ئاڵای سۆماڵیا

ئاڵای سۆماڵیا
بەکارھێنان	National flag and ensign
ڕێژە	2:3
بەکارھاتوو	١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤؛ ٧١ ساڵ لەمەوبەر
دیزایین	بوارێکی شین کە ئەستێرەیەکی سپیی پێنج‌پەڕ لە ناوەڕاستیدایە.
دیزایین لەلایەن	محەممەد ئەوەل لیبان (en)

ئاڵای نیشتمانیی سۆماڵیا^[ئ] لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤دا پەسەند کرا، و لەلایەن محەممەد ئەوەل لیبانەوە (en) دیزاین کرا. ئاڵاکە سەرەتا لەناو ھەرێمی وەسیەتی سۆماڵیلانددا (en) بەکارھێنرا^[١] پێش ئەوەی لەلایەن دەوڵەتی سۆماڵیلاندی (en) کەم‌تەمەن و کۆماری سۆماڵییەوە (en) پەسەند بکرێت. ئەوە ئاڵایەکی نەتەوەیییە (en) بۆ گەلی سۆماڵی (en). ئەستێرە سپییە پێنج‌پڕەکە نوێنەرایەتیی ئەو پێنج ناوچەیە دەکات کە سۆماڵییەکانی تێدا نیشتەجێن.^[٢]

مێژوو

لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩یەمەوە، ئەو ناوچانەی شاخۆشکی ئەفریقادا (en) کە سۆماڵییەکانی (en) تێدا دانیشتبوون، لە نێوان ئیتۆپیا (en)، فەڕەنسا (en)، بەریتانیای مەزن (en)، و ئیتالیادا (en) دابەشکرابوون. زوو دوای دروستکردنی ھەرێمی وەسیەتی سۆماڵیلاندی (en) سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٥٠دا، یەکێتیی گەنجانی سۆماڵی (en) بە بەردەوامی داوای دروستکردنی ئاڵایەکی نیشتمانییان دەکرد. ئەمە لەلایەن بەڕێوەبەرە ئیتالیییەکانی ھەرێمی وەسیەتەوە ڕەتکرایەوە تا ساڵی ١٩٥٤، کاتێک دەنگۆ لە ئەنجومەنی ھەرێمیدا کرایەوە. یەکێتیی گەنجانی سۆماڵی، کە جەماوەریترین ڕێکخراوی سیاسی بوو لە وڵاتەکەدا، لە سەرەتادا ھەوڵیدا ئاڵای پارتەکەی خۆی بەکاربێنێت، بەڵام لەلایەن پارتە ڕکابەرەکانەوە بە تەواوی ڕەتکرایەوە. بنبەستێک دروست بوو تا کاتێک لەلایەن زانای سۆماڵی محەممەد ئەوەل لیبانەوە (en) شکێندرا کە پێشنیاری ھێمایەکی جیاوازی کرد لەوانەی پێشنیار کرابوون.^[٣] لیبان بە شەخسی ئاڵاکەی بیرلێکردەوە و دیزاینی کرد کە لەلایەن ئەنجومەنی ھەرێمییەوە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤دا پەسەند کرا.^[٤]^[٥] ئاڵایەکی ھەمان دیزاین لەلایەن دەوڵەتی سۆماڵیلاندی (en) کەم‌تەمەنی سەربەخۆشەوە لە نێوان ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٦٠ و ١ی تەممووزی ١٩٦٠دا بەکارھێنرا.

لە کۆماری سۆماڵیلانددا

نیشاندانی گشتیی ئاڵای سۆماڵیا لە کۆماری سۆماڵیلاندی (en) خۆڕاگەیەندراودا لە ساڵی ١٩٩١ەوە بە توندی قەدەغەیە.^[٦]^[٧] SSC-خاتومۆ (en)، کە کۆنتڕۆڵی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی بانگەشەکراوی خۆی دەکات، ھێشتا ئاڵای سۆماڵیا بەکاردێنێت.^[٨]

