بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای دوورگەی مان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئاڵای دوورگەی مان
بەکارھێنانئاڵای مەدەنی و دەوڵەتی
ڕێژە1:2[١]
بەکارھاتوو١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٢؛ ٩٣ ساڵ پێش ئێستا (1 December 1932; 93 years ago)
دیزایینتریسکێلیۆنێک (triskelion) کە لە سێ قاچی زرێپۆشکراو (armoured legs) پێکهاتووە بە مێخمازی زێڕینەوە (golden spurs)، لە ناوەڕاستی زەوییەکی سووردا (red field).
ئاڵاکانی مانکس (مان) لەسەر لۆخ پرۆمێناد (Loch Promenade)، لە دۆگلاس (Douglas)

ئاڵای دوورگەی مان (بە مانکسی: brattagh Vannin) تریسکێلیۆنێکە (triskelion)، کە لە سێ قاچی زرێپۆشکراو (armoured legs) بە مێخمازی زێڕینەوە پێکهاتووە، لەسەر پاشبنەمایەکی سوور. لە ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٢ەوە ئاڵای فەرمیی دوورگەی مان بووە و لەسەر بنەمای نیشانەی دەوڵەتیی (coat of arms) مانکس دروستکراوە، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٣ەم. [٢]

سێ قاچەکە بە زمانی مانکسی بە ny tree cassyn واتە 'سێ قاچەکە' ناسراون. تریسکێلیۆنەکە هێمایەکی کۆنە، کە لەلایەن مایکینییەکان (Mycenaeans) و لیسییەکانەوە (Lycians) بەکارهێنراوە.

مێژوو

[دەستکاری]

شانشینی کرۆڤان

[دەستکاری]

تا ساڵی ١٢٦٥، دوورگەی مان بەشێک بوو لە شانشینی دوورگەکان (Kingdom of the Isles)، کە لەلایەن شانشینی کرۆڤانەوە فەرمانڕەوایەتی دەکرا. دوایین ئەندامی ئەو خێزانە فەرمانڕەوایە لە ساڵی ١٢٦٥ بەبێ جێنشینێکی ڕەوا کۆچی دوایی کرد، کاتێک دوورگەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەلێکساندەری سێیەم، پاشای سکۆتلەندا (مردن ١٢٨٦). لە ساڵی ١٢٦٦ سەروەریی دوورگەی مان و هێبریدز (Hebrides) بە فەرمی لە پاشای نەرویژەوە گوازرایەوە بۆ پاشا ئەلێکساندەری سێیەمی سکۆتلەندا (١٢٤١-١٢٨٦). سەردەمی هێرالدی (heraldic era) لە ئینگلتەرا و سکۆتلەندا لە نزیکەی ساڵی ١٢١٥ دەستی پێکرد، کەمێک پێشتر لە ڕۆژئاوای ئەورووپا، و ئەندامانی شانشینی کرۆڤان ناسراون بەوەی کەشتی و شێریان لەسەر مۆرەکانیان (seals) هەڵگرتووە, [٣] و هیچ بەڵگەیەک نییە لەسەر بەکارهێنانی تریسکێلێس (triskeles) لەلایەن ئەوانەوە. ئەگەری هەیە کە بنەچەی تریسکێلێسی مانکس نەخشێکی گرێدراو (knotted device) بێت کە لەسەر دراوەکانی پێشینە ڤایکینگەکانمان (Viking predecessors) لە سەدەی ١٠ەمدا لەسەر دوورگەکە وێنا کراوە. [٤] بەڵام، ئەو نەخشە جیاوازە لە تریسکێلێسی مانکس، و بۆشایی نزیکەی ٣٠٠ ساڵ لە نێوان بەکارهێنانی و دەرکەوتنی تریسکێلێسی مانکس ئاماژە بەوە دەکات کە هیچ پەیوەندییەک لە نێوان هێماکاندا نییە. [٣]

ئەگەریی پەیوەندیی سیسیلی

[دەستکاری]
دراخمای زیو (Silver Drachma) لە سیسیلییەوە، کە لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتی ئاگاسۆکلیس (Agathocles) (٣٦١-٢٨٩ پێش زایین) لێدراوە، زاڵمی یۆنانیی سیراکیوز (Syracuse) (٣١٧-٢٨٩ پێش زایین) و پاشای سیسیلی (٣٠٤-٢٨٩ پێش زایین). نووسراو: ΣΥΡΑΚΟΣΙΩΝ ('Syrakosion'). سەری لاوەکی ئارێس (Ares) بە تاجی گەڵاوە ڕووەو چەپ؛ لە پشتەوە، پالادیۆن (Palladion). دیوی پشتەوە: تریسکێلێس لە سێ قاچی مرۆڤ بە قاچی باڵدارەوە؛ لە ناوەڕاستدا، گۆرگۆنیۆن (Gorgoneion).
هێمای سێ-قاچیی سیسیلی کە وەک نەخشێکی پرۆتۆ-هێرالدی (proto-heraldic device) لەسەر قەڵغانی جەنگاوەرێکی یۆنانی وێنا کراوە. گوڵدانی لێکیسۆس (lekythos vase) بە وێنەی سووری یۆنانی، نزیکەی ٤٧٠ پێش زایین، کە لە گۆڕێکدا لە نزیک لیکاتا (Licata)، سیسیلی دۆزراوەتەوە. مۆزەخانەی شوێنەواریی سیراکیوز، سیسیلی.

