بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای سویسڕا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئاڵای سویسڕا
دامەزران١٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٨٩
دەسەڵاتی دادوەری دەگرێتەوەسویسڕا
وڵاتی بنەڕەتسویسڕا
ڕێژەی ڕووبەر1:1
ڕەنگسوور، سپی
وێنا دەکاتGreek cross، کێڵگە
شێوەی ئەندازیاریچوارگۆشە

ئاڵای نیشتمانیی سویسرا[ئ] ئاڵای سویسڕایە کە خاچێکی یۆنانیی سپی لە ناوەڕاستی زەمینەیەکی سووردا نیشان دەدات. خاچە سپییەکە بە خاچی سویسری یان خاچی فیدراڵ ناسراوە.[١] باڵەکانی لاکێشەیین، بە ڕێژەی بەرزی بۆ پانی ٧:٦ بۆ باڵە ستوونییەکان و ٦:٧ بۆ باڵە ئاسۆیییەکان. قەبارەی خاچەکە بە نیسبەت زەمینەکەوە لە ساڵی ٢٠١٧دا بە ٥:٨ دیاری کرا.[٢] ئاڵای سویسرا چوارگۆشەیە، لە جیاتی شێوە لاکێشەیییە باوەکەی ئاڵا نیشتمانییەکان.[ا][ب]

خاچە سپییەکە وەک نیشانەی مەیدانی (بەستراو بە جلوبەرگی شەڕکەران و بە ئاڵا جەنگییەکانی کانتۆنەکان بە شێوەی شریتی کتان)ی کۆنفیدراڵیی کۆنی سویسرا لە دوای پێکھاتنی لە کۆتاییی سەدەی ١٣ەم یان سەرەتای سەدەی ١٤ەمەوە بەکار ھاتووە. ھێماکانی لە لایەن ئەنجومەنی فیدراڵیی سویسرا لە ساڵی ١٨٨٩دا بەوە وەسف کرا کە گوزارشت دەکات «لە ھەمان کاتدا لە ھێمای خاچی مەسیحی و نیشانەی مەیدانیی کۆنفیدراڵیی کۆن».[٣] وەک نیشانەیەکی نیشتمانی، بۆ یەکەمجار لە کاتی جەنگەکانی ناپۆلیۆندا لە لایەن جەنەراڵ نیکلاوس فرانز ڤۆن باخمانەوە بەکار ھات، و وەک ئاڵای فەوجی ھەموو سەربازە کانتۆنییەکان لە ساڵی ١٨٤١ەوە. نیشانی دەوڵەتیی فیدراڵ (ئایدگێنۆسیشس ڤاپێن) لە ساڵی ١٨١٥دا بۆ کۆنفیدراڵیی گەڕاوە وەک خاچی سویسریی سپی لەسەر سوور لە ناو قەڵغانێکی نیشانەناسیدا پێناسە کرا. دیزاینی ئێستا لەگەڵ خاچێکی پێکھاتوو لە پێنج چوارگۆشە تا ساڵی ١٨٨٩ بەکار دەھات، کاتێک ڕەھەندەکانی بە فەرمی دیاری کران.[٤]

نیشانەی شارستانی و دەوڵەتیی سویسرا، کە لە لایەن کەشتییەکان، بەلەمەکان و دەستە ناحکوومییەکانی سویسراوە بەکار دەھێنرێت، شێوەی لاکێشەیییە و خاوەنی ڕێژە باوەکەی ٢:٣یە، یاسای سویسرا ھەروەھا ڕێژەی ٢:٣ بۆ ئەو ئاڵایانە دیاری دەکات کە لەسەر فڕۆکە تۆمارکراوەکانی سویسرا نیشان دەدرێن.[٥] ھێمای خاچی سوور بریتییە لە ئاڵای سویسرا بە گۆڕینی ڕەنگەکانی.

دیزاین

[دەستکاری]
نەخشەی دروستکردن.

بەپێی یاسای ئاڵای ساڵی ٢٠١٧ (SR 232.21)،[٦] «ئاڵای سویسرا خاچێکی سویسری لەسەر پاشبنەمایەکی چوارگۆشە نیشان دەدات». بڕگەی تایبەت بۆ نیشانەی دەریایی و بۆ ناسینەوەی فڕۆکە شارستانییەکان دانراوە.[٧] خاچی سویسری بەم شێوەیە پێناسە کراوە:

«خاچێکی سپیی ڕاستی ئازاد کە لەسەر پاشبنەمایەکی سوور کێشراوە، کە باڵەکانی، کە ھەموویان یەک قەبارەن، یەک لەسەر شەش درێژترن لەوەی کە پانن.»[٦]

ئەڵمانیی ستانداردی سویسری بە بەردەوامی فاھنە بەکار دەھێنێت لەبری زاراوەی فلاگە کە بۆ ئاڵا نیشتمانییەکان لە ئەڵمانیا بەکار دەھێنرێت. ناوی ئاڵای کۆنفیدراڵیی سویسرا ناوێکی لێکدراوە، شوایزەرفاھنە.[٨]

ئاڵاکە بە ئینگلیزی بەم شێوەیە نیشانەدار کراوە: «سوور، خاچێکی بڕدراوی زیو.»

ڕێژەکان

[دەستکاری]

لەکاتێکدا ڕێژەکانی خاچەکە لە ساڵی ١٨٨٩ەوە جێگیر کراون، قەبارەی خاچەکە بە نیسبەت ئاڵاکەوە (پانیی لێوارەکەی کە خاچە بڕدراوەکە لە لێواری ئاڵاکە جیا دەکاتەوە) پێش ساڵی ٢٠١٧ بە فەرمی جێگیر نەکرابوو.