تایبەتمەندییەکان

وەک ئاڵایەکی نەتەوەیی (en)، ئەستێرەی سپیی پێنج‌پڕی ئەستێرەی یەکێتی لە ناوەڕاستیدا نوێنەرایەتیی پێنج ناوچە سەرەکییەکە دەکات کە گرووپی نەتەوەییی سۆماڵی (en) زۆرینەی خۆماڵییان تێدا پێکدێنن: جیبووتی (کۆلۆنیی پێشووی فەڕەنسی (en))، سۆماڵیلاند (پارێزگاریی پێشووی بەریتانی (en))، ھەرێمی سۆماڵی (en) لە ئیتۆپیای ئیتالیی (en) پێشوو، پارێزگای باکووری ڕۆژھەڵات (en) لە کینیای بەریتانیی (en) پێشوو، و سۆماڵیا (کۆلۆنیی پێشووی ئیتالی (en)).^[٩]^[١٠] ئێستا بە فەرمی ئاماژەیە بۆ ئاسمان ھەروەھا کەنداوی عەدەن، کەناڵی گواردافوی (en) و دەریای سۆماڵی (en)، کە دەوری وڵاتەکەیان داوە.^[١١] ڕەنگی شینی ئاڵاکە وەک ڕێزێک بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان ھەڵبژێردرا کە یارمەتیی دا لە پێکھێنانی وڵاتی سۆماڵیادا لە کاتی نیشانی وەک ھەرێمی وەسیەت (en) لە ١٩٥٠–١٩٦٠.^[٤]^[١٢]

ژنی سۆماڵی کە فستانی ئاڵای سۆماڵیای پۆشیوە.
ژنانی سۆماڵی (en) لە ڕێوڕەسمی دەستپێکردنی ویلایەتی خاتومۆدا (en) بە ئاڵای سۆماڵیاوە.

ڕەنگەکان

	شینی ئاسمانی	سپی
RGB (en)	`65/143/222`	`255/255/255`
ھێکسادێسیمال (en)	`#418FDE`	`#FFFFFF`
CMYK (en)	`71/36/0/13`	`0/0/0/0`

ئاڵا مێژووییەکان

ئەمەی خوارەوە ئەو ئاڵایانەن کە لە مێژوودا لە خاکی سۆماڵیای ئێستادا بەکارھێنراون:^[١٣]

دەوڵەتانی پێش کۆلۆنیالیزم

ئاڵای ئیمپراتۆرییەتی عەجوران (en) (سەدەی ١٣یەم–سەدەی ١٧یەم)
ئاڵای سوڵتاننشینی عەدەل (en) (١٤١٥–١٥٧٧)
ئاڵای ئیمامەتی ھیراب (en) (سەدەی ١٧یەم–سەدەی ١٩یەم)
ئاڵای سوڵتاننشینی مجێرتین (en) (١٦٤٨–١٩٢٧)
ئاڵای ئایینیی سوڵتاننشینی ئیساق (en) کە لە ئاڵای سوڵتاننشینی عەدەلەوە وەرگیراوە (ساڵانی ١٧٠٠کان–١٨٨٤)

سۆماڵیلاندی ئیتالی

ئاڵای سۆماڵیلاندی ئیتالی (en) (١٨٨٩–١٩٤١)
ئاڵای سۆماڵیلاندی ئیتالی لەژێر داگیرکاریی بەریتانیادا (en) (١٩٤١–١٩٥٠)
ئاڵای ئیتالیا کە لە ھەرێمی وەسیەتی سۆماڵیلانددا (en) بەکارھێنرا (١٩٥٠–١٩٦٠)
ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان (١٩٥٠–١٩٦٠)
ئاڵای هاوبەشی فەرمی/دووەمی ھەرێمی وەسیەتی سۆماڵیلاند (en) (١٩٥٤–١٩٦٠)

سۆماڵیلاندی بەریتانی

ئاڵای شانشینی یەکگرتوو کە لە سۆماڵیلاندی بەریتانیدا (en) بەکارھێنرا (١٨٨٤–١٩٠٣)
ئاڵای (en) ڕاجی بەریتانی (en) کە لە سۆماڵیلاندی بەریتانیدا (en) بەکارھێنرا (١٨٨٤–١٨٩٨)
ئاڵای سۆماڵیلاندی بەریتانی (en) (١٩٠٣–١٩٥٠)
ئاڵای سۆماڵیلاندی بەریتانی (en) (١٩٥٠–١٩٥٢)
ئاڵای سۆماڵیلاندی بەریتانی (en) (١٩٥٢–١٩٦٠)
ئاڵای دەوڵەتی سۆماڵیلاند (en) (٢٦ی حوزەیرانی ١٩٦٠ – ١ی تەممووزی ١٩٦٠)

