بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە

ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
بەکارھێنانNational flag داڕێژە:FIAV داڕێژە:FIAV داڕێژە:FIAV
ڕێژە١:٢
بەکارھاتوو٤ی شوباتی ١٩٩٨؛ ٢٨ ساڵ لەمەوبەر (١٩٩٨-٠٢-04) (نوێکراوەتەوە لە ١٠ی ئابی ٢٠٠١)[١]
دیزایینپاشبنەمایەکی شینی مامناوەند لەگەڵ سێگۆشەیەکی ڕاستی زەرد؛ لە بەدرێژایی ژێی سێگۆشەکە، حەوت ئەستێرەی سپی پێنج-تیژی تەواو و دوو نیوە ئەستێرە لە سەرەوە و خوارەوەی ئاڵاکەدا ھەن.
دیزایین لەلایەنملادن کۆلۆباریچ. ئاڵاکە لەلایەن نوێنەری باڵا کارلۆس وێستێندۆرپ ڕاگەیەندرا.

ئاڵای نەتەوەییی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا پاشبنەمایەکی شینی مامناوەند لەخۆ دەگرێت لەگەڵ سێگۆشەیەکی ڕاستی زەرد، و حەوت ئەستێرەی سپی پێنج-تیژی تەواو و دوو نیوە ئەستێرە لە سەرەوە و خوارەوە، لە بەدرێژایی ژێی سێگۆشەکەدا ھەن.

سێ خاڵەکەی سێگۆشەکە گوزارشت لە سێ گرووپە نەتەوەیییە سەرەکییەکە (یان "گەلە پێکھێنەرەکان")ی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا دەکەن: بۆسنیاکەکان، کرواتەکان، و سڕبەکان.[٢] سێگۆشەکە نوێنەرایەتی شێوەی نزیکەیی خاکی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا دەکات.[٣]

ئەستێرەکان کە نوێنەرایەتی ئەورووپا دەکەن، مەبەست لێیان بێ‌کۆتایی بوونە لە ژمارەدا، بۆیە لە سەرەوە بۆ خوارەوە بەردەوامن. ئاڵاکە ئەو ڕەنگانەی تێدایە کە زۆرجار پەیوەستن بە بێلایەنی و ئاشتییەوە – سپی، شین و زەرد. ھەروەھا ڕەنگگەلێکن کە بە شێوەیەکی نەریتی بەسترابوونەوە بە کولتووری بۆسنی و مێژووەکەیەوە.[٣] پاشبنەما شینەکە وەبیرهێنەرەوەی ئاڵای ئەورووپایە.[٤][٥]

ئاڵای نەتەوەیی بۆسنە ھەروەھا زۆرجار بۆ مەبەستی فەرمی لەلایەن فیدراسیۆنی بۆسنە و ھێرزێگۆڤیناوە بەکاردێت، کە یەکێکە لە قەوارە پێکھێنەرەکانی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا.

مێژوو

[دەستکاری]

باناتەکەی بۆسنە لە ١١٥٤ تا ١٣٧٧

[دەستکاری]

لەلایەن ستیپان دووەم کۆترۆمانیچ بەکارھاتووە.

شانشینی بۆسنە لە ١٣٧٧ تا ١٤٦٣

[دەستکاری]

ئاڵای شانشینی بۆسنە لەسەر بنەمای نیشانەی دەوڵەتی بنەماڵەی بۆسنی کۆترۆمانیچ، پاشا تیڤێرتکۆی یەکەم و جێنشینەکانی بوو. ئاڵای بۆسنەی سەدەکانی ناوەڕاست سپی بوو لەگەڵ نیشانەی دەوڵەتی بنەماڵەی کۆترۆمانیچ لە ناوەڕاستدا، کە پێکھاتبوو لە قەڵغانێکی شین لەگەڵ شەش گوڵە سەوسەنی زێڕین کە بەدەوری شریتێکی لاردا (bend) ڕیزکرابوون.[٦]

ئاڵای ڕاپەڕینی بۆسنە لە ساڵانی ١٨٣٠

[دەستکاری]

لە ڕاپەڕینی ساڵانی ١٨٣٠ لەلایەن حوسێن گراداشچێڤیچ، ئاڵایەکی سەوز بە مانگ و ئەستێرەیەکی زەردەوە بەکارھێنرا. ئامانجی ڕاپەڕینەکە بەدەستھێنانی سەربەخۆیی بۆسنە بوو لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.

