com.mk. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠ ھێنراوە.
↑ «My Info Agent» (PDF). mia.com.mk. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی ئازاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠ ھێنراوە.
↑ Barraclough, E.M.C. and Crampton, William G. (eds). Flags of the World, p. 148. F. Warne, 1978.
1 2 Pål Kolstø (٢٠١٦). Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe. Routledge. لاپەڕە ١٧٤–١٧٦. ژپنک ٩٧٨١٣١٧٠٤٩٣٦٤.
↑ «Државниот грб ќе се смени, за знамето не се разговарало». Meta.mk (بە ماكێدۆنی). ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤. لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
↑ Hamilakis، Yiannis (٢٠٠٩). The Nation and its Ruins: Antiquity, Archaeology, and National Imagination in Greece. Oxford University Press. لاپەڕە ١٣١. ژپنک ٩٧٨-٠١٩٩٥٧٢٩٠٨.
↑ "Greece petitions for int'l rights to Vergina Star" 2006-06-02 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., ANA, 31 July 1995. See also WIPO registrations: 1, 2, 3.
↑ Wood, Michael C., Participation of Former Yugoslav States in the United Nations and Multilateral Treaties, "Max Planck Yearbook of United Nations Law" 2014-11-29 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Vol. 1, 1997, p. 240.
↑ «Announcement of the Inter-ministerial working group for fulfilment of the obligations stipulated in the Final Agreement for the Settlement of the Differences as Described in the United Nations Security Council Resolutions 817 (1993) and 845 (1993)». www.vlada.mk. ١٣ی شوباتی ٢٠١٩. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە.
↑ «Βόρεια Μακεδονία: Τέλος από σήμερα στη χρήση του Ήλιου της Βεργίνας». CNN.gr (بە یۆنانی). ١٢ی ئابی ٢٠١٩. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
↑ Deskoski: Vergina Sun flag is not Macedonian, we need to get rid of this Greek symbol 2021-05-11 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Republica.mk: "The Vergina Sun flag was a national flag for only three years and that was one of the biggest mistakes. Neither the Ilinden fighters nor the partisans in the National Liberation War knew that symbol. That flag is the biggest hoax of Macedonianism. We need to unanimously reject and get rid of this Greek symbol. Let the Greeks glorify their symbols."
↑ «Coat of Arms to change, flag not discussed». Meta.mk. ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤.
↑ Dimitar Bechev (٢٠١٩). Historical Dictionary of North Macedonia (چاپی 2nd). Rowman & Littlefield. لاپەڕە ١١٥. ژپنک ٩٧٨١٥٣٨١١٩٦٢٤.
1 2 3 4 «Flag of the Republic of Macedonia | Macedonian Heraldric Society». heraldika.org.mk (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ١٧ی تەممووزی ٢٠١٢. لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
Construction sheet of the Flag of the Republic of Macedonia (Macedonian Heraldry Society)

بەستەرە دەرەکییەکان

Makedonija.name: ئاڵای مەقدۆنیا

دەروازەی دەیەی ١٩٩٠

[хералд-1] Македонски Хералд број 5

[2] James Minahan (٢٠١٠). The Complete Guide to National Symbols and Emblems – Volume 1. Greenwood Press. لاپەڕە ٤٥٨. ژپنک ٩٧٨٠٣١٣٣٤٤٩٩٢.

[3] «Глобус». globusmagazin.com.mk. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠ ھێنراوە.

[4] «My Info Agent» (PDF). mia.com.mk. لە ڕەسەنەکە لە ٨ی ئازاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠ ھێنراوە.

[5] Barraclough, E.M.C. and Crampton, William G. (eds). Flags of the World, p. 148. F. Warne, 1978.

[kolstø-6] 1 2 Pål Kolstø (٢٠١٦). Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe. Routledge. لاپەڕە ١٧٤–١٧٦. ژپنک ٩٧٨١٣١٧٠٤٩٣٦٤.

[7] «Државниот грб ќе се смени, за знамето не се разговарало». Meta.mk (بە ماكێدۆنی). ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤. لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.

[8] Hamilakis، Yiannis (٢٠٠٩). The Nation and its Ruins: Antiquity, Archaeology, and National Imagination in Greece. Oxford University Press. لاپەڕە ١٣١. ژپنک ٩٧٨-٠١٩٩٥٧٢٩٠٨.

[WIPO-9] "Greece petitions for int'l rights to Vergina Star" 2006-06-02 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., ANA, 31 July 1995. See also WIPO registrations: 1, 2, 3.

[10] Wood, Michael C., Participation of Former Yugoslav States in the United Nations and Multilateral Treaties, "Max Planck Yearbook of United Nations Law" 2014-11-29 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Vol. 1, 1997, p. 240.

[11] «Announcement of the Inter-ministerial working group for fulfilment of the obligations stipulated in the Final Agreement for the Settlement of the Differences as Described in the United Nations Security Council Resolutions 817 (1993) and 845 (1993)». www.vlada.mk. ١٣ی شوباتی ٢٠١٩. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە.

[12] «Βόρεια Μακεδονία: Τέλος από σήμερα στη χρήση του Ήλιου της Βεργίνας». CNN.gr (بە یۆنانی). ١٢ی ئابی ٢٠١٩. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.

[13] Deskoski: Vergina Sun flag is not Macedonian, we need to get rid of this Greek symbol 2021-05-11 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Republica.mk: "The Vergina Sun flag was a national flag for only three years and that was one of the biggest mistakes. Neither the Ilinden fighters nor the partisans in the National Liberation War knew that symbol. That flag is the biggest hoax of Macedonianism. We need to unanimously reject and get rid of this Greek symbol. Let the Greeks glorify their symbols."

[14] «Coat of Arms to change, flag not discussed». Meta.mk. ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤.

[15] Dimitar Bechev (٢٠١٩). Historical Dictionary of North Macedonia (چاپی 2nd). Rowman & Littlefield. لاپەڕە ١١٥. ژپنک ٩٧٨١٥٣٨١١٩٦٢٤.

[colors-16] 1 2 3 4 «Flag of the Republic of Macedonia | Macedonian Heraldric Society». heraldika.org.mk (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ١٧ی تەممووزی ٢٠١٢. لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.

[17] Construction sheet of the Flag of the Republic of Macedonia (Macedonian Heraldry Society)

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]

[١١]

[١٢]

[١٣]

[١٤]

[١٥]

[١٦]