بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای ساموا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە

ئاڵای ساموا
بەکارھێنانNational flag and ensign Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flagSmall vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flagReverse side is mirror image of obverse side
ڕێژە1:2
بەکارھاتوو٢٤ی شوباتی ١٩٤٩ (1949-02-24)
دیزایینکێڵگەیەکی سوور لەگەڵ کانتۆنێکی شین کە پێنج ئەستێرەی پێنجپەڕی سپیی لەسەرە کە کۆمەڵەئەستێرەی خاچی باشوور پێکدەهێنن.
دیزایین لەلایەنمالیێتوا تانومافیلیی دووەم (en) و توپوا تاماسێسێ مێائۆلێ (en)

ئاڵای ساموا (بە زمانی ساموایی: fu‘a o Sāmoa) بریتییە لە کێڵگەیەکی سوور لەگەڵ کانتۆنێکی (en) شین کە پێنج ئەستێرەی سپیی پێنجپەڕی لەسەرە کە بە شێوازێک ڕیزکراون کە کۆمەڵەئەستێرەی خاچی باشوور (en) پێکدەهێنن. سەرۆکە باڵاکان مالیێتوا تانومافیلیی دووەم (en) و توپوا تاماسێسێ مێائۆلێ (en) لە ساڵی ١٩٤٨دا ئاڵاکەیان بە چوار ئەستێرە دیزاین کرد، کاتێک ساموا لە ژێر سەرپەرشتیی نیوزیلانددا بوو وەک خاکی ساموای ڕۆژاوا (en). ئەستێرەی پێنجەمی بچووکتر لە ساڵی ١٩٤٩دا بۆی زیادکرا.

یاسای ئاڵای فەرمی و سروودی نیشتمانیی ساموای ساڵی ١٩٩٤ هێڵە گشتییەکانی پرۆتۆکۆلی ئاڵا (en) و چۆنییەتی دروستکردنی ئاڵاکە دیاری دەکات. هەر کەسێک بە ئەنقەست مامەڵەیەکی نەشیاو لەگەڵ ئاڵاکەدا بکات یان سووکایەتی پێبکات، ڕەنگە ڕووبەڕووی سزای غەرامە، زیندانیکردن، یان هەردووکیان ببێتەوە.

سێ ئاڵای ساموایی پێش ساڵی ١٩٤٨ ناسێندراون. سەرۆکی باڵا مالیێتوا لاوپێپا (en) لە ساڵی ١٨٧٣دا یەکەم ئاڵای نیشتمانیی ساموای ناساند، کە کێڵگەیەکی سوور بوو لەگەڵ خاچێکی سپی و ئەستێرەیەکی سپی لە کانتۆنی سەرەوەی لای هەڵکردندا. توپوا تاماسێسێ تیتیمایا (en)، کە لەو کاتەدا ڕکابەرێکی تەختی پاشایەتیی ساموا بوو، ئاڵاکەی لاوپێپای وەک ئاڵای کەسیی خۆی پەسەند کرد، بەڵام بە خاچێکی ڕەش لە جیاتی سپی. کاتێک ساموا لە ساڵی ١٩٢٠دا بوو بە ڕاسپاردەیەکی کۆمەڵەی نەتەوەکان (en)، ئاڵایەکی شینی دەریایی (en) لەگەڵ سێ دارخورمادا لەسەر زەوییەکی لمی وەک ئاڵای خاکەکە پەسەند کرا.

دیزاین و هێماکاری

[دەستکاری]

پاشکۆی یاسای ئاڵای فەرمی و سروودی نیشتمانیی ساموای ساڵی ١٩٩٤ ڕەهەندەکان و شێوازی جێگیرکردنی پێکهاتەکانی ئاڵاکە بەم شێوەیە دیاری دەکات:

