بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای تۆگۆ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئاڵای تۆگۆ
بەکارھێنانNational flag and ensign Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flag Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flag Reverse side is mirror image of obverse side Flag can be hung vertically by hoisting on a normal pole, then turning the pole 90°
ڕێژە3:5, 1:𝜑 یان 2:3
بەکارھاتوو٢٧ی نیسانی ١٩٦٠؛ ٦٦ ساڵ لەمەوبەر (١٩٦٠-٠٤-27)
دیزایینپێنج ھێڵی ئاسۆییی گۆڕدراو لە نێوان سەوز و زەرددا؛ لە کانتۆنەکەدا، ئەستێرەیەکی سپیی پێنج‌پڕ لەسەر بوارێکی سوور
دیزایین لەلایەنپۆڵ ئاھیی (en)

ئاڵای نیشتمانیی تۆگۆ لە پێنج ھێڵی ئاسۆیی پێکھاتووە، کە لە نێوان سەوز و زەرددا دەگۆڕدرێن، لەگەڵ چوارگۆشەیەکی سوور کە ئەستێرەیەکی سپیی پێنج‌پڕی لە کانتۆنەکەیدا (en) ھەڵگرتووە. ئەوە یەکێکە لە زۆربەی ئاڵا ئەفریقییەکان (en) کە ڕەنگەکانی پان-ئەفریقیی (en) سەوز، زەرد، و سوور بەکاردێنن. ھونەرمەندی توگۆلی پۆڵ ئاھیی (en) ئاڵاکەی لە ساڵی ١٩٦٠دا دیزاین کرد، ڕێک پێش پەسەندکردنی لە ٢٧ی نیسانی ئەو ساڵەدا، کە ھاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی تۆگۆ. کاتێک تۆگۆ کۆمارێکی خۆبەڕێوەبەر (en) بوو لەناو یەکێتیی فەڕەنسیدا (en) (جێگرەوەی ئیمپراتۆرییەتی کۆلۆنیالیی فەڕەنسی (en))، ئاڵایەکی سەوزی ھەڵدەکرد کە سێ‌ڕەنگی فەڕەنسیی لە کانتۆنەکەدا بوو لەگەڵ دوو ئەستێرەی زەردی پێنج‌پڕ، یەکێکیان لە خوارەوەی لای بەرزکەرەوە و یەکێکیان لە سەرەوەی لای شەکاوەدا.

دیزاین

[دەستکاری]

ھونەرمەندی توگۆلی پۆڵ ئاھیی (en) (١٩٣٠–٢٠١٠) دیزاینەری ئاڵاکە بوو.[١] ئاھیی لە فەڕەنسا خوێندنی ھونەری کردبوو و لە کۆلێژی نیشتمانیی باڵای ھونەرە جوانەکان (en) لە پاریس لە ساڵی ١٩٥٩دا دەرچوو پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ تۆگۆ. لە ساڵی دواتردا، ئاڵای تۆگۆی دیزاین کرد، کە لە کاتی ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی وڵاتەکەدا لە ٢٧ی نیسانی ١٩٦٠دا پەسەند کرا.[٢][٣][٤]

دیزاینی ئاڵاکە لە بەشی یەکەم، ماددەی ٣ی دەستووری تۆگۆ (en)، ساڵی ١٩٩٢ (پێداچوونەوەی ٢٠١٩) ڕوونکراوەتەوە. دەڵێت:[٥]

L'emblème national est le drapeau composé de cinq bandes horizontales alternées de couleur verte et jaune. Il porte à l'angle supérieur gauche une étoile blanche à cinq branches sur fond carré rouge.
ئاڵای نیشتمانی بریتییە لەو ئاڵایەی لە پێنج کەمەری ئاسۆییی گۆڕدراوی ڕەنگی سەوز و زەرد پێکھاتووە. لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا ئەستێرەیەکی سپیی پێنج‌پڕی لەسەر پاشبنەمایەکی چوارگۆشەی سوور ھەڵگرتووە.

ڕێژەکانی ئاڵاکە لە دەستووردا ئاماژەیان پێ نەکراوە و سەرچاوەکان دەربارەی ڕێژەی ورد جیاوازن. ئاڵاناسی ئەمریکی ویتنی سمیت (en)، لە نووسینێکیدا لە ئەنپایکلۆپیدیا بریتانیکا (en)دا، ڕایگەیاندبوو کە ڕێژەی بەرزی بۆ درێژی نزیکەی ٣:٥ە.[٦] لە کاتێکدا ئاڵاناسی پۆڵەندی ئەلفرێد زنامیرۆڤسکی (en) ڕایگەیاندبوو کە ڕێژەکە ٢:٣یە.[٧] ھەروەھا بانگەشەی ئەوەش کراوە کە ئاھیی لە کاتی دیزاینکردنی ئاڵاکەدا شوێن ڕێژەی زێڕین (کە بە پێت گریکیی فی (en)، 𝜑 نوێنەرایەتی دەکرێت) کەوتووە، کە دەیباتە خانەی لاکێشەیەکی زێڕینەوە. بە واتایەکی تر، ڕێژەی بەرزی بۆ درێژییەکەی دەبێتە 1:𝜑، کە داڕێژە:Varphi = ⁠1+√5/2⁠ ≈ 1.618.[٨][٩]

ھێماگەری

[دەستکاری]

