بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای ئەرژەنتین

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
کۆماری ئەرژەنتین
بەکارھێنانئاڵای نیشتمانی و ئاڵای دەوڵەت و هێزی دەریایی، دیوی پشتەوە وێنەی ئاوێنەیی دیوی پێشەوەیە.
ڕێژە5:8
بەکارھاتوو٢٧ی شوباتی ١٨١٢ (ڕەسەن)، ١٨٦١ (وەشانی ئێستا)، تشرینی دووەمی ٢٠١٠ (ستانداردکردن)
دیزایینسێ هێڵی ئاسۆیی لە ڕەنگی شینی کاڵ (سەرەوە و خوارەوە) و سپی کە خۆری ئایار لە ناوەڕاستی هێڵە سپییەکەدایە.
دیزایین لەلایەنمانوێل بێلگرانۆ
چەشنی ئاڵای
بەکارھێنانئاڵای مەدەنی و نیشانە. دیوی پشتەوە هاوتایە لەگەڵ دیوی پێشەوە.
ڕێژە5:8 or 9:14
بەکارھاتوو٢٧ی شوباتی ١٨١٢
دیزایینسێ هێڵی ئاسۆیی لە ڕەنگی شینی کاڵ (سەرەوە و خوارەوە) و سپی (ناوەڕاست).
دیزایین لەلایەنمانوێل بێلگرانۆ

ئاڵای نیشتمانیی ئەرژەنتین، کە زۆرجار پێی دەوترێت ئاڵای ئەرژەنتین (بە ئیسپانی: باندێرا ئەرژەنتینا)، ئاڵایەکی سێ هێڵییە، پێکهاتووە لە سێ هێڵی ئاسۆیی یەکسان بە ڕەنگەکانی شینی کاڵ و سپی. چەندین لێکدانەوە هەیە بۆ هۆکاری هەڵبژاردنی ئەم ڕەنگانە. ئاڵاکە لەلایەن مانوێل بێلگرانۆ دروستکراوە، هاوتەریب لەگەڵ دروستکردنی نیشانەی کۆکەیدی ئەرژەنتین، و بۆ یەکەمجار لە شاری ڕۆزاریۆ لە ٢٧ی شوباتی ١٨١٢، لە کاتی جەنگی سەربەخۆیی ئەرژەنتین بەرزکرایەوە. دواتر مۆنۆمێنتی ئاڵای نیشتمانی لەسەر ئەو شوێنە دروستکرا. یەکەمین سیانەی فەرمانڕەوا بەکارهێنانی ئاڵاکەی پەسەند نەکرد، بەڵام ئەنجومەنی ساڵی سیازدە (١٣) ڕێگەی دا بەکارهێنانی ئاڵاکە وەک ئاڵای جەنگ. لە کۆتاییدا کۆنگرەی توکومان لە ساڵی ١٨١٦ وەک ئاڵای نیشتمانی دیاری کرد. لە ساڵی ١٨١٨دا خۆرێکی زەردی ئایار بۆ ناوەڕاستەکەی زیادکرا.

ئاڵا تەواوەکە کە خۆرەکەی تێدایە پێی دەوترێت ئاڵای فەرمیی ڕێوڕەسم (Bandera Oficial de Ceremonia). ئاڵاکە بەبێ خۆرەکە بە ئاڵای ڕازاندنەوە (Bandera de Ornato) دادەنرێت. لە کاتێکدا هەردوو وەشانەکە بە یەکسانی وەک ئاڵای نیشتمانی دادەنرێن، وەشانی ڕازاندنەوە دەبێت هەمیشە لە خوار ئاڵای فەرمیی ڕێوڕەسمەوە هەڵبکرێت. لە ڕووی زانستی ئاڵاناسییەوە، ئاڵای فەرمیی ڕێوڕەسم بریتییە لە ئاڵای مەدەنی، دەوڵەت و جەنگ و نیشانە، لە کاتێکدا ئاڵای ڕازاندنەوە جێگرەوەیەکی ئاڵای مەدەنی و نیشانەیە. مشتومڕ هەیە لەسەر ڕەنگی ڕاستەقینەی یەکەم ئاڵا لە نێوان مێژوونووسان و نەوەکانی مانوێل بێلگرانۆ لە نێوان شین و شینی کاڵدا.

دیزاین

[دەستکاری]
ئاڵاکە لە گۆڕەپانی مایۆ، لە بەردەم کاسا ڕۆسادا.

