ئاڵای لوبنان

ئاڵای لوبنان

بەکارھێنان	National flag and ensign
ڕێژە	2:3
بەکارھاتوو	٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣ (١٩٤٣-١٢-07) (ناساندنی لە ناو دەستووری لوبنان) ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠ (١٩٩٠-٠٩-21) (یەکدەستکردنی دارسەروەکە بۆ سەوزی تەواو)
دیزایین	سێڕەنگەیەکی ئاسۆیی لە سوور، سپی (دوو هێندەی پانی) و سوور؛ کە دارسەروویەکی سەوزی لەسەر کێشراوە.
دیزایین لەلایەن	ھێنری فیرعۆن

ئاڵای نیشتمانیی لوبنان (بە عەرەبی: العلم الوطني للجمهورية اللبنانية) سێڕەنگەیەکی ئاسۆیییە لە دوو هێڵی سوور کە هێڵێکی سپیی ناوەڕاست دەورە دەدەن کە پانییەکەی دوو هێندەی پانیی هەر یەک لە هێڵە سوورەکانە. لە ناوەڕاستی هێڵە سپییەکەدا دارسەروویەکی سەوزی لوبنانی (Cedrus libani) کێشراوە، کە دەست لە هەردوو هێڵە سوورەکە دەدات.

ئەم ئاڵایە لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا، کەمێک پێش بەدەستهێنانی سەربەخۆییی لوبنان لە فەڕەنسا پەسەند کرا، و دیزاینەکەی ڕەنگدانەوەی جوگرافیا، مێژوو و میراتی کولتووریی وڵاتەکەیە. هێڵە سوورەکان بە شێوەیەکی باو وەک هێمایەک بۆ ئەو خوێنەی لەلایەن گەلی لوبنانەوە لە کاتی خەباتەکانیاندا بۆ سەربەخۆیی ڕژاوە لێکدەدرێنەوە، لە کاتێکدا هێڵە سپییەکە نوێنەرایەتیی ئاشتی، پاکی، و چیا بەفراوییەکانی لوبنان دەکات. دارسەرووکەش، کە بۆ چەندین سەدەیە هێمایەکی نیشتمانییە، هێمای هەتاهەتایی، خۆڕاگری، و هیوایە، و بەرجەستەکەری ناسنامەی لوبنانە وەک "خاکی دارسەرووەکان".

سەرچاوەی ئاڵاکە بۆ سەرەتای سەدەی ٢٠ەم دەگەڕێتەوە، کە تێیدا دارسەرووکە لە کاتی دەسەڵاتی ئینتیدابی فەڕەنسادا بوو بە هێمایەکی دیار. دیزاینی ئێستا لە کاتی بارودۆخێکی سیاسیی گرژدا لە ساڵی ١٩٤٣دا کۆتایی پێهێنرا، کاتێک لوبنان بە شێوەیەکی تاکلایەنە ئینتیدابی فەڕەنسی هەڵوەشاندەوە. ئاڵاکە بە شێوەیەکی فەرمی لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا خرایە ناو دەستووری لوبنانەوە، و دیزاینەکەی لە ساڵی ١٩٩٠دا یەکدەست کرا بۆ ئەوەی دارسەروویەکی بە تەواوی سەوز پیشان بدات. لە ساڵی ١٩٧٩دا، ٢١ی تشرینی دووەم وەک ڕۆژی ئاڵای نیشتمانی ڕاگەیەندرا بۆ ڕێزلێنان لە یەکەمین هەڵکردنی ئاڵاکە لە ساڵی ١٩٤٣دا.

دیزاین

نەخشەی دروستکردنی ئاڵا

بەپێی ماددەی ٥ی دەستووری لوبنان، کە لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا پەسەند کراوە: "ئاڵای لوبنان لە سێ هێڵی ئاسۆیی پێکدێت، هێڵێکی سپی لە نێوان دوو هێڵی سووردا. پانیی هێڵە سپییەکە یەکسان دەبێت بە کۆی پانیی هەردوو هێڵە سوورەکە. لە ناوەڕاستی هێڵە سپییەکەدا و بە داگیرکردنی یەک لەسەر سێی، دارسەروویەکی سەوز دەبێت کە بەشی سەرەوەی دەست لە هێڵە سوورەکەی سەرەوە دەدات و بنکەکەشی دەست لە هێڵە سوورەکەی خوارەوە دەدات."

دەستوورەکە هیچ جۆرە تایبەتمەندییەکی تری ڕەنگ و دیزاین پێشکەش ناکات، و پێش هەموارکردنی دەستوور لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠دا، ڕەنگی دارسەرووکەشی دیاری نەکردبوو، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی جیاوازی لە کرداردا. بەپێی نەریت، تا ئەو کاتەی ڕەنگ و هێما سەرەکییەکان بوونیان هەبێت، لێکدانەوە و کێشانی جیاوازی هونەری ڕێگەپێدراو بوو. پێش ساڵی ١٩٩٠ دارسەرووی سەر ئاڵای لوبنان بە شێوەیەکی باو بە قەدێکی قاوەیی کێشرابوو؛ جۆرە هاوشێوەکانی خاوەن قەدی قاوەیی لەلایەن ڕێکخراوی جیھانیی خاوەندارێتیی فیکری (WIPO) و لەسەر کارتە پۆستاڵە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان کە ئاڵای دەوڵەتە ئەندامەکانی لەسەر بوو تۆمار کرابوون. هەمواری ساڵی ١٩٩٠ دیاریی کرد کە دەبێت تەواوی دارسەرووکە بە ڕەنگی سەوز بێت.

هێماکان

Cedrus libani لە دارستانی دارسەرووەکانی خودادا

دارسەرووی لوبنان پێگەیەکی بەرچاوی لە مێژوو و دەقە ئایینییەکاندا هەیە. ١٠٣ جار لە ئینجیلدا ناوی هاتووە، کە زۆرجار هێمایە بۆ شکۆی هێز، مەزنی، و بەرەکەتی خودایی. لە زەبووری ٩٢:١٢دا نووسراوە: "ڕاستودروستان وەک داری خورما گەشە دەکەن، وەک دارسەرووی لوبنان گەورە دەبن"، و لە زەبووری ١٠٤:١٦دا هاتووە: "دارەکانی پەروەردگار باش ئاودراون، ئەو دارسەرووانەی لوبنان کە خۆی چاندوونی". دارستانی سەروو، کە بە بەهێزی و بەرگریی لە دژی مێرووەکان ناسراوە، بۆ دروستکردنی تەلارە پیرۆزەکان بەکار دەهات، لەوانەش پەرستگای سلێمان لە ئورشەلیم. گرنگیی ئەم دارە لە دەرەوەی گێڕانەوەکانی ئینجیل بۆ ناو ئەدەبیاتی کۆنی میزۆپۆتامیاش درێژ دەبێتەوە، کە تێیدا لە حەماسەی گیلگامێشدا وەک دارێکی خودایی کە لە دارستانێکی پیرۆزدا دەپارێزرێت، دەورێکی سەرەکی دەگێڕێت. میسرى_یە کۆنەکان بە تایبەتی بەهایان بە دارسەرووی لوبنانی دەدا، و کەتیرەکەیان لە پڕۆسەکانی مۆمیاکردندا و دارەکەشیان لە دروستکردنی کەشتی و بەلەمی مەراسیمەکاندا بەکار دەهێنا، ئەمەش بەهۆی دۆزینەوەی تەختەی دارسەروو لە نزیک ھەرەمی مەزنی جیزەدا سەلمێنراوە.

