ئاڵای سریلانکا
ئاڵای سریلانکا، کە بەگشتی بە ئاڵای شێر (Lion Flag) ناسراوە، ئاڵای فەرمیی وڵاتی سریلانکایە. ئاڵاکە لە بەشێکی چوارگۆشەی سووری تۆخ (مارونی) پێکدێت کە چوارچێوەیەکی زێڕینی ھەیە و لەناویدا وێنەی شێرێکی زێڕین ھەیە کە شمشێرێک لە پەنجەی پێشەوەی ڕاستیدا ھەڵگرتووە، لەگەڵ چوار گەڵای دار بۆ لە ھەر گۆشەیەکدا. لەلای ھەڵگری ئاڵاکەوە دوو ھێڵی ستوونی ھاوقەبارە بە ڕەنگی سەوز و پرتەقاڵی ھەن. ڕێژەی بەرزیی ئاڵاکە بۆ درێژییەکەی یەک بۆ دوویە.[١]
بەپێی دەستووری سریلانکا، لە بەشی یەکەمدا، بڕگەی ٦: «ئاڵای نیشتیمانیی کۆماری سریلانکا دەبێتە ئاڵای شێر کە لە پاشکۆی دووەمدا وێنەکراوە».[٢] وردەکارییەکانی ڕەنگ، ڕێژە و قەبارەکانی ئاڵاکە لە بەڵگەنامەی فەرمیی «SLS 1:2020: پێوانە بۆ ئاڵای نیشتیمانیی کۆماری دیموکراسیی کۆمەڵایەتیی سریلانکا» دیاریکراون، کە لەلایەن دامەزراوەی پێوانەکانی سریلانکا (Sri Lanka Standards Institution) بڵاوکراوەتەوە.[٣]
نیشان و دیزاین
[دەستکاری]شێری ئاڵاکە ڕەمزی نەتەوەی سینھالییە کە زۆرترین ڕێژەی دانیشتووانی سریلانکا پێکدەھێنن، ھەروەھا ڕەمزی ھێز و توانایی نیشتیمانییە.[١][٤] شمشێرەکە کە بە پەنجەی پێشەوەی ڕاستی شێرەکەوە ھەڵگیراوە، ڕەمزی سەروەریی نیشتیمانە.[٤] چوار گەڵا داری بۆکە کە لە ھەر گۆشەیەکی بەشە مارونییەکەدا ھەن، ڕەمزی کاریگەریی بودیزم لەسەر نیشتیمانن و ڕەمزی چوار تایبەتمەندی ناوازەی بودایین: میتتا (خۆشەویستی)، کارونا (بەزەیی)، مودیتا (شادی)، و ئوپێکخا (ئارامی و یەکسانی).[١] ھێڵی سەوزەکە ڕەمزی کۆمەڵگەی موسوڵمانی سریلانکایە، لە کاتێکدا ھێڵی پرتەقاڵییەکە ڕەمزی کۆمەڵگەی تامیلی (ھیندۆسی) سریلانکایە.[١] چوارچێوەی زێڕینی دەوری ئاڵاکە ڕەمزی ئەو کۆمەڵگە بچووکترانەی تری نیشتیمانە کە بە تایبەتی لە ئاڵاکەدا نیشان نەدراون.[٤]
مێژوو
[دەستکاری]ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی
[دەستکاری]
بەپێی چیرۆکی نەتەوایەتی و کرۆنیکی مێژوویی مەھاڤامسا، پاشا ڤیجایا کە داھێنەری گەلی سینھالییە، لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین لە ھیندستانەوە گەیشتە سریلانکا و لەگەڵ خۆیدا ئاڵایەکی وێنەی شێری ھەبوو.[١] بەپێی سەرچاوەی نەتەوایەتی، پاشا دوتوگیمونو کە لە دژی پاشای ھێرشبەری باشووری ھیندی، ئێلارا، جەنگا، بەیداخێکی لەگەڵدا بوو کە شێرێکی شمشێر بەدەستی پەنجەی ڕاستی و ھێمای خۆر و مانگی تێدا بوو.[٤] ئەم دیمەنە لە شانشینی کاندیدا وەک ئاڵای فەرمیی پاشاکان بەردەوام بوو، ھەتا سەردەمی دواھەمین پاشای سریلانکای دانیشتووی کۆن، سری ڤیکراما ڕاجاسینھا.[١][٥]
سەردەمی داگیرکاریی بەریتانیا (١٨١٥–١٩٤٨)