  1. لەم ڕێنمایییەدا، بەرزایی لای هەڵکردنی ئاڵاکە لە سەرەوە بۆ خوارەوە وەک ١٤٤ یەکەی ستوونی سەیر دەکرێت، و پانییەکەی لە لایەکەوە بۆ لایەکەی تر وەک ٢٨٨ یەکەی ئاسۆیی سەیر دەکرێت.
  2. هەر ئەستێرەیەک بەرزترین خاڵی لەسەر هێڵێکی ستوونییە کە بە ناوەڕاستەکەیدا تێدەپەڕێت.
  3. دوو لە ئەستێرەکان ناوەڕاستەکانیان لەسەر هێڵێکی ستوونی جێگیر کراوە کە چارەکی شینەکە دەکات بە دوو بەشەوە. بەرزترین خاڵی ئەستێرەی سەرەوە و نزمترین خاڵی ئەستێرەی خوارەوە بە نۆرە بە دووری ٣ یەکەی ستوونی لە لێوارەکانی سەرەوە و خوارەوەی چارەکی شینەکەوە دوورن.
  4. ئەو ئەستێرەیەی کە لە دارەکەوە (لای هەڵکردن) نزیکترینە، بەرزترین خاڵی بە دووری ٢١ یەکەی ستوونی لە لێواری سەرەوەی ئاڵاکەوە دوورە، و نزیکترین خاڵیشی بە دووری ٤٢ یەکەی ئاسۆیی لە لێواری لای دارەکە دوورە.
  5. ئەو ئەستێرەیەی کە لە لێواری شەکاندنەوەوە نزیکترینە، بەرزترین خاڵی بە دووری ١٨ یەکەی ستوونی لە لێواری سەرەوەی ئاڵاکەوە دوورە، و نزیکترین خاڵیشی بە دووری ٤٢ یەکەی ئاسۆیی لە لێواری شەکاندنەوەی چارەکی شینەکە دوورە.
  6. ئەستێرەی پێنجەم نزمترین خاڵەکانی بە دووری ٢٦ یەکەی ستوونی لە لێواری خوارەوەی چارەکی شینەکەوە دوورە و نزیکترین خاڵیشی بە دووری ٥٦ یەکەی ئاسۆیی لە لێواری شەکاندنەوەی چارەکی شینەکە دوورە.
  7. ئەو ئەستێرەیەی کە لە لێواری شەکاندنەوەوە نزیکترینە قەبارەکەی ١٥ یەکەیە، ئەستێرەی سەرەوە و ئەو ئەستێرەیەی کە لە دارەکە نزیکترینە ١٦ یەکەیە، نزمترین ئەستێرە ٢٠ یەکەیە، و ئەستێرەی پێنجەمیش ١٠ یەکەی ستوونییە کە لە خاڵی هەر تیشکێکەوە تاوەکوو تیشکی دواتری دەپێورێت.[١]

یاساکە هیچ هێماکارییەکی فەرمی بۆ ڕەنگەکانی ئاڵاکە یان پێکهاتەکانی دیزاینەکەی دیاری ناکات، بەڵام ویتنی سمیت و لێکۆڵەری سامواییی خوێندنەوەکانی دانیشتووانی ڕەسەن، موسویاگا نیل سیتاگاتا-تاپو، ڕاپۆرت دەکەن کە سوور هێمای ئازایەتییە، سپی بۆ پاکییە، و شینیش بۆ ئازادییە.[٢][٣]

ڕێنمایی نەخشەکێشانی دروستکردنی ئاڵای ساموا

پرۆتۆکۆڵ

[دەستکاری]

ماددەی ٥ی یاسای ئاڵای فەرمی و سروودی نیشتمانیی ساموای ساڵی ١٩٩٤ ڕایدەگەیەنێت کە پێویستە هەر کەسێک ئەگەر لە شوێنێکی گشتیدا بوو کە ئاڵای ساموا تێیدا بەرز دەکرێتەوە یان دادەگیرێت بێدەنگ ڕاوەستێت، و پێویستە تاوەکوو بەرزکردنەوە یان داگرتنی ئاڵاکە کۆتایی دێت بە وەستاویی بمێنێتەوە. بە هەمان شێوە، پێویستە شۆفێرانیش ئۆتۆمبێلەکانیان بوەستێنن و تا تەواوبوونی پڕۆسەکە بە وەستاویی بمێننەوە.[١]

ماددەی ٧ی یاسای ئاڵای فەرمی و سروودی نیشتمانیی ساموای ساڵی ١٩٩٤ سزای تاوانکاری لەخۆدەگرێت بۆ ئەو کەسانەی کە بە ئەنقەست زیان بە ئاڵاکە دەگەیەنن. هەر کەسێک بە ئەنقەست ئاڵاکە تێک بدات، بدڕێنێت یان لەناوی ببات، ڕووبەڕووی سزای زیندانیکردن دەبێتەوە کە دەگاتە شەش مانگ، یان غەرامەیەکی دارایی بە بڕی دە یەکەی سزا (١٠٠٠ تالای ساموایی، داڕێژە:Currency[٤])، یان هەردووکیان. هەر کەسێکیش بە «کردار، گوتار یان ڕەفتار» سووکایەتی بە ئاڵاکە بکات، ڕووبەڕووی هەمان سزا دەبێتەوە.[١]

مێژوو

[دەستکاری]

شانشینی ساموا (١٨٧٣-١٩٠٠)

[دەستکاری]