پاشکۆی یاسای ئاڵا وێنەیەک دابین دەکات کە تێیدا دیاری کراوە لێوارەکە دەبێت ھەمان پانیی باڵەکانی خاچەکەی ھەبێت، بە جۆرێک کە بەرزیی گشتیی خاچەکە لەسەر ٢٠:٣٢ = ٥:٨ی بەرزیی ئاڵاکە جێگیر کراوە (بە واتایەکی تر، پانیی لێوارەکە ٦:٣٢ = ٣:١٦یە). ئەم ڕێژەیە ھەروەھا وەک «پێشنیارێکی ئاڵاناسی» لە ڕێسای ئاڵادا کە لە لایەن ھێزە چەکدارەکانی سویسراوە بەکار دەھێنرێت، دراوە.[٩] ئەو ئاڵایانەی خاوەنی خاچێکن بە پانیی ڕێژەییی گەورەتر لە ٢٠:٣٢ = ٦٢.٥٪ی دیاریکراو بە شێوەیەکی بەرفراوان لە بەکارھێناندا ماونەتەوە؛ ڕێژە باوەکان بریتین لە ٢٠:٢٦ ≈ ٧٦.٩٪ و ٢٠:٢٨ ≈ ٧١.٤٪.[١٠]

بۆ نیشانەکە، ڕێژەی قەبارەی خاچەکە بۆ بەرزییەکە بە ھەمان شێوە ٥:٨ـە، بە جۆرێک کە ڕێژەی خاچەکە بۆ پانیی ئاڵاکە ٥:١٢یە.[١١]

ڕەنگەکان

[دەستکاری]

پلەی ڕەنگی سووری بەکارھاتوو لە ئاڵاکەدا پێش ساڵی ٢٠١٧ بە یاسا پێناسە نەکرابوو.[١٢] لەو کاتەوە، ڕەنگی ئاڵاکە وەک سووری پەتی پێناسە کراوە، بە بەھای ڕەنگەکان بەم شێوەیەی خوارەوە:

ڕەنگەکانی سی-ئێم-وای-کەی، ھێکسادێسیمال
ئاڵاکە بەکارھێنانی ھێکسادێسیمال #FF0000، کە لەگەڵ ڕەنگەکانی ئاڕ-جی-بی و سی-ئێم-وای-کەی دەگونجێت.
ڕەنگەکانی پانتۆن و ئاڕ-جی-بی
ئاڵاکە بەکارھێنانی ھێکسادێسیمال #DA291C، کە لەگەڵ پانتۆن 485C دەگونجێت.
جۆرەکانی سووری سویسری لەسەر ئاڵاکە و نیشانی دەوڵەتی
شێوازی ڕەنگەکان
سی-ئێم-وای-کەی ٠–١٠٠–١٠٠–٠
ئاڕ-جی-بی ٢٥٥–٠–٠
ھێکسادێسیمال #FF0000
پانتۆن 485C یان 485U
ئێن-سی-ئێس S 1085-Y90R
سکۆتچکال ١٠٠ -١٣
ئاڕ-ئەی-ئێڵ ٣٠٢٠ (سووری ھاتوچۆ)

مێژوو

[دەستکاری]

سەدەکانی ناوەڕاست

[دەستکاری]

سەرچاوەی کۆتاییی خاچە سپییەکە دەدرێتە پاڵ سێ ئەفسانەی ڕکابەر: بە فەوجی تیبان، بە ڕایخسشتورمفاھنە (پۆستەری جەنگی ئیمپراتۆری) کە لە سەدەی ١٢ەمەوە سەلمێنراوە، و بە ئارما کریستی کە بە تایبەتی لە سێ کانتۆنە دارستانییەکەدا ڕێزیان لێ دەگیرا، و گوایە ڕێگەیان پێ درابوو لە ساڵی ١٢٨٩وە لە لایەن پاشا ڕودۆلفی یەکەمی ھابسبۆرگەوە لە کاتی ھەڵمەتێکدا بۆ بێسانکۆن لەسەر ئاڵای جەنگی پێشووتری تەواو سوور نیشانی بدەن.

بەکارھێنانی خاچێکی سپی وەک نیشانەی ناسینەوەی سەربازە تێکەڵەکانی کۆنفیدراڵیی کۆنی سویسرا بۆ یەکەمجار لە جەنگی لاوپێن (١٣٣٩)دا سەلمێنراوە، کە تێیدا وەک دوو شریتی قوماش لەسەر جلوبەرگی شەڕکەران دوورابوو، کە جیاواز بوو لە خاچی سانت جۆرجی سووری نەمساوی ھابسبۆرگ، و لەگەڵ خاچی سانت ئەندروو کە لە لایەن بورگوندی و ماکسیمیلیانی یەکەمەوە بەکار دەھێنرا.

یەکەم ئاڵا کە وەک نیشانەی مەیدانی بەکار ھات و نوێنەرایەتیی کۆنفیدراڵییەکەی دەکرد نەک کانتۆنە تاکەکان، ڕەنگە لە جەنگی ئاربێدۆ لە ساڵی ١٤٢٢دا بەکار ھێنرابێت (بە تایبەتی بەبێ بەشداریی کانتۆنی شویتز). ئەمە ئاڵایەکی سووری سێگۆشە بوو کە خاچێکی سپیی درێژکراوەی تێدابوو.

بەم شێوەیە خاچە سپییەکە لە بنەڕەتدا نیشانەیەکی مەیدانی بوو کە بۆ ناسینەوە بە شەڕکەرانەوە دەبەسترا، و دواتر بۆ ئاڵاکانی کانتۆنەکانیش.

ساڵنامەی لوسێرنی ساڵی ١٥١٣، لە دیمەنەکانی جەنگی جەنگەکانی بورگوندی ساڵانی ١٤٧٠دا ئاڵاکانی کانتۆنەکان نیشان دەدات کە خاچێکی سپییان بۆ زیاد کراوە.

لەو چوارچێوەیەدا، ئاڵای جەنگیی یەک ڕەنگی سووری شویتز لەگەڵ زیادکردنی خاچە سپییەکە زۆر لە ئاڵای دواتری سویسرا دەچێت.

وێناکردنی تری ناو ساڵنامە وێناکراوەکان ئاڵایەکی شویتز نیشان دەدەن کە خاچێکی سپیی ناھاوسەنگی تێدایە، کە بە وردەکاریی زیاتر کێشراوە.