دارسەروو ئیلهامبەخشی نووسەران، شاعیران و سەرکردە سیاسییەکان بووە. نووسەر و پیاوی دەوڵەتی فەڕەنسی ئەلفۆنس دی لامارتین، کە لە کاتی گەشتەکەیدا بۆ لوبنان لە ساڵی ١٨٣٢دا بە دارسەرووەکان سەرسام ببوو، نووسیویەتی: "دارسەرووەکانی لوبنان شوێنەواری سەدەکان و سروشتن، کە بەناوبانگترین شوێنەوارە سروشتییەکانی گەردوونن." بە هەمان شێوە، نووسەر و فڕۆکەوانی فەڕەنسی ئانتوان دۆ سانت-ئێگزوپێری، کە لە ساڵی ١٩٣٥دا گەشتی بۆ لوبنان کردبوو، لە بەرهەمەکەیدا بە ناوی قەڵا (Citadelle) ڕەنگدانەوەی هێمای دارسەرووی خستە ڕوو: "ئاشتی دارێکە کە تەمەنێکی درێژی دەوێت بۆ گەشەکردن. ئێمە، وەک دارسەروو، پێویستمان بە لەرزینی یەکپارچەییەکەیەتی." لە ساڵی ١٩٢٠دا، لە کاتی ڕاگەیاندنی دەوڵەتی لوبنانی مەزندا، دارسەروو وەک هێمای خۆڕاگری و یەکگرتوویی وەسف کرا: "دارسەروویەکی هەمیشە سەوز وەک نەتەوەیەکی گەنجە سەرەڕای ڕابردوویەکی دڕندە. ئەگەرچی چەوساوەتەوە، بەڵام هەرگیز داگیر نەکراوە، دارسەروو کۆکەرەوەیەتی. لە ڕێгەی یەکگرتووییەوە، هەموو هێرشەکان تێکدەشکێنێت."

پیر ڕافایل، قەشەی جەزووی لەدایکبووی لوبنان، لە نووسینێکی ساڵی ١٩٢٦یدا جەختی لەسەر دەوری دارسەروو وەک هێمایەکی نیشتمانیی یەکخەرەوە لە ماوەی سەردەمی ئینتیدابی فەڕەنسیدا کردەوە، کاتێک ئاڵاکە دارسەروویەکی لەسەر پاشبنەمای ئاڵای فەڕەنسا لەخۆدەگرت. ئەو دارسەرووی وەک "شایەتێکی ڕابردوو، ئێستا و داهاتوو" وەسف کرد، و داوای لە هەموو لوبنانییەکان کرد کە "بەرزی بکەنەوە" وەک هێمایەکی شانازیی نیشتمانی کە شایستەی قوربانیدانی کۆتایییە. لە کاتی لێکدانەوەی هێماکانی ئاڵای وەرگیراو لە فەڕەنسا لە چوارچێوەیەکی لوبنانیدا، ڕەنگی شینی بە میراتی دەریاییی فینیکییەکان و "ئاسۆی ئاشتی و ئاسمانی ئازادی" بەستەوە، ڕەنگی سپیش بە چیا بەفراوییەکانی لوبنان و بنەماکانی دادپەروەری و باوەڕ، و ڕەنگی سووریشی بە ڕەنگی ئەرخەوانیی فینیکی و خوێنی باوباپیران کە لە پێناوی نەریتەکاندا ڕژاوە بەستەوە. هەندێک لەم بەستنەوە هێماییانە، دواتر گواسترانەوە بۆ لێکدانەوەکانی دیزاینی ئاڵای ئێستا، کە لە ساڵی ١٩٤٣دا پەسەند کرا.

لێکدانەوەکانی ڕەنگەکانی ئاڵای ئێستا جیاوازن. هەندێک گێڕانەوە ڕەنگی سوور و سپی بە ململانێی مێژوویی نێوان لایەنەکانی قەیسی و یەمەنییەوە دەبەستنەوە، بەوەی کە ڕەنگی سوور نوێنەرایەتیی قەیسییەکان دەکات و سپیش نوێنەرایەتیی یەمەنییەکان. تێکەڵبوونی ئەم ڕەنگانە لەگەڵ دارسەرووکەدا وەک چارەسەرێک بۆ دابەشبوونەکانی لوبنان و هێمایەک بۆ یەکگرتوویی نیشتمانی دەبینرێت. زانای ئاڵاناسی ویتنی سمیت، لە کتێبەکەیدا بە ناوی ئاڵا و نیشانەکان لە سەرانسەری جیهاندا، پشتگیری لەم لێکدانەوەیە دەکات. هێمای فراوانتر ڕەنگی سپی بە کڵاوە بەفرییەکەی چیاکانی لوبنان، پاکی، ئاشتی، و دەسەڵاتی ڕۆحی دەبەستێتەوە، و سووریش بە قوربانیدان و هێز، و سەوزیش بە هیوا و نوێبوونەوە. دارسەرووی سەوز گوزارشت لە هەتاهەتایی، خۆڕاگری، و هیوا دەکات، کە وەک هێمایەکی نیشتمانیی یەکخەرەوە خزمەت دەکات. بۆ مەسیحییەکان، ڕەنگی سەوز نوێنەرایەتیی هیوا دەکات، لە کاتێکدا لە نەریتی ئیسلامیدا هێمای ڕزگارییە.

پڕۆتۆکۆل

پڕۆتۆکۆلی ڕێکخەری بەکارهێنان و نیشاندانی ئاڵای لوبنان لە فەرمانی ژمارە ٤٠٨١دا دیاری کراوە، کە لە بنەڕەتدا لە ٢ی ئابی ١٩٤٤دا دەرچووە و دوو جار هەموار کراوەتەوە: یەکەم جار لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٥٩دا لە ماوەی سەرۆکایەتیی فوئاد شەھابدا، و جارێکی تریش لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا لە ژێر دەسەڵاتی سەرۆک ئیمیل لاحووددا. هەمواری ساڵی ٢٠٠٠ بەهۆی نەبوونی پێوەرێکی یەکگرتوو بۆ مەراسیمە دەوڵەتییەکان و پڕۆتۆکۆلەکان ئەنجام درا. ئەم فەرمانە، کە ڕەگی لە دەستووری لوبناندایە و سوودی لە فەرمانەکانی پێشووتری پەیوەندیدار بە پڕۆتۆکۆلی دەوڵەت و ڕێکخستنی وەزارەتی دەرەوە وەرگرتووە، ڕێنمایی_ی تایبەت بۆ نیشاندانی ئاڵاکە لە چوارچێوە فەرمی، دیپلۆماتی و مەراسیمییەکاندا دادەنێت. لە ساڵی ٢٠١٩دا، پێشنیازێک بۆ هەموارکردنی زیاتری پڕۆتۆکۆلەکان پێشکەش کرا، بە مەبەستی جێبەجێکردنی نوێکارییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا. ئامانجی گۆڕانکارییە پێشنیازکراوەکان مۆدێرنکردنی نەریتە مەراسیمییەکانی لوبنان، بەرزکردنەوەی وردی، چارەسەرکردنی پێداویستییە هاوچەرخەکان، و دڵنیابوونەوە لە هاوتەریبی لەگەڵ پێوەرە نیشتمانی و نێودەوڵەتییە گەشەسەندووەکان بوو، لە کاتێکدا پارێزگاری لە پرەنسیپە بنەڕەتییەکانی نەریتەکانی لوبنان دەکرا. بەڵام تا ساڵی ٢٠٢٥، ئەم نوێکارییانە هێشتا بە فەرمی نەخرابوونە بواری جێبەجێکردنەوە.