یەکەمین ئاڵای نیشتمانیی ساموا لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٣دا لەلایەن شانشینی ساموا (en)وە پەسەند کرا.[٢] دیزاین کرابوو لەلایەن سەرۆکی باڵای تواماساگا (en)، مالیێتوا لاوپێپا (en)، کە وەک «پاشای ساموا» (ناونیشانێکی نادەرەمی) لەلایەن کۆنسوڵەکانی (en) ئەڵمانیا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە دانی پێدانرابوو.[٣] ئاڵاکە کێڵگەیەکی سوور بوو کە بە ئەستێرەیەکی سپی لە کانتۆنی سەرەوەی لای دارەکە (لای هەڵکردن) و خاچێکی سپی لە ناوەڕاستیدا کە تا لێوارەکانی ئاڵاکە درێژ دەبووەوە نەخشێندرابوو (en). هەرچەندە هێماکاریی پێکهاتەکانی ئاڵاکە تۆمار نەکراون، بەڵام ویتنی سمیت، نیشانەناسی ئاڵای ئەمریکی، پێشنیاری دەکات کە ئەستێرەکە ڕەنگە نوێنەرایەتی سەربەخۆیی کردبێت، لە کاتێکدا خاچەکەش نوێنەرایەتی مەسیحییەتی کردووە.[٢]

لە کانوونی یەکەمی ١٨٨٥دا، ئەڵمانیا لاوپێپای لە کار لادا و سەرۆکی لایەنگری ئەڵمانیا توپوا تاماسێسێ تیتیمایا (en)ی لە شوێنی دانا، کە کێبڕکێکاری سەرەکیی تەختی پاشایەتی بوو لە نێو شەڕە ناوخۆییەکانی ساموا (en) لە حەفتاکان و هەشتاکانی سەدەی ١٩دا.[٣][٥] لە ساڵی ١٨٨٦ بەدواوە، تاماسێسێ وەشانی دەستکاریکراوی ئاڵاکەی لاوپێپای بەکارهێنا کە خاچێکی ڕەشی لەسەر بوو لە جیاتی سپی؛ مەبەستی ئەو چاولێکەری بوو لە ئاڵای سێڕەنگی ڕەش-سپی-سووری ئەڵمانی (ڕایخسفلاگە (en)). پەیماننامەی بەرلینی ساڵی ١٨٨٩ (en) لە نێوان ئەڵمانیا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لاوپێپای بۆ سەر تەختەکە گەڕاندەوە و ئاڵاکەشی بۆ گەڕاندەوە.[٢][٣]

سەردەمی کۆلۆنیالیستی و خاکەکی (١٩٠٠-١٩٦٢)

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٠٠ تا ١٩١٤، ساموا وەک بەشێک لە ئیمپراتۆریەتیی کۆلۆنیالی ئەڵمانیا لە ژێر ناوی ساموای ئەڵمانی (en)دا بوو.[٦] ئاڵای نووسینگەی کۆلۆنیالیی ئەڵمانی (en) – کە ئاڵای ڕایخسفلاگە بوو کە بە هەڵۆی ئیمپراتۆری (هەڵۆی ئیمپراتۆری (en)) نەخشێندرابوو – لە ١| ئازاری ١٩٠٠دا لە مۆلینوو بەرزکرایەوە، کە هێمای سەرەتای دەسەڵاتی کۆلۆنیالی ئەڵمانیا بوو.[٣] نیوزیلاند لە ٢٩ی ئابی ١٩١٤دا بەشێک لە ساموای ئەڵمانی داگیر کرد (en)، وەک بەشێک لە کەمپەینی هێزەکانی هاوپەیمانان لە زەریای هێمندا لە کاتی جەنگی جیهانیی یەکەمدا. لەو کاتەوە ئاڵای نیوزیلاند بوو بە تاقە ئاڵا کە لە ساموادا هەڵدەکرا تاوەکوو ساڵی ١٩٢٠، کاتێک خاکی ساموای ڕۆژاوا لە ژێر ڕاسپاردەی کۆمەڵەی نەتەوەکاندا دامەزرا، و ئاڵایەکی شینی دەریایی لەگەڵ سێ دارخورمادا لەسەر زەوییەکی لمی پەسەند کرا.[٣]