ھێمای کۆنفیدراڵییەکە ھەروەک لە ماوەی ١٤٥٠–١٥٢٠دا گەشەی کرد، خودی خاچە سپییەکە بوو، نەک مەرج بێت لە ناو زەمینەیەکی سووردا بێت، بەڵکوو بە ئاڵا ھەبووەکانەوە دەبەسترا، بە جۆرێک کە لەو ئاڵا کانتۆنییانەی ڕەنگی سووریان تێدابوو لەسەر پاشبنەمایەکی سوور دەردەکەوت، بە تایبەتی ئاڵای یەک ڕەنگی سووری شویتز.

سەرەتای سەردەمی نوێ

[دەستکاری]
وێناکردنی یاکوب شتامپفەر بۆ خاچی سویسری لە ناوەڕاستی ڕێکخستنێکی بازنەییی نیشانەی دەوڵەتیی سێزدە کانتۆنەکە (بوندێستالێری ١٥٤٦؛ پاتێنپفێنیگی ١٥٤٧ خاچێکی گەورەتر و درێژتر نیشان دەدات کە لە لایەن دوو فریشتەوە ھەڵگیراوە).
وێناکردنی ئەندامێکی پاسەوانی سویسری لە فەڕەنسا لەگەڵ ئاڵایەکی شێوە-بڵێسە، کە خاچی سپیی فەوجی فەڕەنسی نیشان دەدات لەبەردەم پاشبنەمایەکی نەخشی بڵێسەی ڕەش، سوور، شین، و زەرد

یەکەم ئاماژەی ڕاشکاو بۆ ئاڵایەکی جیاواز کە نوێنەرایەتیی کۆنفیدراڵییەکە بکات دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٥٤٠، لە چوارچێوەی ھێزێکی یارمەتیدەر کە لە لایەن سویسرییەکانەوە نێردرابوو بۆ یارمەتیدانی ھاوپەیمانەکەیان، شاری ڕۆتوایڵ، لە ململانێیەکدا دژی لۆردەکانی لاندێنبێرگ.

«تاگزاتسوونگ» بڕیاری دا کە یارمەتیدەرە سویسرییەکان کە دەنێردرێن بۆ ڕۆتوایڵ دەبێت «ئاڵایەکی سوور لەگەڵ خاچێکی سپیی ڕاست» وەربگرن.

یەکەم ئاماژە بۆ زاراوەی «خاچی کۆنفیدراڵ» (Eidgenossen Crütz) دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٥٣٣.[١٣]

بەھۆی بەڵێنی سویسرا بۆ بێلایەنی، ھیچ ململانێیەکی سەربازی نەبوو کە تێیدا سەربازە کۆنفیدراڵە سویسرییەکان دوای ساڵی ١٥٤٠ بەشداری بکەن. لە ئەنجامدا، نیشانەی مەیدانیی کۆنفیدراڵ لە کار کەوت.

لە ھەمان کاتدا، نیشانە مەیدانییەکەی پێشوو لە ماوەی ئەم کاتەدا گەشە دەکات بۆ نوێنەرایەتییەکی کۆنفیدراڵییەکە، بەبێ ئەوەی بگاتە پێگەی تەواو وەک ھێمایەکی فەرمیی نیشانەناسی.

خاچەکە وەک ھێمای کۆنفیدراڵیی سویسرا لەسەر «پاتێنمێدالی» نیشان دراوە کە لە لایەن یاکوب شتامپفەرەوە دروست کراوە و لە لایەن کۆنفیدراڵییەکەوە وەک دیاریی لەدایکبوون دراوە بە شازادە کلۆدی فەڕەنسا لە ساڵی ١٥٤٧دا.

خاچەکە لەسەر میدالیا ھاوشێوەکان و لە تەواوی سەرەتای سەردەمی نوێدا دەردەکەوێت، بەڵام زۆربەی وێناکردنە ھێمایییەکانی کۆنفیدراڵییەکە لە سەدەی ١٧یەمدا بێ خاچی فیدراڵن.

لە دەستپێکی کۆتاییی سەدەی ١٦ەمەوە، ھێزەکانی کانتۆنە تاکەکان جۆرە ئاڵایەکیان پەسەند کرد کە لەسەر بنەمای دیزاینی خاچی سپی بوو. ئەم ئاڵایانە بەزۆری خاچێکی سپییان نیشان دەدا کە تا لێواری زەمینەکە کێشراوە لەبەردەم پاشبنەمایەکی ھێڵداری ڕەنگە کانتۆنییەکان. لەم جۆرە، ئاڵای سەربازیی «شێوە-بڵێسە» لە سەدەی ١٧یەمدا گەشە دەکات، کە تا کۆتاییی سەدەی ١٧یەم لە لایەن فەوجەکانی کرێگرتەی سویسرییەوە بەکار دەھێنرا.

دیزاینی «شێوە-بڵێسە» بۆ ئاڵا سەربازییەکانی سەدەی ١٨ و ١٩ بە جەماوەری مایەوە. ئاڵایەکی «شێوە-بڵێسە» وەک فەرمانێک بۆ سەربازانی بێرنی لە ساڵی ١٧٠٣دا ناسێنرا.

سەردەمی ناپۆلیۆن و کۆنفیدراڵیی گەڕاوە

[دەستکاری]
Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flag پۆستەری سەوز-سوور-زەردی کۆماری ھێلڤێتیک، دەوڵەتێکی پاشکۆی فەڕەنسا (١٧٩٨–١٨٠٣).
Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flagیەکەم ئاڵای کەرتی سویسری، کە لە لایەن «تاگزاتسوونگ»ەوە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٨١٥دا دەرکراوە، بەپێی دیزاینی جەنەراڵ نیکلاوس فرانز ڤۆن باخمان. زەمینەیەکی چوارگۆشەی سوور لەگەڵ خاچێکی سپی لە ناوەڕاستدا کە شمشێرێکی تێدایە و بە گەڵای غار دەورە دراوە. لە بەشە ئاسۆیییەکەی خاچەکەدا وشە ئەڵمانییەکانی «بۆ نیشتمان و شەرەف» نووسراوە کە بە واتای «بۆ نیشتمان و شەرەف» دێت.