حوکمی نەمسا-مەجارستان

[دەستکاری]

کاتێک ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان بۆسنە و ھێرزێگۆڤینای لکاند، ئاڵاکە گۆڕدرا. پارێزگای بۆسنە ئاڵایەکی بەکارھێنا کە دوو ڕەنگی ئاسۆیی سوور و زەرد بوو، بەڵام پارێزگای ھێرزێگۆڤینا ھەمان ئاڵای بەکارھێنا بەڵام بە ڕەنگی پێچەوانە (زەرد و سوور). نیشانەی دەوڵەتەکە ھی ستیپان ڤوکچیچ کۆساچایە، کە خانەدان و دوکێکی بۆسنی بوو لە سەدەی ١٤ەمدا. نیشانە ئەسڵییەکەی سەدەکانی ناوەڕاست پاشبنەمایەکی سپی و دوو شریتی سووری لە سەرەوەی قەڵغانەکەدا ھەبوو.

سەردەمی یوگۆسلاڤیا

[دەستکاری]

لە نێوان ھەردوو شەڕی جیھانیدا، لە شانشینی یوگۆسلاڤیا، بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا نە پێگەیەکی تایبەت و نە ئاڵایەکی ھەبوو. تەنیا دوای جەنگی جیھانیی دووەم لە یوگۆسلاڤیا و ھەڵوەشاندنەوەی پاشایەتی ئەمە گۆڕدرا، چونکە بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا بوو بە کۆماری تایبەت بە خۆی لە ناو یوگۆسلاڤیای فیدراڵدا.[٧] لەو ماوەیەدا، ئاڵای ویلایەتی بووکەڵەی سەوەر (Axis) بە ناوی دەوڵەتی سەربەخۆی کرواتیا بەسەر خاکەکانی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینای ئێستادا ھەڵدەدرا.

بێ ئەوەی لە دەستووردا دانی پێدا بنرێت، دەوڵەتی فیدراڵی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا سەرەتا ئەو ئاڵایەی پەسەند کرد کە لەلایەن پارتیزانەکانی بۆسنە-ھێرزێگۆڤینا لە کاتی شەڕدا ھەڵدەدرا — ئاڵایەکی تەواو سوور بە ئەستێرەی سوورێکی چوارچێوە زێڕین لە ناوەڕاستیدا.[٧] ئاڵاکە زۆرجار لەسەر بینا فەرمییەکان شانبەشانی ئاڵای یوگۆسلاڤیا و ئاڵای لیگای کۆمۆنیستەکانی یوگۆسلاڤیا دادەنرا.

دوای گوفتوگۆی گشتیی بەرفراوان پێش پەسەندکردنی دەستووری، بڕیار درا کە ئاڵای دەوڵەت دەبێت سوور بێت، ھەروەک ئەوەی لەلایەن بزووتنەوە ڕزگاریخوازییەکانەوە ھەڵدرابوو، نەک سێ ڕەنگە نەتەوەیییەکانی پان-سلاڤی سڕبەکان و کرواتەکان. بەرپرسانی بێلگراد گوێیان لە ڕای گشتی گرت بەڵام سێ ڕەنگی فیدراڵی یوگۆسلاڤیایان بۆ کانتۆنی (گۆشەی سەرەوەی چەپ) ئاڵا سوورەکە زیاد کرد بۆ ھێماکردنی وابەستەیی کۆمارەکە بە فیدراسیۆنەکە، و بەو شێوەیە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ بە فەرمی پەسەند کرا.[٧]

کۆماری بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا (١٩٩٢–١٩٩٨)

[دەستکاری]
داڕێژە:FIAV گۆڕستانێک لە مۆستار کە ئاڵای سوپای کۆماری بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا (لای چەپ)، ئاڵای ئێستای بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا، و ئاڵای پێشووی کۆماری بۆسنە و ھێرزێگۆڤینای تێدا دەشەکێتەوە

