بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای مەجارستان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئاڵای مەجارستان
دامەزران٩ی شوباتی ١٩٥٧
وڵاتمەجارستان
دەسەڵاتی دادوەری دەگرێتەوەمەجارستان
چەشنسێ مەودای ئاسۆیی
ڕێژەی ڕووبەر2:1
ڕەنگسوور، سپی، سەوز
وێنا دەکاتکێڵگە

ئاڵای نیشتمانیی مەجارستان، کە بە سوور-سپی-سەوز (بە مەجاری: piros-fehér-zöld) ناسراوە، سێڕەنگییەکی ئاسۆیی یەکسانی سوور، سپی و سەوزە. بەم شێوەیە، لە ٢٣ی ئایاری ١٩٥٧ەوە ئاڵای فەرمیی مەجارستان بووە. شێوازی ئاڵاکە لە بزووتنەوە کۆمارییە نەتەوەیییەکانی سەدەکانی ١٨ەم و ١٩ەمەوە سەرچاوە دەگرێت، لەکاتێکدا ڕەنگەکانی ھی سەدەکانی ناوەڕاستن.[١][٢] ئاڵای ئێستای مەجارستان ھاوشێوەی وەشانی ١٨١٦ی سێڕەنگیی کۆماریی بەریتانییە، تەنھا لە سێبەرە بەکارھاتووەکاندا جیاوازە. ڕەنگەکان لەو شێوەیەدا پێشتر لانی کەم لە کاتی تاجەگوڵینەی لیۆپۆڵدی دووەم لە ١٧٩٠دا بەکارھاتبوون، کە پێش یەکەم بەکارھێنانی سێڕەنگیی کۆماری سیسپادان لە ١٧٩٧ دەکەوێت. دوای لادانی نیشانە لە ١٩٥٧دا، بووە یەکێک لە تەنھا سێ ئاڵای دەوڵەتێکی سۆسیالیستی لە ئەورووپا کە ھێمای سۆسیالیستی تێدا نەبێت، لەگەڵ ئاڵاکانی پۆڵەندا و چێکۆسلۆڤاکیا.

مێژوو

[دەستکاری]
ئاڵاکانی مەجارستانییەکان لە «کرۆنیکۆن پیکتۆم:» تووروول، خاچی دووانە، ھێڵەکانی ئارپاد

بەپێی مێژووەکانی مەجارستان لە سەدەکانی ناوەڕاست، جەنگاوەرە مەجارستانییە سەرەتایییەکان لەژێر ئاڵای سووردا دەجەنگان کە بە باڵندەیەکی ڕەشی تووروول ڕازاوەتەوە، کە بوونەوەرێکی ئەفسانەیییە و پەیوەستە بە ئەفسانەکانی بنەماڵەی مەجارستانییەوە. ئەم ستانداردە سەربازییە سەرەتایییانە دواتر بە ئاڵاکانێک گۆڕدران کە وێنەی پیرۆزەکانی مەسیحییان لەسەر نەخشێنرابوو. بۆ نموونە، دەوترێت پاشا ستیڤنی پیرۆزی مەجارستان لەژێر «ئاڵای سانت جۆرج و سانت مارتن» دا چووەتە شەڕەوە. لە کۆتایییەکانی سەردەمی سەدەکانی ناوەڕاستدا، ئاڵای پاشایەتیی مەجارستان ماڵی ئارپاد، ھێڵەکانی ئارپاد، ئاڵای سوور و زیوی ھێڵدار زۆر باو بوو، ھەندێک جاریش بە ڕەنگەکانی بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەوکات دەوڵەمەند دەکرایەوە.[٣]

لە سەدەی ١٥ەمەوە بەولاوە، تێکەڵەی سوور، سپی، و سەوز زیاتر دەستی کرد بە دەرکەوتن، بەتایبەتی وەک پەتە ئاوریشمییە ڕستراوەکان لەسەر مۆری بەڵگەنامە فەرمییەکان، و ھەندێک جار وەک توخمە ڕازاوەکان لەسەر لێواری ئاڵا سەربازییەکان؛ بەڵام تا ساڵی ١٨٠٦ نەبوو کە شێوازی ڕەنگی سوور-سپی-سەوز بە فەرمی لەو ڕیزبەندییەی ئەمڕۆ دەناسرێتەوە وەسف کرا. وەرگرتنی فەرمیی ئەم ڕەنگانە بەپێی یاسای XXIی ساڵی ١٨٤٨ جێگیر کرا، کە بۆ یەکەمجار بەکارھێنانی ئاڵای سێڕەنگی «سوور-سپی-سەوز»ی وەک ھێمایەکی نەتەوەییی مەجارستان چەسپاند.[٣]