نیشاندان

سەرۆکوەزیرانی لوبنان سەعد حەریری و وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕێکس تیلەرسۆن کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەوانیی هاوبەش لە سەرای گەورە لە بەیرووت ساز دەکەن، لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨دا

ئاڵای لوبنان بە شێوەیەکی دیار لە نووسینگەکانی سەرۆک کۆمار، سەرۆکی پەرلەمان، سەرۆکوەزیران، و باڵیۆزەکانی لوبنان لە دەرەوەی وڵات نیشان دەدرێت، کە ستوونێکی گەورەی ئاڵاکە لە لای ڕاستی مێزی کارکردن لەم نووسینگانەدا دادەنرێت. هەروەها وێنەیەکی سەرۆک کۆمار کە ئاڵاکەی تێدا بەکارهاتووە، لە نووسینگەی بەرپرسە باڵاکان، هۆڵەکانی کۆبوونەوەی وەزارەتەکان، باڵیۆزخانەکان، کونسوڵخانەکان، دامەزراوە گشتییەکان، و دەزگا ئەمنییەکاندا هەڵدەواسرێت. ئاڵاکە ڕۆژانە لە کاتی خۆرهەڵاتنەوە تا خۆراوابوون لەسەر هەموو باڵەخانە فەرمییەکانی حکوومەت، بنکە سنوورییەکان، فڕۆکەخانەکان، و بەندەرە دەریایییەکان بەرز دەکرێتەوە، و بە شەو و ڕۆژ لە کۆشکی سەرۆکایەتیدا بە هەڵکراوی دەمێنێتەوە کاتێک سەرۆک کۆمار لە لوبنان بێت. لەسەر لای ڕاستی ئۆتۆمبێلی سەرۆک کۆمار و لای ڕاستی پێشەوەی ئۆتۆمبێلی سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکوەزیران نیشان دەدرێت. نیشاندانی ئاڵای کاڵبووەوە یان دڕاو قەدەغەیە، و ئاڵاکە لە کاتی شینگێڕی یان بەپێی ڕێنمایی_ی نووسینگەی سەرۆکوەزیران بۆ نیوە-شەکاوە دادەبەزێنرێت.

کاتێک لە پاڵ ئاڵا بیانییەکاندا نیشان دەدرێت، ئاڵای لوبنان لەپێشینەیی دەبێت. کاتێک لەگەڵ چەندین ئاڵای بیانی لە ناو لوبناندا بەرز دەکرێتەوە، لە ناوەڕاستدا دادەنرێت. لە کاتی سەردانە فەرمییەکانی سەرۆک دەوڵەتە بیانییەکاندا، ئاڵای نیشتمانیی ئەوان لە شوێنی پێشوازی و شوێنی نیشتەجێبوونیاندا نیشان دەدرێت، لە کاتێکدا ئاڵای لوبنان لە لای چەپی دادەنرێت. لەسەر ئۆتۆمبێلەکان، ئاڵای بیانی لە لای ڕاست نیشان دەدرێت، لە کاتێکدا ئاڵای لوبنان لە لای چەپ نیشان دەدرێت. نابێت هیچ ئاڵایەکی بیانی لە سەرووی ئاڵای لوبنانەوە هەڵبکرێت.

بەکارهێنانی مەراسیمی

ئاڵاکە دەورێکی سەرەکی لە مەراسیمە دەوڵەتییەکان و سەردانە فەرمییەکاندا دەگێڕێت. لە کاتی پێشکەشکردنی نامەی متمانە لەلایەن باڵیۆزێکی نوێوە، ئاڵای وڵاتی باڵیۆزەکە لە لای ڕاستی ئاڵای لوبنان لە حەوشەی کۆشکی سەرۆکایەتیدا بەرز دەکرێتەوە. باڵیۆزەکە لە ناو کاروانێکی ئۆتۆمبێلدا هاوڕێیەتی دەکرێت کە ئاڵای نیشتمانیی خۆیان لە لای ڕاستی ئۆتۆمبێلەکە و ئاڵای لوبنانیش لە لای چەپ دەبێت. لەگەڵ گەیشتنیاندا، باڵیۆزەکە بە ڕێزگرتنی سەربازی پێشوازیی لێدەکرێت، و سروودی نیشتمانیی هەردوو وڵات لێدەدرێت. ئاڵاکە هەروەها لە کاتی پرسە دەوڵەتییەکاندا بەسەر تابووتی بەرپرسە باڵا کۆچکردووەکاندا، لەوانەش سەرۆک کۆمارەکانی پێشوو، دادخوڕێت. مەراسیمەکانی بەخاکسپاردن، کە لەگەڵ ڕێزگرتنی سەربازیدایە، ئاڵاکە بە شێوەیەکی بەرچاو وەک هێمای ماتەمینی و ڕێزگرتنی نیشتمانی نیشان دەدەن.

لە کاتی سەردانە فەرمییەکاندا، ئاڵای لوبنان و ئاڵای وڵاتی کەسایەتییە میوانەکە بە شێوەیەکی دیار لە شوێنی گەیشتن و بە درێژایی ڕێڕەوی کاروانەکە نیشان دەدرێن. پێشوازی لە کەسایەتییە میوانەکە بە تەقاندنی ٢١ تۆپی ڕێزگرتن و پاسەوانی ڕێزگرتنی سەربازی دەکرێت. سروودی نیشتمانیی هەردوو وڵات لێدەدرێت، و کەسایەتییەکە پشکنین بۆ پاسەوانانی ڕێزگرتن دەکات، و بە نیشانەی ڕێزگرتن کڕنۆش لە بەردەم ئاڵای لوبناندا دەبات. ئاڵاکە هەروەها بۆ ڕازاندنەوەی شوێنی پێشوازییە فەرمییەکان و ئێوارەخوانە دەوڵەتییەکان کە بۆ ڕێزلێنان لە کەسایەتییە میوانەکە ڕێکدەخرێن بەکار دەهێنرێت.

مێژوو

دارسەروو لە مێژەوە هێمای لوبنان بووە، کە ڕەگ و ڕیشەی بۆ سەدەی ١٨ەم دەگەڕێتەوە کاتێک بوو بە هێمایەک بۆ مارۆنییەکان، کە کۆمەڵگەیەکی کاتۆلیکی ڕۆژهەڵاتین و بنەڕەتیان لە شامەوەیە. یەکەمین بەکارهێنانی تۆمارکراوی ئاڵای مارۆنی – کێڵگەیەکی سپی کە دارسەروویەکی سەوزی لەسەر کێشراوە – لە تشرینی یەکەمی ١٨٤٨دا بوو، کە ڕەنگدانەوەی گەشەکردنی گرنگیی دارسەروو وەک هێمایەکی نیشتمانی بوو.

ئاگاداریی نیشتمانیی سەرەتایی (١٩٠٧–١٩١٣)

لێژنەی جێبەجێکاری خولی پێشکەوتنی لوبنان لە سائۆ پاولۆ. شکری خوری لە پەنجەرەکەدایە لە کاتێکدا شکری بەخاش لە ڕیزی پێشەوەدا، دووەم کەسە لە لای ڕاستەوە (١٩١٤).

پەرەسەندنی ئاڵای لوبنان لە گەشەکردنی ئاگاداریی نیشتمانی لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا سەرچاوەی گرت. لەو خاڵەی مێژوودا، جەبەل لوبنان (کێوی لوبنان) ناوچەیەکی نیمچە-خۆبەڕێوەبەر (موتەسەڕیفاتی) بوو لە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا. سەرەڕای دەسەڵاتی گشتگیری ئیمپراتۆریەتەکە، ئەنجومەنە ناوخۆیییەکان وەک ئەنجومەنی کارگێڕیی جەبەل لوبنان هەوڵیان دەدا بۆ بەدەستهێنانی خۆبەڕێوەبەریی زیاتر و دانپێدانان بە ناسنامەی ناوازەی کۆمەڵایەتی-سیاسی و ئایینیی دانیشتووانە زۆرینە مەسیحییەکەی جەبەل لوبنان – بە تایبەتی مارۆنییەکان. لە جەبەل لوبناندا، ئەندامانی ئەنجومەنی کارگێڕی دەستیان کرد بە پەیڕوکردنی "سیاسەتێکی لوبنانی" بۆ بەدەستهێنانی سەروەریی زیاتری موتەسەڕیفاتی جەبەل لوبنان لە ناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا.