دەرکەوتنی تریسکێلێس لەسەر دوورگەی مان لە سێیەکی کۆتایی سەدەی ١٣ەمدا لەوانەیە پەیوەندییەکی توندی هەبێت بە گۆڕانکاریی ڕژێم لەسەر دوورگەکە لە ساڵی ١٢٦٥، لە پاشاکانی کرۆڤانەوە بۆ پاشاکانی سکۆتلەندی. هێماکە لە کۆندا بە توندی بە سیسیلییەوە بەستراوەتەوە، کە بە دوورگەیەکی سێ-گۆشە (tri-cornered island) ناسراوە، و لەوێدا لە پرۆتۆ-هێرالدریدا هەر لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین سەلمێندراوە. [٥] کۆنترین ناوی سیسیلی، کە ئەوکات پارێزگایەکی یۆنانی بوو، تریناکريا (Trinacria) بوو، [٦] کە بە یۆنانی بە واتای 'سێ-گۆشە' دێت، تریکوێترا (triquetra)، کە ئاماژەیە بۆ شێوەی سێگۆشەیی دوورگەکە. [٧] داڕێژە:Better source needed

لە ساڵی ١٢٥٠، فرێدریکی دووەمی جێرمانی، ئیمپراتۆری ڕۆمانیی پیرۆز (Holy Roman Emperor)، دوای ئەوەی بۆ ماوەی ٥٢ ساڵ فەرمانڕەوایەتی سیسیلیی کرد، کۆچی دوایی کرد. [٨] ئەو پاشای سیسیلی بوو لە ١١٩٨ەوە، پاشای ئەڵمانیا بوو لە ١٢١٢ەوە، پاشای ئیتالیا و ئیمپراتۆری ڕۆمانیی پیرۆز بوو لە ١٢٢٠ەوە، و پاشای قودس بوو لە ١٢٢٥ەوە. دایکی کۆنستانس (Constance) بوو، شاژنی سیسیلی و باوکیشی ئیمپراتۆر هێنریی شەشەم بوو لە ماڵی هۆهێنستاوفن (House of Hohenstaufen). هەرچەندە هیچ بەڵگەیەک نییە کە تریسکێلێس لە سەدەی ١٣ەمدا لە سیسیلی بەکارهێنرابێت، بەڵام بەڵگەی تەلارسازی هەیە لەسەر بەکارهێنانی لە نەمسا لەو کاتەدا، کە نزیکەی بە دڵنیاییەوە پەیوەندی بە هێمایەکی کەسیی فرێدریکەوە هەیە، و نزیکەی بە دڵنیاییەوە لە پەیوەندییە سیسیلییەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. [٩]

چوار ساڵ دوای مردنی فرێدریک، پاپا پاشایەتیی سیسیلیی بەخشی بە ئێدمۆند کراوچباک (Edmund Crouchback) (مردن ١٢٩٦)، دووەم کوڕی لە ژیاندا ماوی پاشا هێنریی سێیەمی ئینگلتەرا (مردن ١٢٧٢)، [١٠] و بۆ نزیکەی دە ساڵ دواتر ئێدمۆند بە پاشای سیسیلی ناودەبرا. هێنری سەرمایەیەکی سیاسیی بەرچاوی خستە ناو پێگە نوێیەکەی کوڕەکەیەوە، و لە هەوڵەکانیدا بۆ کۆکردنەوەی پارە لە باج بۆ پشتگیریکردن لە شکۆی ئەو پاشایەتییە، خۆی لەلایەن ئاغاکانی ئینگلتەراوە زۆر بێزارکەر کرد، کە لە کۆتاییدا یاخیبوون.

هاوسەری ئەلێکساندەری سێیەمی سکۆتلەندا مارگرێتی ئینگلتەرا (مردن ١٢٧٥) بوو، کە کچی هێنریی سێیەم بوو. ئەم پەیوەندییە خێزانییە لە نێوان خێزانە شاهانەییەکانی ئینگلیزی و سکۆتلەندیدا ڕەنگە هۆکار بێت بۆ ناساندنی تریسکێلێس وەک هێمایەکی دوورگەی مان. ئەگەر وایە، ڕەنگە پەسەندکرابێت وەک ئامرازێک بۆ بەهێزکردنی گۆڕانکاریی ڕژێم لەسەر دوورگەکە. [١١]

دوای باڵادەستیی ئینگلیزەکان بەسەر دوورگەکەدا لە ساڵی ١٣٤٦، تریسکێلیۆنەکە هێڵرایەوە و وەک هێمایەکی دوورگەی مان بەردەوام بووە. [١٢]

لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ەمدا، ئاڵای مانکس دەستی بە دەرکەوتن کرد لەسەر کەشتییە بازرگانییەکانی دوورگەی مان.[١٣] بەڵام، بەکارهێنانێکی لەو شێوەیەی ئاڵاکە لەلایەن دەستەی بازرگانی (Board of Trade) و ئەنجومەنی دەریایی (Admiralty) لەژێر بەشی ١٠٥ی یاسای کەشتیوانی بازرگانی ساڵی ١٨٥٤دا ڕێگەی پێنەدرا لە بەرژەوەندیی نیشانەی سوور (Red Ensign). [١٣] [١٤] ئەم بڕیارە لە ٤ی ئازاری ١٨٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی دەریاییەوە پێچەوانە کرایەوە و ڕێگە بە کەشتییە بازرگانییەکانی مانکس درا کە ئاڵای دوورگەی مان هەڵبکەن. [١٣]

ئاڵاکە بە فەرمی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٨ و ١٩٣٢ پەسەند کرا؛ بەڵام، سەرچاوەکان جیاوازن لەسەر بەرواری دروست. [١٥]

لە تەممووزی ١٩٦٨دا، هەنگاو نرا بۆ ستانداردکردنی ئاڵاکە. [١٢] پقاچەکانی تریسکێلیۆنەکە دەبوو هەموویان بە ئاراستەی میلی کاتژمێر (clockwise direction) بن و نەخشەکە بە شێوەیەک هاوسەنگ بکرێت کە یەک قاچی ڕاستەوخۆ لە خوارەوە چەقیبێت. [١٣] لە ٢٧ی ئابی ١٩٧١دا، نیشانەیەکی مەدەنی (civil ensign) بۆ دوورگەی مان لە ڕێگەی ڕاگەیاندنی شاهانەییەوە پەسەند کرا. [١٦] [١٧] ئەم ئاڵایە زەوییەکی سووری تێدابوو کە یەکێتی جاک (Union Jack) لە گۆشەی سەرەوەی لای چەپی (canton) هەبوو. تریسکێلیۆنی مان لە دەرەوەی ناوەڕاست بەرەو لای شەکاوەی ئاڵاکە (fly) نەخشێنرابوو. ئاڵایەکی تری مانکس کە بەکاردێت ئاڵای تینواڵد (Tynwald)ـە، کە دەسەڵاتی یاسادانانی دوورگەی مانە، و لە ساڵی ١٩٧١ەوە لە دەرەوەی باڵەخانەکانی یاسادانان هەڵدەکرێت. [١٨]

ئاڵاکانی تر

[دەستکاری]

هەندێک ناوچەی کڵێسایی (parishes) لەسەر دوورگەی مان ئاڵایان هەیە، وەک ئۆنچان (Onchan)، مۆغۆڵد (Maughold)، دۆگلاس (Douglas) و مالیو (Malew).

پێشانگا

[دەستکاری]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Isle of Man 30 July 2020 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.; Flags of the World; (c.1996 – present)
  2. ↑ Isle of Man Weekly Times, 3 December 1932
  3. 1 2 Wilson (2000) p. 36.
  4. ↑ McAndrew (2006) p. 65; Wilson (2000) p. 36.
  5. ↑ Wilson (2000) pp. 35, 51, 56.
  6. ↑ Marchant، J. R. V.؛ Charles، Joseph F.، eds. (١٩٢٨). Cassell's Latin Dictionary (چاپی Revised).
  7. ↑ "Trinacria". Sicilian Culture: The Folklore, Legends & Traditions. N.p., n.d. Web. 9 November 2014. "Sicily." Sicily. N.p., n.d. Web. 10 November 2014.
  8. ↑ Wilson (2000) p. 37.
  9. ↑ Wilson (2000) pp. 37–38.
  10. ↑ Ridgeway (2010); Lloyd (2008); Wilson (2000) p. 37.
  11. ↑ Wilson (2000) pp. 36–37; Newton (1885).
  12. 1 2 «Flag of the Isle of Man | Meaning, Origin & History | Britannica». Encyclopedia Britannica (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «:0» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  13. 1 2 3 4 «Isle of Man». fotw.info. لە ڕەسەنەکە لە ١ی ئابی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «:1» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  14. ↑ «United Kingdom: 19th Century Red Ensign Legislation (Part 1)». www.crwflags.com. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  15. ↑ benszmidt (١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥). «Isle of Man: Mystery of the triskele». Fun Flag Facts (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  16. ↑ Barraclough، E.M.C.؛ Crampton، William (١٩٨١). Flags of the World. London: Frederick Warne & Co. لاپەڕە ٤٩. ژپنک ٠-٧٢٣٢-٢٧٩٧-٧.
  17. ↑ «Isle of Man: Civil ensign». www.crwflags.com. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  18. ↑ «Isle of Man Guide - GOVERNMENT, Manx Flags». Isle of Man Guide. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئاڵای دوورگەی مان تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاڵای_دوورگەی_مان&oldid=1605148»