ئاڵای ئێستا

[دەستکاری]

ئاڵای سەردەمیانەی مەجارستان لە بزووتنەوەی ئازادی نەتەوەیی پێش ١٨٤٨ەوە سەرچاوەی گرتووە، کە لە شۆڕشی ١٨٤٨ی مەجارستاندا گەیشتە لووتکە. شۆڕشەکە تەنھا دژی پاشایەتی نەبوو بەڵکوو دژی ئیمپراتۆرییەتیی ھابسبورگیش بوو، ھەروەھا بۆ پێکھێنانی کۆمارێکی سەربەخۆ بوو. بەپێی ئەوە، ئاڵای سەردەمیانەی مەجارستان خاوەنی توخمێکی سێڕەنگییە لەسەر بنەمای ئاڵای فەڕەنسا وەک ڕەنگدانەوەی بیرۆکەکانی شۆڕشی ١٨٤٨ی فەڕەنسا؛ لەکاتێکدا ڕەنگەکانی سوور، سپی، و سەوز لە نیشانەی مێژوویی مەجارستان وەرگیراون، کە لە بنەڕەتدا لە ناوەڕاستی سەدەی ١٥ەمەوە لە ھەمان شێوەدا ماونەتەوە، جگە لە ھەندێک جیاوازی بچووک، و لە نیشانەکانەوە کۆکراونەتەوە کە بۆ یەکەمجار لە کۆتایی سەدەی ١٢ەم و سەرەتای سەدەی ١٣ەم وەک نیشانەی ئارپادەکان، بنەماڵەی دامەزرێنەری مەجارستان، دەرکەوتوون. ھێڵەکان ئاسۆیین لەبری ئەوەی ستوونی بن بۆ ڕێگریکردن لە تێکەڵبوونی لەگەڵ ئاڵای ئیتاڵیا سەرەڕای ئەوەی ئاڵاکە بەو شێوەیە لانی کەم ٧ ساڵ پێش سێڕەنگی ئیتاڵی کەوتووە بەڵام بە پێچەوانەی ئیتاڵیا، ئیتاڵییەکان لە ساڵی ١٧٩٧دا وەک ئاڵای دەوڵەتێکی ئیتاڵی وەریان گرت. بەپێی زانیارییەکانی تر، بەڵام بێ بەڵگە، شێوازی ئەمدوایییەی سێڕەنگی مەجارستانی پێشتر لە ساڵی ١٦٠٨ لە کاتی تاجەگوڵینەی ماتیاسی دووەمی مەجارستان و تاجەگوڵینەکانی دواتریش بەکارھاتووە.

فۆلکلۆری سەردەمی ڕۆمانتیک ڕەنگەکانی بۆ فەزیڵەتەکان گەڕاندووەتەوە: سوور بۆ ھێز، سپی بۆ دڵسۆزی و سەوز بۆ ئومێد. بە جێگرەوە، سوور بۆ ئەو خوێنەی بۆ نیشتمان ڕژاوە، سپی بۆ ئازادی و سەوز بۆ خاک، بۆ لەوەڕگاکانی مەجارستان. دەستوورە نوێیەکە، کە لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، لێکدانەوەی یەکەم کە ئاماژەی پێکرا دەکاتە فەرمی (لە وەرگێڕانە نیوەفەرمییەکەدا: ھێز («erő»)، دڵسۆزی («hűség») و ئومێد («remény»)).