ئاڵا ناوچەیییەکان

ویلایەتە ئەندامە فیدراڵییەکان

تێبینییەکان

↑ بە Somali: Calanka Soomaaliya؛ بە عەرەبی: العلم الصومالي, romanised: aleilm Alsuwmaliu

سەرچاوەکان

↑ «Somalia». www.fotw.info.
↑ «Somali Embassy in Belgium – Somali Flag» (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٤. لە ڕەسەنەکە لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
↑ Hussein، Abdirizak Haji (٢٠١٧). Cabdisalaam M. Ciisa-Salwe (ed.). Abdirazak Haji Hussein: my role in the foundation of the Somali nation-state, a political memoir. Trenton: The Red Sea Press. لاپەڕە ٩٧–٩٨. ژپنک ٩٧٨-١-٥٦٩٠٢-٥٣١-٤.
1 2 History of the flag
↑ Maria Costantino, The Illustrated Flag Handbook, (Gramercy Books: 2001), p.185.
↑ «Somaliland's Horn Stars band arrested over Somali flag». BBC News. ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥.
↑ «Africa Live: Banned Nigerian athletes hold protest in Tokyo». BBC News. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
↑ «SSC-Khaatumo Releases 25 Somaliland Prisoners of War». Horn Observer. لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
↑ Znamierowski، Alfred (١٩٩٩). The World Encyclopedia of Flags. Anness. لاپەڕە ٢٢٢. ژپنک ٠-٧٥٤٨-٠١٦٧-٥.
↑ Talocci، Mauro (١٩٨٢). Smith، Whitney (ed.). Guide to the Flags of the World. Morrow. لاپەڕە ١٣١. ژپنک ٠-٦٨٨-٠١١٤١-١.
↑ «The World Factbook – Somalia». Central Intelligence Agency. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە.
↑ «Question of the frontier between the Trust Territory of Somaliland under Italian administration and Ethiopia» (PDF). UN General Assembly. ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٤ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
↑ «Somalia». www.worldstatesmen.org.

بەستەرە دەرەکییەکان

[1] بە Somali: Calanka Soomaaliya؛ بە عەرەبی: العلم الصومالي, romanised: aleilm Alsuwmaliu

[2] «Somalia». www.fotw.info.

[3] «Somali Embassy in Belgium – Somali Flag» (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٤. لە ڕەسەنەکە لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.

[4] Hussein، Abdirizak Haji (٢٠١٧). Cabdisalaam M. Ciisa-Salwe (ed.). Abdirazak Haji Hussein: my role in the foundation of the Somali nation-state, a political memoir. Trenton: The Red Sea Press. لاپەڕە ٩٧–٩٨. ژپنک ٩٧٨-١-٥٦٩٠٢-٥٣١-٤.

[Crwf-5] 1 2 History of the flag

[Tifh-6] Maria Costantino, The Illustrated Flag Handbook, (Gramercy Books: 2001), p.185.

[7] «Somaliland's Horn Stars band arrested over Somali flag». BBC News. ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥.

[8] «Africa Live: Banned Nigerian athletes hold protest in Tokyo». BBC News. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.

[9] «SSC-Khaatumo Releases 25 Somaliland Prisoners of War». Horn Observer. لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.

[10] Znamierowski، Alfred (١٩٩٩). The World Encyclopedia of Flags. Anness. لاپەڕە ٢٢٢. ژپنک ٠-٧٥٤٨-٠١٦٧-٥.

[11] Talocci، Mauro (١٩٨٢). Smith، Whitney (ed.). Guide to the Flags of the World. Morrow. لاپەڕە ١٣١. ژپنک ٠-٦٨٨-٠١١٤١-١.

[Cwfbsom-12] «The World Factbook – Somalia». Central Intelligence Agency. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە.

[13] «Question of the frontier between the Trust Territory of Somaliland under Italian administration and Ethiopia» (PDF). UN General Assembly. ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٤ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.

[14] «Somalia». www.worldstatesmen.org.

[ئ]

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]

[١١]

[١٢]

[١٣]