لە ٢٦ی ئایاری ١٩٤٨دا، حکومەتی نیوزیلاند (en) ئاڵایەکی نوێی بۆ ساموای ڕۆژاوا پەسەند کرد بۆ گۆڕینی ئاڵای شینی دەریایی. ئەم ئاڵایە لەلایەن سەرۆکە باڵاکان مالیێتوا تانومافیلیی دووەم و توپوا تاماسێسێ مێائۆلێوە دیزاین کرابوو، کێڵگەیەکی سوور بوو لەگەڵ کانتۆنێکی شین کە بە چوار ئەستێرەی سپیی پێنجپەڕ نەخشێندرابوو کە نوێنەرایەتی کۆمەڵەئەستێرەی خاچی باشووریان دەکرد، کە نەخشێکی باو بوو لەسەر ئاڵاکانی نیوەگۆی باشووردا. ئاڵا نوێیەکەی ساموای ڕۆژاوا چاولێکەری بوو لە ئاڵای نیوزیلاند، بە وەرگرتنی ڕەنگەکان، چوار ئەستێرەکەی خاچی باشوور و دیزاینی کانتۆنەکەی.[٢][٣][٧] ئەستێرەیەکی پێنجەمی بچووکتر، کە نوێنەرایەتی ئەستێرەی کەمڕەنگی ئەپسیلۆن خاچی باشوور دەکات، لە ٢٤ی شوباتی ١٩٤٩دا بۆ ئاڵاکە زیادکرا.[٢][٧][٨][٩] ساموا دوای بەدەستهێنانی سەربەخۆیی لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢دا ئەم ئاڵایەی هێشتەوە.[٢][٣]

دوای سەربەخۆیی (١٩٦٢ تا ئێستا)

[دەستکاری]

یاسای ئاڵای فەرمی و سروودی نیشتمانیی ساموای ساڵی ١٩٩٤ لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٩٤دا ڕەزامەندی شاهانەی وەرگرت. ئەم یاسایە پرۆتۆکۆلەکانی بەکارهێنانی ئاڵاکە جێگیر دەکات.[١]

لە ساڵی ٢٠١١دا، مۆتوۆپوا لایسۆلی ئۆیفاگاسا ڤاعی، ئەندامی پەرلەمانی ساموا لە پارتی تاوتوا ساموا، پێشنیاری گۆڕینی ئاڵای نیشتمانیی بۆ ساڵی داهاتوو کرد بۆ یادکردنەوەی یادی ٥٠ ساڵەی سەربەخۆییی ساموا. ئەو ئاڵایەی بە «شوێنەواری کۆلۆنیالیزم» دانا. سەرۆک وەزیران تویلاێپا سایلێلی مالیلێگاوێ پێشنیارەکەی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە ئاڵاکە «جوانە و ڕەنگەکانی خاوەن مانان. شینەکە هێمای ئازادییە، سوورەکە هێمای خوێنە و بەمەش ژیانە، و خاچی باشووری سەر ئاڵاکەش بە جیهان دەڵێت کە ساموا لە کوێدایە.»[١٠]

ئەمانەش ببینە

[دەستکاری]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 4 «Official Flag and National Anthem of Samoa Act 1994». PACLII. ٢٨ی تەممووزی ١٩٩٤. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی ئابی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Smith، Whitney (١٦ی شوباتی ٢٠٠١). «Flag of Samoa». Encyclopædia Britannica (بە ئینگلیزی). Encyclopædia Britannica, Inc. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 Tinetali-Fiavaai، Grace (١ی ئابی ٢٠٢٤). «A brief history of Sāmoan flags: 'Uniting under what colonisers brought to us', says academic». Radio New Zealand (بە New Zealand English). لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  4. ↑ «1998 Fines (Review and Amendment) No. 24 Samoa» (PDF). Government of Samoa. Food and Agriculture Organization. ١٩٩٨. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  5. ↑ «Titimaea, Tupua Tamasese, 1830–1891». National Library of New Zealand. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  6. ↑ Meleisea، Malama؛ Schoeffel، Penelope (١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧). «Germany in Samoa: Before and After Colonisation». لە Mühlhahn، Klaus (ed.). The Cultural Legacy of German Colonial Rule (بە ئینگلیزی). Walter de Gruyter GmbH & Co KG. لاپەڕە ١٤٣. ژپنک ٩٧٨-٣-١١-٠٥٢٥٦٢-٥. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  7. 1 2 «W. Samoa's Flag Approved In NZ». Pacific Islands Monthly. بەرگی XIX, ژمارە 8. ١ی ئازاری ١٩٤٩. لاپەڕە ٢٠. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە – لەڕێگەی National Library of Australia.
  8. ↑ «New flag for Western Samoa». Otago Daily Times. ٢٦ی شوباتی ١٩٤٩. لاپەڕە ٩. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە – لەڕێگەی Papers past.
  9. ↑ Wassilieff، Maggy. «Southern Cross». Te Ara Encyclopedia of New Zealand (بە ئینگلیزی). لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  10. ↑ «Samoa PM opposes flag change proposal». Radio New Zealand (بە New Zealand English). ٥ی تەممووزی ٢٠١١. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]

داڕێژە:Samoa topics داڕێژە:Oceania topic داڕێژە:Union Flag

ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئاڵای ساموا تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاڵای_ساموا&oldid=1610291»