[دەستکاری]لە ٢ی ئازاری ١٨١٥، ڕێککەوتنی کاندی (Kandyan Convention) کۆتایی بە فەرمانڕەواییی پاشا سری ڤیکراما ڕاجاسینھا ھێنا و شوێنی ئاڵای شاھانەی پاشاکەی بە ئاڵای یونیۆن جاکی بەریتانیاوە گیرایەوە.[٦] ئاڵای شاھانەی پاشا بۆ بەریتانیا برا و لە نەخۆشخانەی شاھانەی چێڵسی (Royal Hospital Chelsea) ھەڵگیرا.[١][٤] بۆ چەند دەیەیەک شێوەی ئاڵای شێر لەلایەن زۆربەی خەڵکی سریلانکاوە لەبیرکرا، ھەتا لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، لەگەڵ بەھێزبوونەوەی بزووتنەوەی سەربەخۆیی، ئی. دەبلیو. پێریرا بە ھاوکاریی دی. ئار. ڤیجێواردینا (خاوەنی ڕۆژنامەی سینھالیی دیناڕمینا) ئاڵای شاھانەی کۆنیان لە چێڵسی دۆزیەوە.[٤] وێنەیەک لەم ئاڵایە لە دیناڕمینادا بڵاوکرایەوە بۆ بۆنەی سەدەمین ساڵیادی لەدەستدانی سەروەریی نیشتیمانی، کە سەرنجی خەڵکی زۆری بۆ خۆی ڕاکێشا.[٤]
دوای سەربەخۆیی و پەسەندکردنی فەرمی (١٩٤٨–١٩٥١)
[دەستکاری]لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨، ئی. سیننەلێبێ، نوێنەری باتیکالۆئا، پێشنیاری کرد ئاڵای شێری پاشا سری ڤیکراما ڕاجاسینھا وەک ئاڵای فەرمیی سریلانکای ئازاد وەربگیرێت، پێشنیارەکەش لەلایەن ئەی. ئی. گونەسینھا پاڵپشتی کرا.[٦] لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨، سەرۆک وەزیران دی. ئێس. سێنانایاکا لیژنەیەکی دامەزراند بۆ دیاریکردنی شێوەی ئاڵای نیشتیمانی، کە پێکھاتبوو لە ئێس. دەبلیو. ئار. دی. باندارانایکە، تی. بی. جایا، جۆن کۆتێلاوالا، جەی. ئار. جایێواردینە، ئێل. ئەی. راجاپاکسا، جی. جی. پۆننامبالام، و ئێس. نادێسان.[٦] لە ٤ی شوباتی ١٩٤٨، ڕۆژی سەربەخۆیی، ئاڵای شێر بۆ یەکەم جار وەک ئاڵای فەرمی ھەڵکرا، ھەرچەندە ئاڵای یونیۆن جاک تا ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٣ بەردەوام لەگەڵ ئاڵای نیشتیمانیدا ھەڵدەکرا.[١] لە ١١ی شوباتیدا، لە کردنەوەی یەکەم پەرلەمانی سریلانکای سەربەخۆدا، ئاڵای شێر و یونیۆن جاک پێکەوە ھەڵکران، و لە ١٢ی شوباتیدا سەرۆک وەزیران سێنانایاکا ئاڵای شێری لە ئۆکتاگۆنی کاندی بەرزکردەوە.[٦]
کۆمەڵگە کەمینەکانی سریلانکا ھەستیان کرد کە ئاڵای شێری خاو تەنیا نوێنەرایەتیی زۆرینەی سینھالی دەکات.[١] لیژنەیەکی پەرلەمانی داوای گۆڕانکاری کرد، و لە ٢ی ئازاری ١٩٥١دا شێوەیەکی نوێی ئاڵاکە بە فەرمی پەسەندکرا کە دوو ھێڵی ستوونیی سەوز (بۆ موسوڵمانەکان) و پرتەقاڵی (بۆ تامیلە ھیندۆسییەکان) لەگەڵ چوارچێوەیەکی زێڕینیدا زیادکراون.[١]
گۆڕانکارییەکانی ١٩٧٢ و ١٩٧٨
[دەستکاری]لە ٢٢ی ئایاری ١٩٧٢، چوار نیشانەی زێدی (تیژوو) کە پێشتر لە چوار گۆشەی بەشە مارونییەکەدا بوون، بە چوار گەڵای دار بۆ گۆڕدران، بۆ نیشاندانی کاریگەریی بودیزم لەسەر نیشتیمان.[١] بەرپرسیارێتیی دیاریکردنی شێوەی وردی ئەم گەڵایانە کەوتە سەر شانی ئێس. ئێس. کولاتیلێکە، وەزیری کاروباری کولتووریی، و نیشانکا ڤیجێیاراتنە، سکرتێری بەردەوامی وەزارەتەکە، بە ڕاسپاردەی سەرۆک وەزیران سریماڤۆ باندارانایکە.[٦]