دوای داگیرکاریی فەڕەنسا بۆ سەر خاکی سویسرا لە ساڵی ١٧٩٨ و داڕووخانی دواتری کۆنفیدراڵییەکە، دەسەڵاتەکانی کۆماری ھێلڤێتیکی تازە ڕاگەیەندراو ھەموو ئاڵاکانی پێشوویان دەست بەسەردا گرت، و بە سێڕەنگێکی سەوز-سوور-زەرد جێگەیان کردنەوە.

جەنەراڵ نیکلاوس فرانز ڤۆن باخمان خاچی سپیی لە ناو زەمینەیەکی سووردا لە ھەڵمەتەکانی ساڵانی ١٨٠٠ و ١٨١٥دا بەکار ھێنا.

زاراوەی شوایزەر-فاھنە (کە دواتر بە شوایزەرفاھنە دەنووسرا) لەو کاتەوە بۆ ئاڵاکە بەکار دێت،

کە لە ھۆنراوەیەکدا لەسەر جەنگی نێفێڵس لە لایەن جەی. ھۆتینگەرەوە تۆمار کراوە کە لە ساڵی ١٨٠٨دا بڵاو کراوەتەوە.[١٤]

خاچی سویسری لەسەر «کۆنکۆرداتسباتزێن» (١٨٢٩)

تاگزاتسوونگ (ئەنجومەنی سویسرا) دووبارە خاچی سپیی لە زەمینە سوورەکەدا بۆ مۆری کۆنفیدراڵییەکە لە ساڵی ١٨١٤دا ناساندەوە.

لیژنەی ئامادەکردنی دەستووری فیدراڵی لە ١٦ی ئایاری ١٨١٤دا پێشنیاری پەسەندکردنی مۆرێکی کۆنفیدراڵیی کرد لەسەر بنەمای «نیشانەی مەیدانیی سویسرییە کۆنەکان».[١٥]

لە ٤ی تەممووزی ١٨١٥دا، ئەنجومەن دیزاینەکەی لیژنەکەی وەرگرت، کە وەک مۆری کاتی پەسەند کرا

وەک ئەوەی وەسف کراوە «لە ناوەڕاستدا، قەڵغانی سووری فیدراڵی لەگەڵ خاچی سپی وەک ھێمای ھاوبەشی فیدراڵیی نیشانەناسی، کە بە ڕازاندنەوەیەکی گۆتیکی بازنەیی سادە دەورە دراوە، لە دەرەوەی ئەوەش نووسراوی 'شوارزەریشە ئایدگێنۆسێنشافت' لەگەڵ ژمارەی ساڵی MDCCCXV، و لە بازنەیەکی دەرەوەدا ھەموو نیشانی دەوڵەتیی ٢٢ کانتۆنەکە لە ناو کێڵگە بازرنەیییەکاندا، بەپێی ڕێزبەندیی لەپێشینەییی فیدراڵییان؛ لە دەوری ھەموویان، تاجەگوڵینەیەکی سادە».[١٦]

دیزاینی کۆتایی بۆ ئەو ئاڵایەی کە لە لایەن سەربازە کانتۆنییەکان لەژێر فەرماندەیی فیدراڵیدا بەکار دەھات (کە لە لایەن تاگزاتسوونگەوە جێگیر کرابوون) لە سەردەمی ڕیستۆرەیشن، لە لایەن کارڵ شتاوفەر (١٨٤١)

ئەم بڕیارە دوای پێکھێنانی دەوڵەتی فیدراڵی لە ساڵی ١٨٤٨دا بە کارایی مایەوە، ھەروەک لە لایەن ئەنجومەنی فیدراڵییەوە لە ساڵی ١٨٨٩دا دانی پێدا نرا.[١٧]

بە پێچەوانەی پێناسەکردنی مۆرێکی فەرمی یان نیشانی دەوڵەتی، لەو کاتەدا، باو نەبوو کە «ئاڵایەکی نیشتمانی» دیاری بکرێت.

بەڵام، خاچی سپی لە ناو زەمینەیەکی سووردا بە زۆری لەسەر ئەو ئاڵایانە دەبینرا کە لە لایەن ڕێکخراوە تایبەتەکانەوە لە ماوەی سەردەمی نوێبوونەوە (ساڵانی ١٨٣٠) دەشەکێندرانەوە، بە تایبەتی کۆمەڵەکانی نیشانەشکێنی، گۆرانیگوتن و وەرزشی کە لەو کاتەدا ناوەندێک بوون بۆ ھاندانی پێشکەوتنخوازانە یان «ڕادیکاڵ».

کانتۆنی ئارگاو لە ساڵی ١٨٣٣دا ئاڵاکەی بۆ سەربازەکانی ناساند.

جەنەراڵ گیۆم-ھێنری دوفۆر لە ساڵی ١٨٣٩دا پێشنیاری بەکارھێنانی ئاڵاکەی بۆ ھەموو ھێزە فیدراڵییەکان کرد.

تاگزاتسوونگ لە ٢ی ئەیلوولی ١٨٣٩دا بڕیارێکی تێپەڕاند کە داوای بەکارھێنانی دیزاینێکی یەکگرتووی ئاڵای دەکرد بۆ ھەموو فەوجەکانی پیادەی کانتۆنەکان. لە یەکەم گشتپرسییدا کە بۆ دەسەڵاتە کانتۆنییەکان نێردرا، ئاڵاکە وەک ئاڵایەکی سوور وەسف کرا کە خاچێکی تێدایە و دەست لە لێوارەکان دەدات، بەڵام لە ساڵی ١٨٤١دا، تاگزاتسوونگ بڕیاری لەسەر پێشنیارێکی کارڵ شتاوفەر دا، کە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٨٤١دا بۆ کانتۆنەکان ڕاگەیەندرا. ئاڵای ساڵی ١٨٤١ خاچێکی دیار نیشان دەدات کە لە ناوەڕاستی زەمینە چوارگۆشەکەدا ھەڵواسراوە. ڕێژەکانی باڵی خاچەکە ١:١ـە، واتا خاچەکە لە پێنج چوارگۆشە پێکھاتووە. پانیی تەواوی ئاڵاکە بە ٤.٥ پێ (١٠٥ سم) دراوە، و پانیی خاچەکەش بە ٣ پێ (٩٠ سم)،

بۆ ڕێژەی خاچەکە بۆ پانیی ئاڵاکە کە ٢:٣ ≈ ٦٦.٧٪ بوو (بە پێچەوانەی ٥:٨ی مۆدێرن = ٦٢.٥٪).