لە ساڵی ١٩٠٧دا، شکری خوری، کە ڕۆژنامەنووسێکی لوبنانیی بەڕازیلی بوو، لە کتێبێکیدا بە ناوی "گه‌نجینە شاراوەکانی لوبنان" پێشنیازی کرد کە لوبنان دەتوانێت چڵە دارسەروویەک بخاتە سەر ئاڵای عوسمانی وەک دانپێدانانێک بە ئیمتیازاتەکانی لوبناندا. لێژنەی بەرگریکردن لە بەرژەوەندییەکانی لوبنان جەختی لەسەر "کەسایەتیی جیاوازی" لوبنان لە سووریا کردەوە، بە هێنانەوەی ئیمتیازاتە مێژووییەکانی چەندین سەدە کە نە هێرشی عەرەب و نە باڵادەستیی تورک نەیانتوانیبوو لەناوی ببەن. لە ساڵی ١٩١٣دا، خوری، کە لە بەڕازیلەوە گۆڤاری خۆی بە ناوی ئەبوو ھول (Le Sphynge) بڵاودەکردەوە، پێشنیازی ئاڵایەکی سپی کرد کە دارسەروویەک لە ناوەڕاستیدا بێت، ئەمەش لەلایەن کۆچبەرانی لوبنانی لە ئەمریکا پەسەند کرا و لە ئەنجامدا پێشکەش بە نوێنەرانی هاوپەیمانانی جەنگی جیهانیی یەکەم کرا.

سەردەمی دوای عوسمانی و ئینتیدابی فەڕەنسی (١٩١٨–١٩٤٣)

سەرۆکی لوبنان ئیمیل ئیدێ و سەرۆکوەزیران خالید شێھاب لە کاتی ئاهەنگێکی فەرمیدا لە مەیدانی شەهیدان لە بەیرووت (١٩٣٨)

کاتێک جەنگی جیهانیی یەکەم لە ساڵی ١٩١٨دا کۆتایی پێهات، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی هەرەسی هێنا، ئەمەش بۆشایییەکی دەسەڵاتی لە شامدا دروست کرد. هێزەکانی هاوپەیمانان، بە تایبەتی فەڕەنسا و بەریتانیا، بەپێی ڕێککەوتننامەی سایکس-پیکۆ ئینتیداب_یان بەسەر خاکەکانی پێشووی عوسمانیدا سەپاند. لوبنان کەوتە ژێر ئینتیدابی فەڕەنسییەوە، ئەمەش مشتومڕی لە نێوان کۆمەڵگەکانی لوبناندا دروست کرد: هەندێک داوای سەربەخۆییی تەواویان دەکرد، هەندێکی تریش لایەنگری پەیوەندیی بەهێز بوون لەگەڵ فەڕەنسا لەسەر بنەمای پەیوەندییە مێژوویی و ئایینییەکان، لە کاتێکدا هەندێک لایەنگری یەکگرتن بوون لەگەڵ سووریادا – کە هەڵوێستێک بوو لەلایەن هەندێکەوە بە توندڕەوانە دادەنرا. سەرەڕای ئەمەش، بازنەی سیاسی لە لوبنان لەم ماوەیەدا فراوان بوو، کە بەشێکی بەرچاوی دانیشتووان خاوەنی بۆچوونی جیاواز بوون. زۆربەی موسڵمانانی لوبنان، لەگەڵ ئەندامانی کۆمەڵگەی درووزەکان و کریستیانە یۆنانییە ئۆرسۆدۆکسەکان، بە گشتی پابەندبوونی خۆیان بە شێوەیەک لە شێوەکان بە یەکێتیی عەرەبییەوە پاراستبوو. ئەوان دانیان بە دەوری ناوازەی لوبنان لە جیهانی عەرەبیدا دەنا، کە بەهۆی فرەچەشنیی تائیفی، گرنگیی بازرگانی، و قەبارە تا ڕادەیەک بچووکەکەیەوە شێوەی گرتبوو.

دوای سەرکەوتنی هاوپەیمانان لە ساڵی ١٩١٨دا، شکری خوری پێشنیازەکەی ساڵی ١٩١٣ی خۆی دەستکاری کرد، و پێکهاتەکانی سێڕەنگەی فەڕەنسیی تێدا بەکارهێنا بە زیادکردنی سێگۆشەی سوور و شین لە لای چەپی ئاڵا سپییەکە کە دارسەروویەکی لە ناوەڕاستدا بوو. لە وتارێکدا، ئەو دارسەرووی وەک هۆکارێک بۆ "پڕشنگدارترکردنی" جوانیی ئاڵاکە وەسف کرد، و ڕەنگە نوێیەکان کە لە سێڕەنگەی فەڕەنسییەوە وەرگیرابوون، نوێنەرایەتیی پەیوەستبوونی لوبنانیان بە فەڕەنساوە دەکرد وەک "ڕزگارکەر و پاسەوانی دڵسۆزی سەربەخۆیی". لە لایەکی ترەوە، ڕەشید نەخلە، کە شاعیر و ڕۆژنامەنووس بوو، تۆماری کردووە کە ئاڵا سپییەکەی دارسەروو بە لایەکی تری سپی بەسەر سەراى بعبدا، کە ئەو کاتە پایتەختی موتەسەڕیفاتی جەبەل لوبنانی عوسمانی بوو، لە ٢ی تشرینی دووەمی ١٩١٨ تا ئایاری ١٩١٩ شەکاوەتەوە.

کۆمەڵگە لوبنانییەکانی دەرەوەی وڵات، بە کاریگەریی گۆڕانی بارودۆخی سیاسیی جیهانی و گوشارە دیپلۆماتییەکان، ڕەنگەکانی ئاڵای فەڕەنسایان پەسەند کرد. تا تەممووزی ١٩١٩، کونسوڵی فەڕەنسی ژان بریلوین لە سانتیاگۆ دێ کوبا بە وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا ستێفان پیشۆنی ڕاگەیەند کە کۆمەڵگە لوبنانییەکانی ئەوێ لایەنگریی پاراستنی فەڕەنسا دەکەن بەسەر لوبناندا بە جیا لە سووریا، و پێشنیازی ئاڵایەکی نیشتمانییان کرد کە لە ئاڵای فەڕەنسی بە دارسەروویەک لە ناوەڕاستیدا پێکهاتبوو. هەمان دیزاین لەلایەن کۆمەڵگەی لوبنانی لە سیدنی لە تشرینی دووەمی ١٩١٨ەوە پەسەند کرا.

لە ئایاری ١٩١٩دا، نەعوم موکارزێل، خاوەنی ڕۆژنامەی الهدى لە نیویۆرک و سەرۆکی کۆمەڵەی پێشکەوتنی لوبنانی، بۆ پاتریارک ئیلیاس پتروس حوایک، سەرۆکی شاندی دووەمی لوبنان بۆ کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس نووسی، کە دڵنیای دەکاتەوە: "ئامانجی زۆربەی لوبنانییەکانی دەرەوەی وڵات سەربەخۆیی_ی لوبنانە لە سنوورە سروشتی و مێژووییە کۆنەکانیدا بە ئاڵایەکی نیشتمانییەوە." موکارزێل دواتر ڕوونی کردەوە کە "ئاڵای لوبنان هاوشێوەی ڕەنگەکانی ئاڵای فەڕەنسا دەبێت بە دارسەروویەکی مۆرمۆن لەسەر بەشە سپییەکە...". دواتر لە ئەو ساڵەدا، لە تشرینی یەکەمی ١٩١٩دا، شاندی لوبنان بە سەرکردایەتیی پاتریارکی مارۆنی حوایک، هیوای خۆیان بۆ سەربەخۆیی لە یاداشتنامەیەکدا پێشکەش بە کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس کرد. لە کاتی کۆنفرانسەکەدا، موکارزێل ئاڵای سێڕەنگی پێشکەش بە سەرۆکی فەڕەنسا ڕایمۆند پۆینکارێ کرد، کە ئەویش بە پەرۆشەوە پێشوازیی لە بیرۆکەکە کرد. دیزاینەکە دواتر بوو بە ئاڵای فەرمیی لوبنان لەژێر چاودێریی کۆمەڵەی نەتەوەکاندا.