باوەڕی باو ڕەنگەکان دەگەڕێنێتەوە بۆ ڕەنگەکانی ئاسمان، هەورەکان و خۆر؛ هەندێک سروود بۆ ئاڵاکە وەک "ئاورۆرا" یان "سڵاو لە ئاڵا" بە هەمان شێوە ئاماژەی پێدەکەن. بەڵام، مێژوونووسان زۆرجار ئەم بیرۆکەیە ڕەتدەکەنەوە، و دەیگەڕێننەوە بۆ دڵسۆزی بەرامبەر بە ماڵی بۆربۆن. [١]

دوای شۆڕشی ئایار، لە سەرەتای جەنگی سەربەخۆیی ئەرژەنتین، سیانەی فەرمانڕەوا بانگەشەیان دەکرد کە بە ناوی پاشای ئیسپانیا فێرناندۆی حەوتەمەوە کاردەکەن، کە زیندانی ناپلیۆن بۆناپارت بوو لە کاتی جەنگی نیمچەدوورگەدا. ئایا ئەو دڵسۆزییە ڕاستەقینە بوو یان فێڵێک بوو بۆ شاردنەوەی سەربەخۆییخوازی، بابەتێکی جێی مشتومڕە. دروستکردنی ئاڵایەکی نوێ بەو ڕەنگانە دەبووە ڕێگەیەک بۆ ئاماژەدان بە ئۆتۆنۆمی، لە کاتێکدا پەیوەندییەکانی لەگەڵ پاشا دیلەکەدا بە زیندوویی دەهێشتەوە. [ژێدەر پێویستە]

خۆری ئایار

[دەستکاری]
خۆری ئایار لەسەر یەکەمین دراوی پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دێ لا پلاتا.

خۆرەکە پێی دەوترێت خۆری ئایار چونکە کۆپییەکی نەخشێنراوە لەسەر یەکەمین دراوی ئەرژەنتینی، کە لە ساڵی ١٨١٣ پەسەندکرا، کە بەهاکەی هەشت ئیسکودۆ (یەک دۆلاری ئیسپانی) بوو. خاوەنی ١٦ تیشکی ڕاست و ١٦ تیشکی شەپۆلدارە. [٢]

لە ساڵی ١٩٧٨ ڕەنگی خۆرەکە دیاریکرا کە زەردی ئاڵتوونی بێت (amarillo oro)، تیرەی ناوەوەی ١٠ سانتیمەتر بێت، و تیرەی دەرەوەی ٢٥ سانتیمەتر بێت (تیرەی خۆرەکە یەکسانە بە ٥ لەسەر ٦ی بەرزی هێڵە سپییەکە. ڕووخساری خۆرەکە ٢ لەسەر ٥ی بەرزییەکەیەتی). ٣٢ تیشکی هەیە، کە بە نۆرە شەپۆلدار و ڕاستن، و لە ساڵی ١٩٧٨ەوە دەبێت لەسەر "ئاڵای فەرمیی ڕێوڕەسم" بچنرێت. [ژێدەر پێویستە]

شێوە و قەبارە

[دەستکاری]

لە ساڵی ٢٠٠٢، دامەزراوەی پێوەر و بڕوانامەدانانی ئەرژەنتینی ڕێژە فەرمییەکانی ئاڵاکەی بە ١٠:١٦، یان ٥:٨ پێناسە کرد. [٣] ئەمە یەکێکە لەو پێنج ئاڵا نیشتمانییەی کە ڕێژەی ٥:٨ بەکاردەهێنن، ئەوانی تریش بریتین لە گواتیمالا، پالاو، پۆڵەندا و سوید.

لە ساڵی ١٩٧٨ەوە، ڕێژە فەرمییەکانی ئاڵاکە ٩:١٤ بوو، و قەبارە فەرمییەکەی ٠.٩ بە ١.٤ مەتر بوو، کە هەر هێڵێکی ٣٠ سانتیمەتر بەرز بوو. [ژێدەر پێویستە] لە هێڵی ناوەڕاستدا هێمایەک هەیە کە بە خۆری ئایار (بە ئیسپانی: Sol de Mayo) ناسراوە، کە خۆرێکی زێڕینە. مێژوونووس دیێگۆ ئاباد دی سانتیلان بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە خۆری ئایار نوێنەرایەتی خوداوەندی خۆری ئینکاکان "ئینتی" دەکات. [٤]