تایبەتمەندییەکان دارە ئاڵاکە و ئەو شریتەی کە ڕەنگە کانتۆنییەکانی پێوەیە و بە دارەکەوە بەستراوەتەوە دەگرێتەوە (ئەو نموونەیەی نیشان دراوە ئاڵای فەوجی زووریخە). ئاڵاکە خۆی بە قوماشێکی ئاوریشمی باش وەسف کراوە، چوار پێ و پێنج ئینج چوارگۆشەیە، بە ڕەنگی سووری ئاڵ، لە ناوەڕاستیدا خاچێکی سپییە، باڵەکانی پێوانەیان یەک پێ بە سێ پێیە.

سویسریای مۆدێرن

[دەستکاری]

دەستووری سویسرای ساڵی ١٨٤٨ ناوی ئاڵای نیشتمانیی نەھێناوە، بەڵام ئاڵای فیدراڵی بۆ ھەموو سەربازە فیدراڵییەکان دیاری دەکات.

دوایین ئاڵاکانی «شێوە-بڵێسە» کە ھێشتا لە لایەن یەکەکانی لاندوێیرەوە بەکار دەھێنران، لە ساڵی ١٨٦٥دا بە دیزاینە نوێیەکە گۆڕدران.

لە تشرینی دووەمی ١٨٨٩دا، ئەنجومەنی فیدراڵ «ڕاگەیەندراوێکی سەبارەت بە نیشانی دەوڵەتیی فیدراڵ» بڵاو کردەوە، کە مێژووی بەکارھێنانی خاچی سویسری لە سەدەی ١٥یەمەوە بە وردی ڕوون دەکردەوە.[١٨]

ئەو مۆرانەی لە ساڵی ١٨١٥ەوە دروست کران، و سکە کانتۆنییەکانی ساڵی ١٨٢٦ باڵەکانی خاچەکەیان بە ڕێژەی ٧:٦ی درێژی بۆ پانی نیشان دەدا. دواتر لە سەدەی ١٩یەمدا، ڕەوتێک ھەبوو بۆ وێناکردنی خاچەکە وەک پێکھاتەیەک لە پێنج چوارگۆشەی یەکسان.

ئەو دوو دیزاینە ڕکابەرە لە کۆتاییی سەدەی ١٩یەمدا بە توندی گفتوگۆیان لەسەر کرا، بە تایبەتی دوای ناساندنی

دیزاینێکی نوێ بۆ سکەی پێنج فرانکی، کە نیشانی دەوڵەتیی سویسرای لە ناو قەڵغانێکی نیشانەناسیی شێوازی بارۆکدا نیشان دەدا.

ئەنجومەنی فیدراڵ لە ساڵی ١٨٨٩دا ڕێژەی ٧:٦ی وەک فەرمی ناساند. ڕاگەیەندراوە پەیوەندیدارەکە ڕوونی دەکاتەوە کە

«خاچی نیشانەناسیی ئێمە شێوەیەکی ماتماتیکی نییە، بەڵکوو لە ھەمان کاتدا ھێمای خاچی مەسیحی و نیشانەی مەیدانیی کۆنفیدراڵیی کۆنە». یاسای ١٨٨٩ بە ڕاشکاوی خۆی لە دیاریکردنی شێوەی قەڵغانەکە بەدوور دەگرێت، کە دەبوو بۆ «تام و چێژی کاتی ئێستا و پێویستیی کردەیی» جێبھێڵدرێت.[٣]

یاسای پێشنیارکراو کە نیشانی دەوڵەتیی فیدراڵیی سویسرای پێناسە دەکرد، لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٨٨٩دا تێپەڕێنرا (ئێس-ئاڕ ١١١).[١٩]

جۆرە لاکێشەیییەکەی ئاڵاکە تەنھا وەک نیشانەی دەریایی بەکار دەھێنرێت، کە بە فەرمی بە یاسایەکی فیدراڵی لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٥٣دا ناسێنراوە.

ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی فیدراڵ ئەلیزابێت کۆپ لە ١ی ئابی ٢٠٠٧دا وتار پێشکەش دەکات. ئاڵای فیدراڵی کە لێرەدا نیشان دراوە لێوارێکی تەسکتری ھەیە لەوەی لە ڕێسای ئاڵادا پێشنیار کراوە، بە ڕێژەی خاچەکە بۆ پانیی ئاڵاکە نزیکەی ٥:٧ لەبری ٥:٨ی پێشنیارکراو.

یاسای ئاڵای ئێستای کۆنفیدراڵیی سویسرا بریتییە لە «یاسای پاراستنی نیشانەکان» (WSchG، ئێس-ئاڕ ٢٣٢.٢١)ی ساڵی ٢٠١٣ (لە ساڵی ٢٠١٧ەوە کاری پێ دەکرێت).[٢٠]

ئەم یاسایە جێگەی یاسای ئاڵای ساڵی ١٩٣١ی گرتەوە (کە دواجار لە ساڵی ٢٠٠٨دا پێداچوونەوەی بۆ کرابوو).[٢١]

یاسای ٢٠١٣ بۆ یەکەمجار ھەم ئاڵای سویسرا و ھەم نیشانی دەوڵەتیی سویسرا لەسەر بنەمای وێنەیەک پێناسە دەکات، کە لە ناو دەقەکەدا وەک فەرمی ڕاگەیەندراوە.[٢٢]

بەکارھێنان لە سویسرا

[دەستکاری]
وێناکردنی ئاڵای سویسرا لە پۆستەرێکی ڕیکلامی بۆ ھێڵی ئاسنی یونگفراو (ھونەری ئێمیل کاردینۆ، دەوروبەری ١٩٣٠)
پۆستەری «شوارزەریشە ناسیۆناڵسپێندێ» کە دوو کوڕ نیشان دەدات ئاڵای فیدراڵی بەرز دەکەنەوە (ژوول کۆرڤۆیسێر، ١٩٢٩)
ئاڵای سویسرا لە کاتی پێشانگای نیشتمانیی سویسرا، «لاندی»، بورکلیپلاتز لە زووریخ، ١٩٣٩.