هەڵبژاردنی سێڕەنگەی فەڕەنسی لەگەڵ دارسەروودا لە ناو لوبناندا ڕووبەڕووی دژایەتی بووەوە. لە ئایاری ١٩١٩دا کریستیانە لوبنانییەکان، کە هەستیان بە مەترسیی دەسەڵاتی هاشمییەکان دەکرد، هەوڵەکانیان بۆ سەربەخۆیی چڕتر کردەوە. ئەمیر فەیسەڵ (دواتر فەیسەڵی یەکەمی عێراق) ئەندامێکی بنەماڵەی هاشمی بوو – سەرکردەکانی شۆڕشی عەرەبی دژ بە عوسمانییەکان لە کاتی جەنگی جیهانیی یەکەمدا. ئەو لەلایەن بەریتانییەکانەوە پاڵپشتی دەکرا و هەوڵی دەدا شانشینێکی عەرەبی دابمەزرێنێت کە سووریا (بە لوبنانی مۆدێرنیشەوە) لەخۆ بگرێت. ئەنجومەنی کارگێڕیی جەبەل لوبنان، شارەوانییەکان، و پیاوانی ئایینی مارۆنی دژی ئەم پلانە ناڕەزایەتییان دەربڕی، و بزووتنەوەیەکیان ڕێبەرایەتی کرد، بە نیشاندانی ئاڵایەکی سپی بە دارسەروویەکەوە بۆ هێماکردنی خواستەکەیان بۆ ناسنامەیەکی جیاوازی لوبنانی، و دامەزراندنی لوبنانی مەزنی سەربەخۆ. ئەم گۆڕانکارییە گوزارشت لە دوودڵیی فەڕەنسا دەکرد لە پاڵپشتیکردنی نەتەوەخوازەکانی لوبناندا.

لە ٤ی حوزەیراندا، خەڵک لە بەردەم سەرای بعبدا دژی نزیکبوونەوەی فەیسەڵ و فەڕەنسییەکان ناڕەزایەتییان دەربڕی. جەماوەری کریستیان دروشمی دژە فەڕەنسییان دەوتەوە و ئاڵایەکیان بە دارسەروویەکەوە لەسەر پاشبنەمایەکی سپی بەرزکردەوە. بەرپرسێکی فەڕەنسی دەستوەردانی کرد بۆ لادانی ئاڵاکە بە مەبستی دوورکەوتنەوە لە ڕووداوەکان، و بەو هۆیەشەوە ڕۆژنامەگەریی لوبنانی سانسۆر کرا. فەڕەنسی پێشینەی کارەکانیان لەگەڵ هی نەتەوەخوازەکانی لوبناندا نەدەگونجا، و فرانسوا جۆرج-پیکۆ، کە دیپلۆماتکارێکی فەڕەنسی بوو و گفتوگۆی ڕێککەوتنامەی سایکس-پیکۆی بۆ دابەشکردنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کردبوو، ڕایگەیاند: "ئەگەر لوبنانییەکان سەربەخۆیی_ی تەواویان دەوێت، با واز لە داواکردنی لوبنانی مەزن بهێنن و بە لوبنانی بچووک ڕازی بن." ئاڵا سپییەکەی دارسەروو بە تایبەتی لە ناوچەکانی بەتروون و کەسروان شەکایەوە، کە ناوچەگەلێک بوون بە کۆمەڵگەی بەهێزی مارۆنی_یەوە کە پێشتر پشتگیرییان لە لکاندنی فەڕەنسا یان پاراستن دەکرد بەڵام ئێستا خوازیاری سەربەخۆیی_ی زیاتر بوون.

لە ٨ی ئاداری ١٩٢٠دا، کۆنگرەی نیشتمانیی سووریا لە دیمەشق سەربەخۆیی_ی سووریای لە سنوورە سروشتییەکانیدا ڕاگەیاند، لە کاتێکدا دان بە خواستە نیشتمانییەکانی لوبنانیشدا نا بۆ سەربەخۆیی لە سنوورە مۆدێرنەکانیدا، بە مەرجێک لوبنان لە ژێر کاریگەریی بیانی بە دوور بێت. کۆنگرەکە هەروەها فەیسەڵی وەک پاشای سووریا تاجبەسەر کرد، کە پاشایەتییەکی کورتخایەن بوو و ترسی زیاتری خستە دڵی کۆمەڵگە مەسیحییەکانی لوبنانەوە. ئەم ڕاگەیاندنە کاریگەرییەکی قووڵی لە لوبناندا دروست کرد، و بووە هۆی ئەوەی زۆرێک لە لوبنانییەکان پێیان وابێت فەڕەنسا هاوئاهەنگی لەگەڵ ئەمیر فەیسەڵدا دەکات و ئەگەری هەیە واز لە پاڵپشتیی خۆی بۆ سەربەخۆیی_ی لوبنان بهێنێت، ئەمەش گرژی و بێ متمانەییی نێوان دانیشتووانی لوبنان و دەسەڵاتدارانی فەڕەنسی چڕتر کردەوە.

لە ژێر ئەم بارودۆخە ناڕوونەدا، و بۆ چارەسەرکردنی بێ متمانەییی گەشەسەندووی نێوان گەلی لوبنان و فەڕەنسا، ئەنجومەنی کارگێڕی، بە هەماهەنگی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی فەڕەنسیدا، بڕیاری دا هەنگاو بنێت. لە ٢٢ی ئاداری ١٩٢٠دا، خۆپیشاندانێک بۆ بەرپەرچدانەوەی کۆنگرەی سووریای دیمەشق لە سەرای بعبدا ڕێکخرا، کە تێیدا خۆپیشاندەران ئاڵای سێڕەنگی هەڵگری دارسەروویان بەرزکردەوە و داوای "دووپاتکردنەوەی یەکێتیی لوبنان لەگەڵ فەڕەنسادا، بە هەڵبژاردنی ئاڵای سێڕەنگی خاوەن دارسەروو لە هێڵێکی سپیدا وەک هێمایەکی نیشتمانی" دەکرد.

ئەم ئاڵایە بە شێوەیەکی فەرمی لە ٢٣ی ئایاری ١٩٢٦دا پەسەند کرا، وەک لە ماددەی ٥ی دەستووری لوبناندا وەسف کراوە: "ئاڵای لوبنان بریتییە لە شین، سپی، و سوور بە هێڵگەلی ستوونیی هاوپانی، لەگەڵ دارسەروویەک لەسەر بەشە سپییەکە." ئەگەرچی دەستوورەکە ڕەنگی دارسەرووکەی دیاری نەکردبوو، بەڵام زۆربەی وێناکردنەکانی ئەو سەردەمە بە ڕەنگی سەوز و قەدی قاوەیی نیشانی دەدا.

• 
  ئەو ئاڵایەی لەلایەن مارۆنییە لوبنانییەکان لە سەدەی نۆزدەهەمدا بەکار دەهات، و یەکەمین جار لە ساڵی ١٩١٨دا وەک ئاڵایەک بۆ لوبنان بەرزکرایەوە (١٩١٨–١٩٢٠)
• 
  () ئەو ئاڵایەی لەلایەن مارۆنییە لوبنانییەکان لە سەدەی نۆزدەهەمدا بەکار دەهات، و یەکەمین جار لە ساڵی ١٩١٨دا وەک ئاڵایەک بۆ لوبنان بەرزکرایەوە (١٩١٨–١٩٢٠؛ جۆری جیاواز)
• 
  ئاڵا پێشنیازکراوەکەی شکری خوری بە زیادکردنی سێگۆشەی سوور و شین بۆ ڕێزلێنان لە ئینتیدابی فەڕەنسی (١٩١٨)
• 
  ئاڵای دەوڵەتی لوبنانی مەزن لە کاتی ئینتیدابی فەڕەنسیدا (١٩٢٠–١٩٤٣)
• 
  () ئاڵای دەوڵەتی لوبنانی مەزن لە کاتی ئینتیدابی فەڕەنسیدا (١٩٢٠–١٩٤٣؛ جۆری جیاواز)

کۆماری لوبنان (١٩٤٣–ئێستا)