پەرەسەندن

[دەستکاری]
ڕەنگە نەتەوەیییەکانی مەجارستان لەسەر دیوار، تاجەگوڵینەی مەجارستانیی لیۆپۆڵدی دووەم لە پرێسبۆرگ (پۆزسۆنی، براتیسلاڤای ئەمڕۆ) لە ساڵی ١٧٩٠، ٥٨ ساڵ پێش شۆڕشی ١٨٤٨ی مەجارستان

وەک لە سەرەوە وەسف کرا، سێڕەنگی سوور، سپی و سەوز بە ڕوونی وەک نیشانەی سەروەریی نەتەوەیی لە کاتی شۆڕشی ١٨٤٨–١٨٤٩ دژی ھابسبورگەکان دەرکەوت. خۆبەخشەکان و کۆچبەرە مەجارستانییەکان بۆ بزووتنەوەی کۆمەڵایەتی و جەنگەکانی یەکگرتنی ئیتاڵیا لەژێر ئەم ئاڵایەدا بۆ گاریبالدی دەجەنگان.[٤] دوای ئەوەی شۆڕش لە مەجارستان شکستی ھێنا، ئاڵای سێڕەنگی لەلایەن ئیمپراتۆری نەمساوە قەدەغە کرا؛ بەڵام دوای ڕێککەوتنی ١٨٦٧، سێڕەنگییەکە نەک تەنھا بووە یاسایی، بەڵکوو بووە ئاڵای فەرمیی مەجارستانیش. ئاڵاکە ئەوەی پێی دەوترا «نیشانە بچووکەکان» (کە بە نیشانەی کۆشووتیش دەناسرێت)ی مەجارستانی تێدا بوو لەگەڵ فریشتە گەورەکان وەک پشتیوان کە وەک باج لەسەر ئاڵاکە بەکاردەھێنران. ئەم شێوازە تا کۆتایی ئیمپراتۆرییەتیی ھابسبورگ لە ساڵی ١٩١٨ بەکارھێنرا.

دوای ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتیی ھابسبورگ، ساڵانی ١٩١٨ تا ١٩٢٠ زۆر ئاڵۆز بوون، و چەندین گۆڕانکاری بچووک ڕوویان دا کە بەدواداچوونیان قورسە. سێڕەنگی سوور-سپی-سەوز وەک خۆی مایەوە، بەڵام جیاوازی بچووک لە ڕووی باجەکەوە دەرکەوت. ماوەیەکی کورت و ناوازە کۆماری سۆڤیەتی مەجارستانی ساڵی ١٩١٩ بوو، کە بۆ ماوەی چوار مانگ و نیو بەردەوام بوو؛ ئاڵایەکی سووری تەنھا بەکارھێنا.

وا دیارە لە ساڵی ١٩٢٠ تا ١٩٤٤–١٩٤٥ سێڕەنگییەکە «نیشانە بچووکەکان»ی مەجارستانی نیشان دەدا، بەڵام وەشانی بێ ئەوانیش بەکارھێنراوە.

لە نێوان ساڵانی ١٩٤٦ و ١٩٤٩ تاجەکە لە لووتکەی نیشانەکان کە وەک باج خزمەتی دەکرد لادرا.

لەگەڵ دەستپێکردنی دەسەڵاتی کۆمۆنیستی لە ساڵی ١٩٤٩، نیشانەیەکی نوێ کە خاوەنی ئەستێرەی سووری کۆمۆنیستی بوو وەک باج لەسەر ئاڵاکە دانرا.

لە کاتی ڕاپەڕینی دژە سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٦دا، شۆڕشگێڕان ھێمای چەقۆ و گەنمیان بڕی و سێڕەنگییەکەی ئەنجامیان بە ک کونێک لە ناوەڕاستیدا وەک ھێمای شۆڕشەکە بەکارھێنا. بۆ ماوەی چەند مانگێک حکوومەتی نوێ ئاڵاکەی گۆڕی بۆ ئەوەی دیسانەوە «نیشانە بچووکەکان» بەبێ تاج وەک باج لەسەر بێت.

لە ساڵی ١٩٥٧دا، دوای ئەوەی شۆڕشەکە لەلایەن سوپای سووری سۆڤیەتەوە شکستی پێ ھێنرا، حکوومەتی نوێ نیشانەیەکی «نوێ»ی دروست کرد، کە بەڵام ھەرگیز بە فەرمی نەخرایە سەر ئاڵاکە؛ بۆیە ئاڵای فەرمیی مەجارستان لە ساڵی ١٩٥٧ەوە سێڕەنگییەکی پاکی سوور-سپی-سەوز بووە.