ئاڵاکە ڕەنگەکانی پان-ئەفریقیی سەوز، زەرد، و سوور بەکاردێنێت، کە لەلایەن چەندین وڵاتی تری ئەفریقاوە لە کاتی سەربەخۆییدا پەسەند کران.[٦] پێنج ھێڵەکەی نوێنەرایەتیی پێنج ھەرێمەکانی تۆگۆ (en) دەکەن.[٦] نووسینگەی سەرۆکی تۆگۆ (en) ئەم گرنگییەی بە ڕەنگ و ھێماکانی ئاڵاکە داوە: سەوز نوێنەرایەتیی دارستانەکان، کشتوکاڵ، و ھیوا دەکات؛ زەرد نوێنەرایەتیی سەرچاوە سروشتییەکان، بڕوا، و پێگەیشتن دەکات؛ سوور نوێنەرایەتیی ئەو خوێنە دەکات کە لەلایەن ئەوانەی بۆ سەربەخۆییی تۆگۆ جەنگان ڕژاوە؛ و ئەستێرە سپییەکە نوێنەرایەتیی ئاشتی، ذکاوەت، و ڕۆشنایی دەکات.[٤]

ئاڵا مێژووییەکان

[دەستکاری]
Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flag ئاڵای تۆگۆلاندی فەڕەنسی (en) (١٩٥٦–١٩٦٠)

لە کاتی سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا (en)، تۆگۆ ئاڵای فەرمانڕەوا کۆلۆنیالییەکەی ھەڵدەکرد: ئەڵمانیا (en) لە ساڵی ١٨٨٤ تا ١٩١٤ (وەک بەشێک لە تۆگۆلاندی ئەڵمانی (en)) و فەڕەنسا لە ساڵی ١٩١٦ تا ١٩٦٠.[١٠][١١] سیستمی وەسیەتی نەتەوە یەکگرتووەکان (en) کە دوای جەنگی جیهانیی دووەمدا (en) دامەزرا فەڕەنسای ناچار کرد کە تۆگۆ (ئەوکات تۆگۆلاندی فەڕەنسی (en)) ببات بەرەو خۆبەڕێوەبەری.[٦] تۆگۆ لە ٢٤ی ئابی ١٩٥٦دا کرا بە کۆمارێکی خۆبەڕێوەبەر لەناو یەکێتیی فەڕەنسیدا، و ئاڵایەکی نوێ لەگەڵ دروشمێک، سروودێک، و ڕۆژێکی نیشتمانیدا پەسەند کرا.[١٢] ئاڵاکە بوارێکی سەوز بوو بە سێ‌ڕەنگی فەڕەنسی لە کانتۆنەکەدا و دوو ئەستێرەی زەردی پێنج‌پڕ، یەکێکیان لە خوارەوەی لای بەرزکەرەوە و یەکێکیان لە سەرەوەی لای شەکاوەدا. بوارە سەوزەکە نوێنەرایەتیی کشتوکاڵ، ھیوا، و گەنجیی دەکرد، لە کاتێکدا دوو ئەستێرەکە نوێنەرایەتیی ساڤانا باکوورییەکان و دەشتایییە کەناراوەیییەکانی باشووری تۆگۆیان (en) دەکرد.[٦][١٣]

نیشانی ھێز

[دەستکاری]
نیشانی ھێزی تۆگۆ (en)

ئاڵای تۆگۆ لەسەر نیشانی ھێزی وڵاتەکەدا (en) دەرکەوتووە. گرتنەخۆی لە دەستووری توگۆدا وەسف کراوە:[٥]

Les armoiries de la République togolaise sont ainsi constituées ... écu d'argent de forme ovale et à la bordure de sinople, en chef l'emblème national, deux drapeaux adossés et devise sur banderole ; en coeur de sable les initiales de la République togolaise sur fond d'or échancré ; en pointe, deux lions de gueules adossés.
نیشانی ھێزی کۆماری توگۆلی بەم شێوەیە پێکھاتووە ... [قەڵغانێکی] زێڕینی شێوە هێلکەیی بە لێوارێکی سەوزەوە (en)، لە بەشی سەرەوەدا (en) نیشانی نیشتمانی، دوو ئاڵای پشتیان لە یەکتر و دروشم لەسەر پەڕەی شەکاوە؛ لە دڵی ڕەشدا (en)، پێتەکانی سەرەتای کۆماری توگۆلی لەسەر پاشبنەمایەکی زێڕینی ددانه‌دار؛ لە بنکەکەدا (en)، دوو شێری سووری پشتیان لە یەکتر.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]

پەراوێزەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Le Télégramme 2010.
  2. ↑ Roussel 2020.
  3. ↑ Panara 2020.
  4. 1 2 Government of Togo 2021.
  5. 1 2 Constitution of Togo 2019, Title I, Article 3.
  6. 1 2 3 4 5 Smith 2001.
  7. ↑ Znamierowski 2020، لاپەڕە 219.
  8. ↑ Posamentier & Lehmann 2011، لاپەڕەکانی 53–54.
  9. ↑ Johar 2024، لاپەڕە 286.
  10. ↑ Knoll 1978، لاپەڕە 22.
  11. ↑ Minahan 2009، لاپەڕە 928.
  12. ↑ Gayibor 1997، لاپەڕە 212.
  13. ↑ Gayibor 1994، لاپەڕە 134.

سەرچاوە نووسراوەکان

[دەستکاری]

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]
  • میدیای پەیوەندیدار بە Flags of Togo لە ویکیمیدیا کۆمنز
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئاڵای تۆگۆ تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاڵای_تۆگۆ&oldid=1675731»