ئەمیر مەجید ئەرسەلان، لە لای چەپەوە، ماچ بەسەر ئاڵا نوێیەکەی لوبناندا دەکات، و سەبری حەمادە لە لای ڕاستەوە (١٩٤٣)

لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەمدا، دەسەڵاتدارانی فەڕەنسیی ڤیشی ڕێگەیان بە ئەڵمانیای نازی دا کە فڕۆکە و پێداویستییەکان بە ناو سووریا و لوبناندا بگوازنەوە. لە بەرامبەردا، هێزەکانی بەریتانیا چوونە ناو ناوچەکەوە، و تا کۆتایییەکانی ١٩٤١، حکوومەتی فەڕەنسای ئازاد پشتگیریی خۆی بۆ سەربەخۆییی لوبنان ڕاگەیاند. لە ساڵی ١٩٤٣دا هەڵبژاردن بەڕێوەچوو، و لە تشرینی دووەمی ئەو ساڵەدا، حکوومەتی تازە پێکهێنراوی لوبنان بە شێوەیەکی تاکلایەنە ئینتیدابی فەڕەنسیی هەڵوەشاندەوە. لە کاردانەوەدا، دەسەڵاتدارانی فەڕەنسی بۆ ماوەیەکی کورت سەرکردە سەرەکەییەکانی حکوومەتیان دەستگیرکرد، لەوانەش سەرۆک کۆمار بشارە ئەلخوری، سەرۆکوەزیران ڕیاز ئەلسوڵح، و چەندین وەزیری تر. لەژێر گوشاری نێودەوڵەتیدا، فەڕەنسا دواجار دوای چەند هەفتەیەک ڕازی بوو بە سەربەخۆیی_ی لوبنان.

ئاڵای لوبنان لەم ماوەیەی گرژییە سیاسییەکاندا دەرکەوت. گێڕانەوەکان لەسەر دروستکردنی ئاڵاکە جیاوازن، و کەسایەتییە جیاوازەکان خاوەندارێتیی دیزاینەکەی دەکەن. لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٤٣دا، حەوت ئەندامی پەرلەمان توانیان لە ناو پەرلەمانی داگیرکراوی فەڕەنسییدا کۆببنەوە و بەپەلە وەشانی ڕەنگاودەنگی ئاڵاکەیان نەخشاند، بە پاراستنی دارسەرووکە وەک هێمایەکی نیشتمانی. ئاڵاکە بە فەرمی لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا خرایە ناو دەستووری لوبنانەوە، بەوەی کە پێکهاتەکەی بریتی دەبێت لە سێ هێڵی ئاسۆیی (سوور، سپی، و سوور) و دارسەروویەک کە یەک لەسەر سێی هێڵە سپییەکە داگیر دەکات.

ھێنری فیرعۆن، کە ئەندامێکی پەرلەمان بوو، ئیدیعای دەکرد کە ئەو پێشنیازی دیزاینی ئاڵاکەی کردووە. بەپێی گوتەی فیرعۆن، بەرپرسانی موسڵمانی هەڵبژێردراو لە سەرەتادا پێشنیازی چوار ڕەنگیان کرد – سەوز، سپی, سوور، و ڕەش – بە پشتبەستن بە ڕەنگەکانی پان-عەرەبیزم، لە کاتێکدا نوێنەرانی مەسیحی داوای یەک ڕەنگیان دەکرد کە دارسەروویەک لە ناوەڕاستیدا بێت. بە پشتبەستن بە پەیوەندییە نەمسایییەکانی خۆی وەک کونسوڵی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجەڕ و دامەزرێنەری کۆمەڵەی دۆستایەتیی نەمسا-لوبنان، فیرعۆن پێشنیازی بەکارهێنانی ئاڵای نەمسای کرد وەک مۆدێلێک، بە هێڵە ئاسۆیییە سوور و سپییەکانی، و دانانی دارسەروویەکی سەوز لە ناوەڕاستیدا. ئەم پێشنیازە بەپێی ڕاپۆرتەکان بە هاوکاریی سەعدی مونلا و محەممەد فەزل بووە. کێشانی سەرەتایی_ی ئاڵاکە، کە لەلایەن حەوت ئەندامەکەی پەرلەمانەوە واژۆ کراوە، لەلایەن مونلاوە جێبەجێ کرابوو. حەوت پەرلەمانتارەکە – مارون کەنعان، محەممەد فەزل، ڕەشید بێدوون، سەبری حەمادە، هێنری فیرعۆن، سەعدی مونلا، و سائیب سەلام – سەرەڕای گەمارۆدانی فەڕەنسییەکان چوونە ناو پەرلەمانەوە، و دیزاینەکەیان بە پێنوسی ڕەنگاوڕەنگ کۆتایی پێهێنا، و وەک ئاڵای نیشتمانی پەسەندیان کرد. دە ڕۆژ دواتر، لوبنان گەیشتە سەربەخۆیی.

پیەر جومەیەل، سەرکردەی حیزبی کەتائیب، گێڕانەوەیەکی جیاوازی پێشکەش کرد. ئەو جەختی دەکردەوە کە حیزبەکەی ئەو دیزاینی ئاڵاکەی کێشاوە، کە دواتر لەلایەن حکوومەتەوە پەسەند کراوە. بەپێی گوتەی جومەیەل، لە بەیانیی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٤٣دا، ئەو کێشانێکی ئاڵا نوێیەکەی پێشکەش بە ئەندامانی پەرلەمان کرد و داوای لێکردن بە شێوەیەکی فەرمی پەسەندی بکەن. جومەیەل بەپێی ڕاپۆرتەکان ڕاوێژی بە مۆریس شەهاب، بەڕێوەبەری شوێنەوارەکانی لوبنان کردبوو، کە ئەویش ئامۆژگاریی کردبوو کە پێویستە دیزاینی ئاڵاکە ڕەنگدانەوەی نەریتەکانی لوبنان بێت. شەهاب پێشنیازی لێکدانی ڕەنگەکانی سوور و سپی کرد، کە نوێنەرایەتیی ململانێی مێژوویی نێوان لایەنەکانی قەیسی و یەمەنی دەکەن، لەگەڵ دارسەرووکە وەک هێمایەکی نیشتمانیی یەکخەرەوە. جومەیەل هەروەها داوای لە سامی دەحدەح کرد کە ئاڵا نوێیەکە بکێشێت، کە دواتر لەلایەن هاوسەری فیلیکس هۆبەیقەوە دوورابوو.

دایکێک کە لە بەردەم کچەکەیدا ئاڵاکە دەدرووێت لە لایەن مستەفا فەرووخ (نزیکەی ١٩٥٠–١٩٥١)

ئاڵای لوبنان بۆ یەکەمین جار لە بشاموون لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٤٣ لە کاتژمێر ١١:٢٠ی شەودا بەرزکرایەوە. لە ساڵی ١٩٧٩دا، وەزیری پەروەردەی نیشتمانی، بوتروس حەرب، ٢١ی تشرینی دووەمی وەک ڕۆژی ئاڵای نیشتمانی ڕاگەیاند.

له ساڵی ١٨٨٥ تا ١٩٦٦، دارسەرووی سەر ئاڵاکە بە شێوەیەکی سروشتی بە قەدێکی قاوەیییەوە کێشرابوو، وەک لەو وشانانەی کە لە WIPO تۆمار کرابوون و لەسەر کارتە پۆستاڵە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا دیار بوو. لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠دا، حکوومەتی لوبنان ڕەنگی دارسەرووکەی یەکدەست کرد بۆ سەوزی تەواو، بە لادانی وێنەکێشانەکەی پێشوو. گفتوگۆکان لە ١٦یەمین کۆبوونەوەی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی کۆمەڵەکانی ئاڵاناسی لە وارشۆ ئاماژەیان بەوە کرد کە دیزاینی پێشوو بە توندی بەسترابووەوە بە هێزە لوبنانییەکانەوە، کە لایەنێکی جەنگی ناوخۆییی لوبنان بوو. پێدەچێت دارسەرووی نوێکراوەی بە تەواوی سەوز وەک هێمایەکی گشتگیرتر و بێلایەنتر مەبەست لێی بووبێت.