بەکارھێنانی تایبەت

[دەستکاری]

ئاڵاکە لە تەواوی ساڵدا لە تەلارە تایبەت و بازرگانییەکان وەک نیشاندانی نیشتمانپەروەری دەشەکێندرێتەوە، بە تایبەتی لە ناوچە گوندنشینەکان و زۆربەی کات لەگەڵ ئاڵای کانتۆنی و شارەوانی. لە ڕۆژی نیشتمانیی سویسرا، ١ی ئاب، شەقام و تەلارەکان بە شێوەیەکی نەریتی بە ئاڵا و پۆستەرە سویسرییەکان بۆ ئاھەنگگێڕان دەڕازێندرێنەوە.

نیشاندانی بەرچاوی ئاڵای سویسرا لەسەر جلوبەرگ و پۆشاک لەگەڵ ڕەوتی فاشنی «سویسریبوون» لە یەکەم دەیەی سەدەی ٢١ەمدا زۆرتر بووە، لەکاتێکدا پێشتر ئەم جۆرە بەکارھێنانەی ئاڵاکە تەنھا لە ناو بازنە پارێزگار و ڕاستڕەوەکاندا سنووردار بوو. ئاڵا و نیشانی دەوڵەتی ھەروەھا زۆربەی کات (زۆرجار بە پێچەوانەی یاسای فیدراڵی، بڕوانە خوارەوە) وەک توخمی دیزاین لەسەر کاڵاکان بەکار دەھێنرێن، بە تایبەتی لەسەر کاڵا کوالێتی بەرزەکان یان ئەو کاڵایانەی بۆ گەشتیارانن؛ بۆ نموونە، ھێمای ڤیکتۆرینۆکس، بەرھەمھێنەری چەقۆکانی سوپای سویسرا و تاکە دابینکاری ئەم چەقۆیانە بۆ سوپای سویسرا، لەسەر بنەمای نیشانی دەوڵەتیی سویسرا دانراوە.

بەکارھێنانی فەرمی

[دەستکاری]

نیشاندانی ئاڵاکە لەسەر تەلارە گشتییە فیدراڵی، کانتۆنی و شارەوانییەکان پەیڕەوی لە ھیچ شێواز یان ڕێسایەکی یەکگرتوو ناکات. زۆرێک لە تەلارە گشتییەکان خاوەنی دارە ئاڵان (زۆربەی کات یەک دانە بۆ ھەر یەک لە ئاڵای فیدراڵی، کانتۆنی و شارەوانی)، بەڵام ڕەنگە ئاڵاکە تەنھا لە بەشێکی ساڵدا یان تەنھا لە ڕۆژی نیشتمانیدا بشەکێندرێتەوە. لە بێرن، ئاڵاکە لەسەر قوبەی کۆشکی فیدراڵی دەشەکێندرێتەوە کاتێک کۆمەڵەی فیدراڵی لە کۆبوونەوەدایە.

پاراستنی یاسایی

[دەستکاری]

لەناوبردن، لابردن یان بێڕێزیکردن بە ئاڵای سویسرا، کانتۆنی یان شارەوانی یان نیشانی دەوڵەتی کە لە لایەن دەسەڵاتێکی گشتییەوە دانراوە، بەپێی یاسای سزای فیدراڵی سزاکەی غەرامەی دارایی یان زیندانیکردن تا سێ ساڵە.[٢٣]

بەکارھێنانی بازرگانیی خاچی سویسری، ئاڵای سویسرا یان نیشانی دەوڵەتیی سویسرا لە ڕووی تەکنیکییەوە بەپێی یاسای فیدراڵیی ساڵی ١٩٣١ بۆ پاراستنی نیشانی دەوڵەتییە گشتییەکان و نیشانە گشتییەکانی تر قەدەغە بوو،[٢٤] بەڵام ئەو قەدەغەکردنە جێبەجێ نەدەکرا. زیادبوونی بەکارھێنانی بازرگانیی نیشانی دەوڵەتیی سویسرا بووە ھۆی دەرکردنی چەندین ڕێسای فیدراڵی، کە بە «ڕێسای سویسریبوون» (Swissness-Verordnung) ناسراون و لە ساڵی ٢٠١٧ەوە کاریان پێ دەکرێت.[٢٥] «یاسای پاراستنی نیشانەکان»ی ساڵی ٢٠١٧ (Wappenschutzgesetz، Loi sur la protection des armoiries، ئێس-ئاڕ ٢٣٢.٢١) ئێستا بەکارھێنانی بازرگانیی نیشانی دەوڵەتیی سویسرا (کە وەک «خاچێکی سویسری لە ناو قەڵغانێکی سێگۆشەدا» پێناسە کراوە) قەدەغە دەکات. بەکارھێنانی ئاڵای سویسرا بە گشتی ڕێگەپێدراوە بە مەرجێک ئەو جۆرە بەکارھێنانە «نە ببێتە ھۆی چەواشەکاری و نە دژی ڕامیاریی گشتی، ڕەوشت یان یاسای کارپێکراو بێت». بڕگەیەک بۆ «مافی بەردەوامبوون لە بەکارھێنان» بۆ ئەو نیشانە بازرگانییانە دانراوە کە پێش ساڵی ٢٠١٠ تۆمار کراون.[٢٦]

کاریگەری

[دەستکاری]
ئاڵای خاچی سوور

ھێمای خاچی سوور کە لە لایەن لیژنەی نێونەتەوەییی خاچی سوورەوە بەکار دەھێنرێت، کە خاچێکی سوورە لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، ھێمای پاراستنی ڕەسەن بوو کە لە یەکەم پەیماننامەی جنێڤدا ڕاگەیەندرا، کە «پەیماننامەی باشترکردنی باری بریندارانی سوپای مەیدانی» بوو لە ساڵی ١٨٦٤دا. بەپێی وتەی لیژنەی نێونەتەوەییی خاچی سوور دیزاینەکە لەسەر بنەمای ئاڵای سویسرا دانراوە بە پێچەوانەکردنەوەی ڕەنگەکانی ئەو ئاڵایە، بۆ ڕێزلێنان لە سویسرا، کە یەکەم پەیماننامەی جنێڤی تێدا بەڕێوە چوو، و داھێنەر و یەکێک لە دامەزرێنەرەکانی، سویسری ھێنری دونانت.[٢٧]