لە ٧ی ئەیلوولی ١٩٧٨، لەگەڵ پەسەندکردنی دەستووری نوێی کۆماری دیموکراسیی کۆمەڵایەتیی سریلانکا، دیزاینی گەڵا بۆکان جارێکی تر بە شێوازێکی وردتر گۆڕدرا، و شێوەی ئاڵاکە کە ھەتا ئێستاش بەکاردێت جێگیر بوو.[١]
دۆخی یاسایی و ڕێنماییەکانی بەکارھێنان
[دەستکاری]جگە لە دەستوور، بەکارھێنانی دروستی ئاڵای نیشتیمانی لەلایەن وەزارەتی کارگێڕیی گشتییەوە ڕێکدەخرێت. لە فەرمانی گشتیی کارگێڕیی گشتی ژمارە ١٨/٢٠١١ (وردکراوەتەوە لە ٢٠٢٤)، سەرنجی تایبەت بۆ شوێنکەوتنی «یاسای بەکارھێنانی ئاڵای نیشتیمانی» و پێوانەی SLS 1:2020 سەبارەت بە دیزاینی دروست، قەبارە و ڕەنگی ئاڵاکە ڕاکێشراوە.[٧]
ناکۆکییە سیاسییەکان
[دەستکاری]ھەرچەندە ئاڵای شێر بە فەرمی وەک ڕەمزی گشت ھاووڵاتییانی سریلانکا دادەنرێت، جاروبار ناکۆکی سیاسی سەبارەت بە ھەڵکردنی لە ناوچە تامیلنشینەکانی وڵات دەرکەوتووە. بۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠١٧، ھەندێک ڕاگەیاندن ڕایانگەیاند کە وەزیرێکی حکومەتی ناوچەیی یافنا لە بۆنەیەکی فەرمیدا ئاڵای نیشتیمانی نەیھەڵکردووە؛ بەڵام وەزیرەکە خۆی ئەم ڕاپۆرتانەی وەک نادروست ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە نە داوای لێکراوە ئاڵاکە بەرزبکاتەوە و نەیشی خۆی ڕازی نەبووە، بە پێداگری لەسەر ئەوەی ئەم ھەواڵانە بۆ بەرزکردنەوەی ھەستی نەتەوەیی بڵاودەکرێنەوە.[٨]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Whitney Smith. «flag of Sri Lanka». Encyclopædia Britannica (بە ئینگلیزی). Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ «The Constitution of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka» (PDF). Parliament of Sri Lanka (بە ئینگلیزی).
- ↑ «Downloads». Sri Lanka Standards Institution (بە ئینگلیزی).
- 1 2 3 4 5 6 7 «The Sri Lankan National Flag». The Sunday Times (بە ئینگلیزی). ٤ی شوباتی ٢٠١٨.
- ↑ «Sri Lanka Flag Meaning, History and Key Facts». The Facts Institute (بە ئینگلیزی).
- 1 2 3 4 5 «The proposer of the lion flag: Mudlr. Sinnalebbe». Daily News (بە ئینگلیزی). ٤ی شوباتی ٢٠٠٤.
- ↑ «Correct Display of National Flag – Public Administration Circular 18/2011 (I)» (PDF). Ministry of Public Administration, Provincial Councils and Local Government (بە ئینگلیزی). ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤.
- ↑ «Vijayakala denies refusing to hoist national flag». Ada Derana (بە ئینگلیزی).