لە ٣ی ئازاری ١٩٩٢، بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا سەربەخۆیی خۆی لە یوگۆسلاڤیا ڕاگەیاند. لە سەرەتادا، کۆماری بۆسنە و ھێرزێگۆڤینای نوێ بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی ئاڵای کۆماری سۆسیالیستی تا ئاڵایەکی نوێ لە ٢٠ی ئایاری ١٩٩٢ پەسەند کرا. ئاڵا ھەڵبژێردراوەکە نیشانەی دەوڵەتی پاشاکانی بنەماڵەی کۆترۆمانیچی بۆسنی بوو، کە لە ١٣٧٧ تا ١٤٦٣ حوکمڕانی ئەو ناوچەیەیان کردبوو کە ئێستا پێی دەوترێت بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا. پێکھاتبوو لە قەڵغانێکی شین بە شەش گوڵە سەوسەنی زێڕینەوە؛ گوڵە سەوسەنەکە بریتییە لە Lilium bosniacum، کە گوڵێکی ڕەسەنی ناوچەکەیە. ئاڵای ١٩٩٢ پاشبنەمایەکی سپی ھەبوو و گوڵە سەوسەنی بۆسنی لە ناوەڕاستدا بوو. ئەم ئاڵایە تا ئێستاش ئاڵای نەتەوەیی سەرەکیی بۆسنیاکەکانە. ھەرچەندە چیتر ئاڵای فەرمی دەوڵەت نییە، بەڵام بە شێوەیەکی نا فەرمی لەلایەن مەدەنییە بۆسنیاکەکانەوە وەک ئاڵای نەتەوەیی خۆیان بەکاردێت،[٥] لە یارییەکانی تۆپی پێ،[٨] کۆبوونەوە سیاسییەکان و بۆنەکانی تردا.[٩]

بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا دوای ڕێککەوتنامەی دەیتۆن

[دەستکاری]

سڕبەکانی بۆسنە، پێش و دوای واژووکردنی ڕێککەوتنامەی دەیتۆن، وایان دەبینی کە ئاڵاکەی شەش گوڵە سەوسەنەکەی تێدایە تەنیا نوێنەرایەتی بۆسنیاکەکان (واتە موسڵمانەکانی بۆسنە) دەکات. ئاڵای دەوڵەت لە کۆتاییدا گۆڕدرا بۆ ئاڵای ئێستا (دوای ١٩٩٨). ئاڵای ئێستا لەلایەن نوێنەری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان کارلۆس وێستێندۆرپەوە ناسێندرا دوای ئەوەی پەرلەمانی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا نەیتوانی بڕیار لەسەر چارەسەرێک بدات کە بۆ ھەموو لایەنەکان جێی قبوڵ بێت.[٢] جگە لە ڕەنگەکان، ئاڵای ئێستا ھیچ ئاماژەیەکی مێژوویی یان تر بۆ دەوڵەتی بۆسنە لەخۆ ناگرێت.[٥] ئاڵاکە بە دەگمەن لە کۆماری سڕبستان دەبینرێت،[٥] کە دانیشتووانەکەی پێیان باشترە ئاڵای ھەرێمی خۆیان یان ئاڵای نەتەوەیی سڕبیا ھەڵبکەن.[٥] ھەندێک لە بۆسنیاکەکان ئارەزووی ئەم ئاڵایە ناکەن یان ھەستێکی تایبەتیان بۆی نییە، و ئاڵای پێشووی ١٩٩٢ بۆ ١٩٩٨یان پێ باشترە.[٥]

نەخشەی ڕەنگەکان

[دەستکاری]
ڕەنگەکان پانتۆن CMYK RGB شەشخانی (Hex)
شین Reflex Blue C 100, 87, 0, 20 0, 20, 137 #001489
زەرد 116 C 0, 10, 98, 0 255, 205, 0 #FFCD00
سپی None 0, 0, 0, 0 255, 255, 255 #FFFFFF

پێشنیارە جێگرەوەکانی ئاڵا

[دەستکاری]

یەکەم ئاڵا کە لە کۆمەڵە پێشنیاری یەکەمدا پێشکەش کرا "نەخشی چیکی" بوو، ھاوشێوەی ئاڵای کۆماری چیک. مەبەست لێی نوێنەرایەتیکردنی ھەر سێ نەتەوە پێکھێنەرەکە بوو کە لە بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا دەژین. پێشنیاری دواتر "چڵە لاورێ" بوو. لەسەر بنەمای ڕەنگی شینی کاڵی ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بوو. چڵە زەیتوونێکی زێڕینی لە ناوەڕاستدا دەبوو. سێیەم پێشنیار بریتی بوو لە "نەخشە" (Map). ئەمیش ڕەنگی شینی کاڵی نەتەوە یەکگرتووەکانی بەکاردەھێنا بەڵام نەخشەی سنووری بۆسنە و ھێرزێگۆڤینای بە سپی لەسەر بوو.