پۆستەری مۆدێرنی پاسەوانی سویسریی پاپا لە ساڵانی ١٩١٢–١٤ لە لایەن فەرماندە ژوول ڕێپۆندەوە دیزاین کراوە. دیزاینەکە خاوەنی شێوازێکی خاچی سویسرییە کە لەسەر بنەمای ئاڵای فەوجەکانی سەدەی ١٨یەم پاسەوانە سویسرییەکان دانراوە، کە نیشانی دەوڵەتیی پاپای ئەو کاتەی لە گۆشەی سەرەوەی لای دارەکە و نیشانی دەوڵەتیی دێلا ڕۆڤێرێی جولیوسی دووەم لە گۆشەی خوارەوەی لای شەکاوەی تێدایە، و نەخشەیەک بە نیشانی دەوڵەتیی فەرماندەکە لە ناوەڕاستدایە.[٢٨]

تێبینییەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ بە ئەڵمانی: شوایزەرفاھنە؛ بە فەڕەنسی: دراپۆ دێ لا سویس؛ بە ئیتالی: باندێرا سڤیزێرا؛ بە Romansh: باندێرا دا لا سڤیزرا؛ بە لاتینی: ڤێکسیلووم ھێلڤێتیای
  2. ↑ تاکە ئاڵای نیشتمانیی چوارگۆشەی تری بریتییە لە ئاڵای شاری ڤاتیکان.
  3. ↑ شێوە چوارگۆشەکەی بەھۆی شێوەی ئاڵا جەنگییەکانی کۆتاییی سەدەکانی ناوەڕاست و سەرەتای سەردەمی نوێیە کە لە لایەن فەوجەکانی پیادەوە ھەڵدەگیران، لەکاتێکدا زۆربەی ئاڵا نیشتمانییەکانی تر، بە پەیڕەوکردن لە نموونەی ئاڵای یەکێتیی بەریتانی و ئاڵای شازادەی ھۆڵەندی، دەگەڕێنەوە بۆ نەریتی ئاڵا دەریایییە لاکێشەیییەکان کە لە سەردەمی چارۆکەدارەکاندا بەکار دەھاتن. کۆمۆنەکان و کانتۆنەکانی سویسراش ئاڵای چوارگۆشەیان ھەیە.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ داڕێژە:HDS
  2. ↑ Appendix 2, Wappenschutzgesetz (SR 232.21), 21 June 2013 (effective 1 January 2017) [length of an arm: 7 units, width of the cross: 20 units, width of the flag: 32 units; ratio of cross width to field width: 20:32 = 5:8].
  3. 1 2 "Wir have uns bei dem nachstehenden Beschlussesvorschlag, der das Wappen der Eidgenossenschaft in unzweideutiger Weise festzustellen bestimmt ist, an das alte Herkommen gehalten, wonach unser Wappenkreuz nicht eine mathematische Figur, sondern das christliche Kreuzessymbol und zugleich das alteidgenössische Feldzeichen darstellt. Bezüglich des Wappen Schildes, dessen Gestalt auf den neuen eidgenössischen Fünffrankenstücken allermeist zu der Kritik in der Tagespresse und so indirekt zu der Stellung Ihres Postulats die Veranlassung gegeben hat, ist es durchaus unthunlich, eine offizielle Form ein für alle Mal festzustellen. Ob auch der Schild selbst ein wesentlicher Bestandteil eines jeden Wappens bildet, so ist dagegen dessen Gestalt rein nebensächlich, gleichgültig und hängt gänzlich von der Geschmacksrichtung der Zeit und dann auch von dem praktischen Bedürfniß des gegebenen Falles ab. Wir haben deßwegen unterlassen, eine diesbezügliche Bestimmung in den Beschluß aufzunehmen'. "BBl 1889 IV ١٠ی ئازاری ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. (12 November 1889), p. 636.
  4. ↑ "The coat of arms of the federation is, within a red field, an upright white cross, whose [four] arms of equal length are one and a sixth times as long as they are wide." ("Das Wappen der Eidgenossenschaft ist im rothen Felde ein aufrechtes, freistehendes weißes Kreuz, dessen unter sich gleiche Arme je einen Sechstheil länger als breit sind") Bundesbeschluss betreffend das eidgenössische Wappen vom 12. Dezember 1889
  5. ↑ «Swiss yacht flag». flagsforum. ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئازاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
  6. 1 2 Bundesgesetz zum Schutz öffentlicher Wappen und anderer öffentlicher Zeichen vom 5. Juni 1931 (Stand am 1. August 2008).
  7. ↑ Art. 3.3: The following remain reserved: a. the Navigation Act of 23 September 1953 [SR 747.30]; b. the Civil Aviation Act of 21 December 1948 [SR 748.0]; c. the Armed Forces Act of 3 February 1995 [SR 510.10].
  8. ↑ The compound implies genitive plural, "flag of the Swiss"; other national flags are identified with adjectives, as in französische Fahne "French flag" (German standard: französische Flagge). Swiss Armed Forces, Reglement 51.340 d (Fahnenreglement, 2008), section 4.1: "In unserem Sprachgebrauch hat sich der Begriff Schweizerflagge in diesem Sinn nicht eingebürgert. Das Reglement spricht weiter von der Schweizerfahne. […] Das ‹Aufziehen einer Fahne› wird in der Armee aber weiter zur Umgangssprache gehören." ("In our linguistic usage, the term "Schweizerflagge" in this sense ["Flagge" for a flag attached to a pole by means of a cable]. This reglementation will continue to refer to the Schweizerfahne [...] The "raising of a Fahne" will continue to remain in common usage in the army."
  9. ↑ Reglement 51.340 d (Fahnenreglement) 11 November 2020 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. (2007, 2013 edition), appendix 4: "Fahnenkundlich empfiehlt sich ein Verhältnis der Kreuzbalkenlänge zur gesamten Seitenlänge der Fahne von 20:32; das entspricht dem harmonischen Verhältnis des Goldenen Schnitts." ("In terms of vexillology, it is advisable to use a ratio of the cross to the flag width of 20:32; this corresponds to the harmonic proportion of the golden ratio"
  10. ↑ e.g. Heimgartner Fahnen AG of Wil, St. Gallen as of October 2018 uses the 20:26 ratio (heimgartner.com), while Fahnen24 of Thal, St. Gallen uses the 20:32 ratio (fahnen24.ch 21 October 2018 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.).