• 
  ئەو ئاڵایەی لەلایەن ئەندامانی پەرلەمانەوە کێشراوە و پەسەند کراوە لە کاتی ڕاگەیاندنی سەربەخۆییدا (١٩٤٣)
• 
  ئاڵای لوبنان (١٩٤٣–١٩٩٠)
• 
  دیزاینی پارێزراو لە WIPO (١٩٤٣–١٩٩٠)
• 
  ئاڵای لوبنان (١٩٩٠–ئێستا)
• 
  جۆرێکی بەربڵاو لە ئاڵای لوبنان (١٩٩٠–ئێستا)
• 
  وەشانی ستوونیی ئاڵای لوبنان

پێشانگا

• 
  ئاڵای لوبنان بەسەر قەڵای جوبەیلدا دەشەکێتەوە، کە دەڕوانێت بەسەر شارەکەدا
• 
  ئاڵای لوبنان لە کاتی مەراسیمی دانانی تاجی گەلی ژەنەڕاڵ جۆزێف عەون لە ساڵی ٢٠١٨ لەسەر گۆڕی سەربازی نەناسراو
• 
  ئاڵاکانی لوبنان لە پاشبنەمادا دەشەکێنەوە، لە کاتێکدا سەماکاران بە جلی نەریتیی لوبنانییەوە لە پێشەوە سەما دەکەن
• 
  ئاڵای لوبنان بەسەر باڵیۆزخانەی لوبنان لە پراگدا دەشەکێتەوە
• 
  خۆپیشاندەران لە کاتی شۆڕشی ١٧ی تشرینی یەکەم لە بەیرووت ئاڵاکانی لوبنان دەشەکێننەوە
• 
  لوبنانییەکان لە کاتی بەشداریکردنیان لە ڕۆژی جیهانیی گەنجانی ٢٠٠٨ لە سیدنی ئاڵاکانی وڵاتەکەیان بەدەستەوەیە
• 
  هاندەرانی تۆپی پێ ئاڵاکانی لوبنانیان بەدەستەوەیە لە کاتی یارییەکانی پاڵاوتنی جامی جیهانیی فیفای ٢٠٢٢ لە ئێران
• 
  هاوسەرێکی بەتەمەن، کە هەر یەکێکیان ئاڵایەکی لوبنانی بەدەستەوەیە کاتێک لەسەر کەناراوەکە پیاسە دەکەن