کۆمەڵە پێشنیاری دووەم ئاڵای وای تێدابوو کە بەڕاستی نوێنەرایەتی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا بکات بە گشتی. دیزاینی یەکەم سێ ڕەنگی لار بوو لە سوور، سپی و شین. لە ناوەڕاستدا نەخشەی شینی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا بە چوارچێوەی زەرد لە ناو بازنەیەکی ١٠ ئەستێرەی زەرددا ھەبوو. دیزاینی دووەم ھاوشێوە بوو بەڵام ١٢ ئەستێرەی ھەبوو بۆ نوێنەرایەتیکردنی یەکێتیی ئەورووپا. دیزاینی چوارەم و کۆتایی ھەمان ھێمای دیزاینی سێیەمی ھەبوو بەڵام بەبێ شریتە لایەکان، لەبری ئەوە سێ ڕەنگی ئاسۆیی شین، سپی و سوور بوو.

یەکەم ئاڵای جێگرەوەی کارلۆس وێستێندۆرپ زۆر لە ئاڵای ئەمڕۆ دەچوو. جیاوازی سەرەکی ئەوە بوو کە ڕەنگی پاشبنەمای شینی نەتەوە یەکگرتووەکان بوو.

بڕیارەکەی وێستێندۆرپ بوو بە یەکەم ئاڵای جێگرەوە. بەڵام کەمێک گۆڕدرا بۆ شینێکی تۆختر، وەک وەبیرهێنانەوەیەک بۆ ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا.[٥]

ئاڵاکانی دابەشکردنە کارگێڕییەکان

[دەستکاری]

قەوارەکانی بۆسنە و ھێرزێگۆڤینا

[دەستکاری]

ئەمانەش ببینە

[دەستکاری]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine (ئینگلیزی: Law on the State flag of Bosnia and Herzegovina)، لە ٣ی ئابی ٢٠٠١ بڵاوکراوەتەوە و لە ١٠ی ئابی ٢٠٠١ەوە کاری پێدەکرێت؛ بەپێی ماددەی ١٣ی یاساکە. Službeni glasnik BiH بەرواری: ١٠ی ئابی ٢٠٠١) (ئینگلیزی: Official Gazette of Bosn. & Herz.) ژمارە ١٩/٠١، لە ٣ی ئابی ٢٠٠١ بڵاوکراوەتەوە.
  2. 1 2 «Outside world chooses new flag for Bosnia». Independent.co.uk. ٥ی شوباتی ١٩٩٨. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  3. 1 2 «The World Factbook: Field listing flag description». CIA World Factbook. لە ڕەسەنەکە لە ١ی تەممووزی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە. a wide blue vertical band on the fly side with a yellow isosceles triangle abutting the band and the top of the flag; the remainder of the flag is blue with seven full five-pointed white stars and two half stars top and bottom along the hypotenuse of the triangle; the triangle approximates the shape of the country and its three points stand for the constituent peoples – Bosniaks, Croats, and Serbs; the stars represent Europe and are meant to be continuous (thus the half stars at top and bottom); the colors (white, blue, and yellow) are often associated with neutrality and peace, and traditionally are linked with Bosnia
  4. «BBC News | Europe | New flag imposed on Bosnians». news.bbc.co.uk. لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 Lakic، Mladen (٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧). «Bosnia's 'Foreign' Flag Still Draws Mixed Feelings». Balkan Insight. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  6. «The Bosnian Fleur-de-lis» (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 Heimer، Željko؛ Jerlagić، Velid-aga (٢٠٠٦). «Republic of Bosnia and Herzegovina (Socialist Yugoslavia)». Flags of the World. لە ١٠ی ئازاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  8. Borger، Julian (٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦). «'It's defiance': why some Bosniaks are reviving historic flag as they cheer on World Cup squad». The Guardian. لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  9. Obad، Kemal (٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥). «Geopolitical importance of Bosnia-Herzegovina in global relations». Daily Sabah. Turkey. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]

داڕێژە:Bosnia and Herzegovina topics داڕێژە:Flag of Europe