دوای ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ساڵی ١٩٨٩دا ھیچ پێویستییەک بە گۆڕینی ئاڵاکە نەبوو، چونکە وەک ئاڵاکانی پۆڵەندا و چێکۆسلۆڤاکیا، ھیچ نیشانەیەکی کۆمۆنیستی تێدا نەبوو.

پێشنیارێکی لیژنەی ھێماکان لە ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا ھەبوو، کە نیشانەی مەجارستان دەبێت بەشێک بێت لە ئاڵای دەوڵەت، لەکاتێکدا ئاڵای نەتەوەیی بە سادەیی بمێنێتەوە (وەک ئەوەی ئێستا ھەیە).[٥] ئەمە لە یاسادا جێبەجێ نەکراوە، ھەرچەندە لە زۆربەی بەکارھێنانی دەوڵەتیدا نیشانەکان بە یاسایی ڕێگەیان پێدراوە لەسەر ئاڵاکە بن (بڕوانە خوارەوە).

وەسفی ورد و یاسادانان

[دەستکاری]

دەستووری مەجارستان بە ڕاشکاوی ھیچ شتێک دەربارەی ڕێژەی پانی:درێژی ئاڵاکە ناڵێت؛[٦][٧][٨] بەڵام یاسایەک لە ساڵی ١٩٥٧ەوە ھەیە کە لە کاردایە و دەڵێت کەشتییە بازرگانییە دەریایییەکان دەبێت سێڕەنگی سوور، سپی و سەوز بە ڕێژەی ٢:٣ ھەڵبکەن.

بەپێی بڕیارێکی حکوومەت لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە، ڕێژەی (کە نە لە دەستووردا و نە لە یاساکانی ١٩٩٥[٩] یان ٢٠٠٠دا پێناسە کراوە[١٠]) ئاڵاکانی سەر بینای حکوومەت ١:٢ە.

بە کورتی، ئەمە بەم واتایە دێت:[٩]

سێڕەنگییەکی سوور–سپی–سەوز. لە ڕاستیدا ڕەنگە زۆر جۆر بەکاربھێنرێت ھەرچەندە بەپێی یاسای 1995/LXXXIII §١1 (3) «(٣) لەو حاڵەتانەی لە بڕگەکانی (١) و (٢)دا دیاری کراون، نیشانە و ئاڵاکە دەکرێت لە شێوە مێژوویییەکانیشیاندا بەکاربھێنرێن.»، چونکە بڕگەی (١) بەم شێوەیە دەخوێندرێتەوە: 1995/LXXXIII §١1 (1) «(١) بە مەبەستی ڕاگەیاندنی سەر بە نەتەوە بوونیان، کەسانی تایبەت دەتوانن نیشانە و ئاڵاکە بەکاربھێنن، بە مەرجێک لەژێر ئەو سنووردارکردنانەدا بن کە لەم یاسایەدا ھاتوون.»

سێڕەنگی سوور–سپی–سەوز، ڕێژەی ١:٢ (بەپێی بڕیاری ساڵی ٢٠٠٠). بەپێی 1995/LXXXIII §١1 (4)، نیشانەی فەرمیی مەجارستان دەکرێت وەک باج لەسەری دابنرێت.

پاشبنەمای سپی لەگەڵ لێواری فلامولێت («زمانەی گڕ»، سێگۆشەی لێوار شەپۆلدار)ی گۆڕاوی سەوز و سوور، نیشانە لە ناوەڕاستدا، کە لە لای چەپەوە بە لقەکانی داربەڕوو و لە لای ڕاستەوە بە لقەکانی زەیتوون دەورەدراوە. ڕێژەکەی پێناسە نەکراوە. (1995/LXXXIII §8 (1))

٢:٣ (ڕێژەکە بەپێی یاسای ١٩٥٧ دیاری کراوە) سێڕەنگی سوور-سپی-سەوز (کەشتیگەلێکی بازرگانی ھەیە)[١١]

نەزانراو یان دیاری نەکراو.