سەرچاوەکان

سەرچاوە زانیارییەکان

• Alamy (٢٠٢٠). «LEBANON – Postage Stamp of Lebanon national flag, Series of United Nations, circa 1984 Stock Photo». Alamy (بە ئینگلیزی). لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• American University of Beirut Political Studies and Public Administration Department (١٩٦٠). The Lebanese Constitution: A Reference Edition in English Translation. World constitutions illustrated (بە ئینگلیزی). Beirut: Khayats. OCLC ٥٧٦٤٣٠١٧٨.
• The Associated Press (٧ی ئابی ١٩٩٣). «Henry Pharoun Is Slain at Home; Founder of Free Lebanon Was 92». The New York Times. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
• Balfour، John Hutton (١٨٨٥). «Cedar-tree of Lebanon (Cedrus libani)». The Plants of the Bible. London: Thomas Nelson and Sons. OCLC ٦١٠٥٩١٢٥٣.
• Beijing Summer Olympic Games Organizing Committee، ed. (٢٠٠٨). Flag manual : Beijing 2008. OCLC ١٤٦٤٢٦٢٧٩٧. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
• The Holy Bible, English Standard Version. Wheaton, Illinois: Crossway. ٢٠٠١.
• Bible hub (٢٠٢٤). «Topical Bible: Majestic Cedar». biblehub.com. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Burton، Tony؛ Nehme، Joseph؛ Kelly، Ralph (١٩٩٦). «Cedar Tree Green: The Flag of Lebanon». Crux Australis. ١٢/٢ (50): ٧٨–٩٦.
• Center for Educational Research and Development. Lebanon (٢٠٢٣). «تاريخ تطوّر العلم اللبناني». Centre de Recherche et de Développement Pédagogiques (CRDP) (بە عەرەبی). المركز التربوي للبحوث والإنماء [Center for Educational Research and Development]. لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Charaf، Jean (ئابی ٢٠٠٤). «Histoire du drapeau libanais» [History of the Lebanese flag] (PDF). Masculin: ٩٢–٩٨. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە.
• Der Standard staff (٦ی ئازاری ٢٠٠٥). «Libanesische Nationalflagge hat die österreichische zum Vorbild» [Lebanese national flag is modeled on the Austrian one]. Der Standard (بە ئەڵمانی). لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Erman، Adolf (١٩٢٧). The Literature of the Ancient Egyptians: Poems, Narratives, and Manuals of Instruction, from the Third and Second Millennia B. C. بەرگی ١. لەلایەن Blackman، Aylward M. وەرگێڕدراوە. London: Methuen & Company. OCLC ٧٩٩٣٧٥٢٤٣.
• Farmer، Jared (٢٠٢٣). Elderflora: A Modern History of Ancient Trees (بە ئینگلیزی). PICADOR. ژپنک ٩٧٨١٠٣٥٠٠٩٠٧٧. OCLC ١٣٣٣٠٨٠٥٤٠.
• Fawaz، Leila Tarazi (١٩٩٤). An Occasion for War: Civil Conflict in Lebanon and Damascus in 1860. London: Centre for Lebanese Studies ; I.B. Tauris. ژپنک ٩٧٨١٨٥٠٤٣٢٠١٢. OCLC ٣١٦٩٨٨٠٨.
• Fromkin، David (٢٠٠٩). A Peace to End All Peace. New York: Henry Holt. ژپنک ٩٧٨٠٨٠٥٠٨٨٠٩٠. OCLC ٢٤٥٥٩٦٥٠٧.
• George، Andrew R. (٢٠٠٣). The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts. بەرگی ١. Oxford: Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨٠١٩٨١٤٩٢٢٤. OCLC ١٦٣١٠١٢١٨.
• داڕێژە:Cite newsletter
• HipPostcard، Hip (٢٠٢٤). «Lebanon Flag, United Nations | Asia & Middle East – Lebanon, Postcard». HipPostcard (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥. لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر)
• Hourani، Albert Habib (٢٠٠٢) [1991]. A History of the Arab Peoples (بە ئینگلیزی). Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ژپنک ٩٧٨٠٦٧٤٠١٠١٧٨. OCLC ١١١٠١٤٢٤١٩.
• Kairouz، Laura (١٦ی تەممووزی ٢٠١٤). «Une escapade à Bécharré, refuge des maronites persécutés après la chute de Byzance» [A getaway to Bécharré, refuge of the Maronites persecuted after the fall of Byzantium]. L'Orient-Le Jour (بە فەرەنسی). لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Kaufman، Asher (٢٠٠٤). Reviving Phoenicia: The Search for Identity in Lebanon (بە ئینگلیزی). I.B. Tauris. ژپنک ٩٧٨٠٧٥٥٦٠٨٦٢١. OCLC ١١٩١٧١٧٠٧٩.
• Khalife، Marlene (٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩). قواعد تشريفات جديدة للبنان سنة 2020. البروتوكول الرئاسي: منظومة دقيقة شعارها ممنوع الخطأ [New etiquette rules for Lebanon in 2020. Presidential Protocol: a precise system with a slogan of no mistakes] (PDF). Public Security Magazine (72). Lebanese General Security: ٢٤–٢٦. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Khoury، Philip Shukry (١٩٨٧). Syria and the French Mandate: The Politics of Arab Nationalism, 1920–1945. Princeton studies on the Near East. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ژپنک ٩٧٨٠٦٩١٠٥٤٨٦٥. JSTOR j.ctt٧zvwbs. OCLC ١٣٩٤٧١٧٠.
• King، Philip J. (١٩٩٣). Jeremiah: An Archaeological Companion (بە ئینگلیزی). Louisville, Ky: Westminster John Knox Press. ژپنک ٩٧٨٠٦٦٤٢١٩٢٠٨. OCLC ٢٧٨٩٧١٣٦.
• Klimeš، Roman [in چێکی] (٨ی ئابی ٢٠١٣). «The Cedar Tree – The Symbol of a Country» (PDF). International Federation of Vexillological Associations. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٥. لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: bot: original URL status unknown (بەستەر)
• Lamartine، Alphonse de (١٨٦١). Voyage en Orient, 1832–1833 (بە فەرەنسی). Leipzig: Baumgärtner. OCLC ١٠٤٦٤١٧٢٥١.
• Lebanese Ministry of Information (٢٠٢٠). «اعلام ورايات حملت اسم لبنان على مر التاريخ» [Flags and Banners Bearing the Name of Lebanon Throughout History]. وزارة الإعلام اللبنانية (بە عەرەبی). لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Loheac، Lyne (٦ی تەممووزی ٢٠٠١). «Le Conseil administratif du Mont-Liban balayé par les vents de la division» [Mount Lebanon Administrative Council swept by winds of division]. L'Orient-Le Jour (بە فەرەنسی). لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥. لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: bot: original URL status unknown (بەستەر)
• داڕێژە:Cite manual
• Lucas، A.؛ Harris، John Richard (١٩٩٩). Ancient Egyptian Materials and Industries (بە ئینگلیزی). Mineola, N.Y.: Dover Publications. ژپنک ٩٧٨٠٤٨٦٤٠٤٤٦٢. OCLC ٤٠١٠٤٩٠٢.
• Meiggs، Russell (١٩٨٢). Trees and Timber in the Ancient Mediterranean World (بە ئینگلیزی). Oxford: Clarendon Press. ژپنک ٩٧٨٠١٩٨١٤٨٤٠١. OCLC ٩٠٥٣٩٢٨٦٧.
• Moore، Megan Bishop (٢٠٠٠). «Cedar». لە Freedman، David Noel؛ Myers، Allen C. (eds.). Eerdmans Dictionary of the Bible. Grand Rapids, MI: Wm. B. Eerdmans Publishing. ژپنک ٩٧٨٩٠٥٣٥٦٥٠٣٢. OCLC ٧٨٢٩٤٣٥٦١.
• Mouawad، Youssef (١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠). «Un pays à portée de main. Les rescapés de la famine et la proclamation du Grand Liban (1918–1920)» [A country within reach. Famine survivors and the proclamation of Greater Lebanon (1918–1920)]. Travaux et Jours (بە فەرەنسی) (96). Beirut: ٤٥–٦٥. ISSN ٠٠٤١-١٩٣٠.
• The Near East (١٥ی نیسانی ١٩٢٠). «The Lebanon Protests». The Near East. London.
• Nehme، Joseph؛ Nehme، Adonis (١٩٩٥). Le Drapeau Libanais: A Travers les Siècles. Deir al-Qamar.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: location missing publisher (بەستەر)
• Nehme، Joseph؛ Nehme، Adonis (٢٠١٣). Drapeau & hymnes libanais: à travers l'histoire [Lebanese Flag & Anthems: Through History] (بە فەرەنسی). Beirut: Raidy Printing Press. ژپنک ٩٧٨٩٩٥٣٠٢٧٧٨٤. OCLC ١١٣٦٠٦٧١٩٤.
• Office of the Historian, Foreign Service Institute (١٩٤٣). «The British Embassy to the Department of State». Office of the Historian. Foreign Relations of the United States: Diplomatic Papers, 1943, The Near East and Africa, Volume IV. United States Department of State. لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە. To this the French reply is likely to be that we have ourselves pressed and encouraged them to promise independence to the Levant States and that it would hardly be logical now to object to their taking steps to implement that promise. Indeed the conclusion of treaties for this purpose was specifically mentioned in General Catroux's proclamation on entry into Syria and the Lebanon in 1941, and in the declaration made by His Majesty's Ambassador at Cairo on behalf of His Majesty's Government.
• Presidency of the Republic of Lebanon (١٩٩٠). «Constitution of Lebanon» (PDF). Presidency of the Republic of Lebanon (بە ئینگلیزی). لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Presidency of the Republic of Lebanon (١٩٩٥). «Constitution of Lebanon» (PDF). Presidency of the Republic of Lebanon (بە ئینگلیزی). لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Presidency of the Republic of Lebanon (١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠). «التشريفات والمراسم – مرسوم رقم 4081» [Protocol and Ceremonies – Decree No. 4081] (PDF). Presidency of the Republic of Lebanon (بە عەرەبی). لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Presidency of the Republic of Lebanon (٢٠٢٥). «التشريفات والمراسم» [Protocol and Ceremonies]. Presidency of the Republic of Lebanon (بە عەرەبی). لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• Raphaël، Pierre (٢٠٠٨) [1924]. Kolvenbach، Peter-Hans؛ Richard، Jean (eds.). Le cèdre du Liban dans l'histoire [The Cedar of Lebanon in History] (بە فەرەنسی). Geuthner. ژپنک ٩٧٨٢٧٠٥٣٣٨٠٩١. OCLC ٢٨٦٣٤٩٧٧٢.
• Saint-Exupéry، Antoine de (١٩٤٨). Citadelle (بە فەرەنسی). Paris: Gallimard. OCLC ٧٨١٦٠٦٩٥٨.
• Takieddine، Mounir [in عەرەبی] (١٩٥٣). ولادة إستقلال منير تقي الدين ولادة إستقلال [Birth of Independence] (بە عەرەبی). Beirut: Dar El Ilm Lilmalayin. OCLC ١٥٤٣٢٢٣٥.
• Salibi، Kamal (١٩٩٠). A House of Many Mansions: The History of Lebanon Reconsidered. Berkeley: University of California Press. ژپنک ٩٧٨٠٥٢٠٠٧١٩٦٤. OCLC ١٨٣٢٢١٧٢.
• Service hydrographique et océanographique de la marine (SHOM) (٢٠٢٣). Album des pavillons nationaux et marques distinctives [National Flags and Distinctive Markings] (بە فەرەنسی). Paris: Service hydrographique et océanographique de la marine.
• Smith، Whitney (١٩٨٠). Flags and Arms Across the World (چاپی 1st). New York: McGraw-Hill. لاپەڕە ١٣٠. ژپنک ٩٧٨٠٠٧٠٥٩٠٩٤٦. OCLC ٤٩٥٧٠٦٤.
• Sorenson، David S. (٢٠١٨). An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics (بە ئینگلیزی). Routledge. ژپنک ٩٧٨٠٤٢٩٤٩٥٤١٠. OCLC ٨١٦٢٢٩٧٧٠٥.
• Sutton، David (٢٠٢٢). Syria and Lebanon 1941: The Allied Fight against the Vichy French (بە ئینگلیزی). London: Bloomsbury Publishing. ژپنک ٩٧٨١٤٧٢٨٤٣٨٥٢. OCLC ١٣١٤٦١٦٤١٤.
• Traboulsi، Fawwaz (٢٠١٢) [2007]. A History of Modern Lebanon (بە ئینگلیزی) (چاپی 2nd). London: Pluto Press. ژپنک ٩٧٨٠٧٤٥٣٣٢٧٤١. OCLC ١٣٣٤٦٥٦٢٢١.
• Ufheil-Somers، Amanda (٣١ی تەممووزی ١٩٨٥). «Syria and Lebanon, 1943-1975». Middle East Research and Information Project (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• UNESCO World Heritage Centre (٢٠٠٥). «Ouadi Qadisha (the Holy Valley) and the Forest of the Cedars of God (Horsh Arz el-Rab)». UNESCO. لە ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• University of Central Arkansas (٢٠٢٣). «11. French Syria (1919–1946)». uca.edu (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
• World Intellectual Property Organization (١٩٦٧). «Article 6ter». 6ter.wipo.int. World Intellectual Property Organization. لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.