  11. ↑ «Anhang I. Die Schweizer Flagge zur See» (PDF)، Bundesgesetz über die Seeschifffahrt unter der Schweizer Flagge (SR 747.30) (بە ئەڵمانی)، The Federal Authorities of the Swiss Confederation، لاپەڕە ٦٥، لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە، لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  12. ↑ «Fedlex». www.fedlex.admin.ch (بە ئەڵمانی). لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  13. ↑ BBl 1889 IV ١٠ی ئازاری ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. (12 November 1889), p. 633.
  14. ↑ Helvetischer Almanach für das Jahr 1809 (Zürich 1808), p. 194: "So die Schweizer-Fahne: Weisses Kreuz in Roth."
  15. ↑ Article 41 (of the draft constitution): "Das Siegel der Eidgenossenschaft ist das Feldzeichen der alten Schweizer: ein weißes freistehendes Kreuz im rothen Felde, sammt der Umschrift: Schweizerische Eidgenossenschaft."
  16. ↑ "In der Mitte der eidgenössische rothe Schild mit dem weißen Kreuz als gemeineidgenössisches Wappenzeichen; ringsherum eine zirkelförmige einfache gothische Verzierung; außer derselben die Inschrift: Schweizerische Eidgenossenschaft, mit der Jahreszahl MDCCCXV; in einem äußern zirkel alle XXII Kantonswappen in runden Feldern nach ihrer eidgenössischen Rangordnung, und das Ganze mit einem einfachen Siegelkranze in unterschobenen kleinen Blättern geschlossen" (Bd. III, S. 120, G.)
  17. ↑ BBl 1889 IV ١٠ی ئازاری ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. (12 November 1889), p. 635.
  18. ↑ Botschaft des Bundesrates an die Bundesversammlung, betreffend das eidgenössische Wappen (BBl 1889 IV 630 ١٠ی ئازاری ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., 12 November 1889)
  19. ↑ Bundesbeschluss betreffend das eidgenössische Wappen vom 12. Dezember 1889
  20. ↑ Federal Act on the Protection of the Swiss Coat of Arms and Other Public Signs (Coat of Arms Protection Act, CAPA)
  21. ↑ Bundesgesetz zum Schutz öffentlicher Wappen und anderer öffentlicher Zeichen vom 5. Juni 1931 (Stand am 1. August 2008). The 1931 law did not contain any definition of heraldic specifics and merely addressed the legal protection of federal, cantonal and foreign heraldic emblems.
  22. ↑ SR 232.21 "Art. 1 Swiss cross: The Swiss cross is a white, upright, free-standing cross depicted against a red background, whose arms, which are all of equal size, are one-sixth longer than they are wide. Art. 2 Swiss coat of arms: 1 The Coat of Arms of the Swiss Confederation (the Swiss coat of arms) is a Swiss cross in a triangular shield. 2 The example depicted in Annex 1 defines the shape, colour and proportions. Art. 3 Swiss flag: 1 The Swiss flag shows a Swiss cross on a square background. 2 The example depicted in Annex 2 defines the shape, colour and proportions."
  23. ↑ داڕێژە:Cite swiss law
  24. ↑ داڕێژە:Cite swiss law
  25. ↑ Bundesrat verabschiedet Umsetzungs-verordnungen zur Swissness-Vorlage, press release, 2 September 2015.
  26. ↑ Art. 81: "The Swiss coat of arms, those of the cantons, the communes and other public authorities recognised under cantonal law, the characteristic elements of cantonal coats of arms in connection with a coat of arms shield and signs that could be confused with them may only be used by the public body to which they belong."; Art. 10: "Flags and other emblems of the Confederation, cantons, communes and other public authorities recognised under cantonal law, as well as signs that could be confused with them may be used to the extent that such use is neither misleading nor contrary to public policy, morality or applicable law."; Art. 352: "The Federal Department of Justice and Police may, on reasoned request, permit the continued use of the Swiss flag or the sign that could be confused with it where justified by particular circumstances. The request must be submitted at the latest within two years of the entry into force of this Act."
  27. ↑ «The history of the emblems» (official site). International Committee of the Red Cross, ICRC. ٥ی ئازاری ٢٠١٠. لە ١٤ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە. the emblem adopted was formed by reversing the colours of the Swiss flag
  28. ↑ Paul M. Krieg, Reto Stampfli, Die Schweizergarde in Rom (1960), 446–449 (cited after flags of the world, 7 June 2005 ٢٤ی ئازاری ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.).

پەراوێزەکان

[دەستکاری]
  • Theodor von Liebenau, Das Schweizerkreuz, Schweizer Archiv für Heraldik 14.4 (1900), 121–128.
  • Wappen, Siegel und Verfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft und der Kantone", Schweizerischee Bundeskanzlei, Bern, 1948.
  • Louis Mühlemann, "Wappen and Fahnen der Schweiz", Bühler-Verlag AG, Lengnau (1991)
  • Peter M. Mäder, Günter Mattern, "Fahnen und ihre Symbole", Schweizerisches Landesmuseum, Bildband 4, Zürich, 1993. ISBN 3-908025-24-9.
  • "Schweizer Wappen und Fahnen", 5 vols. Stiftung Schweizer Wappen und Fahnen, Zug/Luzern, 1987ff.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئاڵای سویسڕا تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاڵای_سویسڕا&oldid=1660001»