پاشبنەمای سپی لەگەڵ لێواری سێگۆشەی گۆڕاوی سەوز و سوور، نیشانە لە ١/٣ی ئاڵاکەدا، نزیکتر لە دارەکە. ڕێژەکەی پێناسە نەکراوە. (1995/LXXXIII §8 (2))

ڕەنگەکان

[دەستکاری]

ڕەنگەکانی ئاڵای مەجارستان لە ستانداردی مەجارستانی MSZ 1361:2009دا پێناسە کراون:[١٢]

شێوازی ڕەنگ

 سووری ئەرخەوانی سپی سەوزی تۆخ
پانتۆن 18-1660 TCX تەماتەیی بەردەست نییە 18-6320 TCX فەیروەی
سی-ئای-ئی-لاب ٤٤٫٠، ٦٠٫٠، ٣٢٫٠ ١٠٠٫٠، ١٢٨٫٠، ١٢٨٫٠ ٣٧٫٥، ٢٦٫٠، ١٤٤٫٠
ئاڕ-جی-بی ٢٠٦، ٤١، ٥٧[١٣] ٢٥٥، ٢٥٥، ٢٥٥ ٧١، ١١٢، ٨٠[١٤]
شانزدەیی #CE2939[١٣] #FFFFFF #477050[١٤]

پێشانگا

[دەستکاری]

ئاڵا مێژوویییەکان

[دەستکاری]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Examples of original surviving medieval charters of the Kingdom of Hungary where the seal was attached to the charter using braided cords of red, white and green silk:
    • «Charter issued by the Chapter of Eger». National Archives of Hungary. ١٣٢٣. DL 2205. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Royal charter issued by Matthias Corvinus». National Archives of Hungary. ١٤٧٧. DL 100877. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Charter issued by Judge royal Stephen VIII Báthory». National Archives of Hungary. ١٤٨٧. DL 81971. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Royal charter issued by Vladislaus II». National Archives of Hungary. ١٥٠١. DL 13582. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Charter issued by Judge royal and Voivode of Transylvania Count Peter Szentgyörgyi». National Archives of Hungary. ١٥٠٤. DL 70141. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Royal charter issued by Vladislaus II». National Archives of Hungary. ١٥٠٨. DL 101402. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Charter issued by the Chapter of Pressburg». National Archives of Hungary. ١٥١٥. DL 82435. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Royal charter issued by Louis II». National Archives of Hungary. ١٥١٩. DL 82532. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Royal charter issued by Louis II». National Archives of Hungary. ١٥٢٥. DL 24335. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
    • «Charter issued by the Chapter of Buda». National Archives of Hungary. ١٥٢٧. DL 58318. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Hungaricana.
  2. ↑ "the Streets, through which the King is to go, being Boarded and covered with White, Green, and Red Cloth" "Of the Ceremonies observed in the Coronations of the Kings and Queens of Hungary", The Present State of Hungary (1687). United Kingdom: (n.p.). لە پەرتووکەکانی گووگڵ
  3. 1 2 «A nemzeti zászló történelme» [History of the national flag]. Magyar Nemzeti és Történelmi Jelképek [Hungarian National and Historical Symbols] (NISZ National Infocommunications Services) (بە Hungarian).{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  4. ↑ The Weakening of Absolutism: The War in Italy and the Hungarian Émigrés.
  5. ↑ Halasz، Ivan؛ Schweitzer، Gabor (١٦ی ئازاری ٢٠١١). «National and State Symbols in the Hungarian Legal System (Excerpts)» (PDF). Legal Compass: ٣.
  6. ↑ «The Fundamental Law of Hungary» (PDF). لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئابی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  7. ↑ Magyarország Alaptörvénye
  8. ↑ «The Constitution of the Hungarian Republic». لە ڕەسەنەکە لە ٩ی شوباتی ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
  9. 1 2 Law 1995/LXXXIII
  10. ↑ Law 2000/XXXVIII
  11. ↑ Volker Preuß. «Flagge Ungarns» (بە ئەڵمانی). لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ ھێنراوە.
  12. ↑ «Megújult a nemzeti zászló és lobogóra vonatkozó nemzeti szabvány» (PDF) (بە هەنگاری). ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  13. 1 2 «PANTONE 18-1660 TCX Tomato». لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  14. 1 2 «PANTONE 18-6320 TCX Fairway». لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئاڵای مەجارستان تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاڵای_مەجارستان&oldid=1654282»