ئاڵا بە ڕێژەی ١:٢ و ٢:٣ ش لە بەکارهێناندا هەیە. [ژێدەر پێویستە]

ڕەنگەکان

[دەستکاری]

ڕەنگەکان بە فەرمی بە بەکارهێنانی ستانداردی سی ئای ئی (CIE) ١٩٧٦ پێناسە کراون:

نەخشە شینی ئاسمانی زەرد قاوەیی
CIE (L*، a*، b*) 67.27، -6.88، -32.23 74.97، 29.22، 81.58 44.53، 27.16، 22.48
*ڕەش و سپی وەک ئاساییە. *سەرچاوە: http://manuelbelgrano.gov.ar/bandera/normas-iram/ ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. Archived

ئەمانەی خوارەوە بۆ کۆمپیوتەر، قوماش، چاپ و پلاستیک بەکاردێن:





شێوازی ڕەنگەکان
شینی ئاسمانی زەرد قاوەیی
RGB R: 116, G: 172, B: 223 R: 246, G: 180, B: 14 R: 133, G: 52, B: 10
Hex #74ACDF #F6B40E #85340A
CMYK C: 100%, M: 68%, Y: 0%, K: 37% C: 0%, M: 18%, Y: 100%, K: 0% C: 16%, M: 0%, Y: 10%, K: 24%
پانتۆن (قوماش) 16-4132 TC 14-1064 TC 18-1441 TC
پانتۆن (چاپ) 284 C / 284 U 1235 C / 116 U 483 C / 483 U
پانتۆن (پلاستیک) Q 300-4-1 Q 030-2-1 Q 120-2-4
ژمارە 75AADB FCBF49 843511

وشەی ئیسپانی سێلێستێ (شینی ئاسمانی) بۆ وەسفکردنی ڕەنگی هێڵە شینەکان بەکاردێت.

مێژوو

[دەستکاری]

ئاڵاکانی ئیسپانیا و یەکەم ئاڵای پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دێ لا پلاتا

[دەستکاری]

یەکەم ئاڵاکان کە لە خاکی ئێستای ئەرژەنتیندا بەکارهێنراون، ئەوانە بوون کە پەیوەست بوون بە تاجی ئیسپانیاوە. دوایین ئاڵای فەرمیی ئیسپانی کە بەکارهێنرا ئاڵایەکی سوور و زەرد بوو، کە لەلایەن پاشا چارڵزی سێیەمەوە لە ساڵی ١٧٨٥ جێگیر کرا و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ مەبەستی دەریایی و سەربازی بەکاردەهێنرا.

کاتێک پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دێ لا پلاتا لە شۆڕشی ئایاری ١٨١٠دا سەربەخۆییان بەدەستهێنا، بەردەوام بوون لە بەکارهێنانی ئاڵای ئیسپانی. ئەمە بەهۆی ئەو هەڵوێستە سیاسییە بوو کە حکومەتە نوێیەکە بەناوی پاشا فێرناندۆی حەوتەمی ئیسپانیاوە کاری دەکرد، کە ئەوکات زیندانی ناپلیۆن بوو لە کاتی جەنگی نیمچەدوورگەدا. ئەو ئاڵا زەرد و سوورەی کە لەسەر بارەگای حکومەت لە قەڵای بۆینس ئایرس هەڵکرابوو، لە ئێستادا لە مۆزەخانەی مێژوویی نیشتمانی پارێزراوە. ئەم ئاڵایە ڕێژەکانی چارڵزی سێیەمی نەپاراستووە، چونکە هەر سێ هێڵەکە هەمان پانییان هەیە. [٥] ئاڵای ئیسپانیا لە کۆتاییدا دوای ڕاگەیاندنی فەرمیی سەربەخۆیی لە ٩ی تەمموزی ١٨١٦ وازی لێهێنرا، و جێگەی گیرایەوە بە ئاڵا شین و سپییەکان کە لە ساڵی ١٨١٢ لەلایەن جەنەڕاڵ مانوێل بێلگرانۆوە دروستکرابوون.

جەنگی سەربەخۆیی

[دەستکاری]

سەرچاوەی ڕەنگەکان

[دەستکاری]

ڕەنگەکانی شینی کاڵ و سپی لەسەر نیشانەی کۆکەید بەکارهێنران پێش ئەوەی لەسەر ئاڵاکە بەکاربهێنرێن. سەرچاوەی ڕەنگەکانی نیشانەکە و هۆکارەکانی هەڵبژاردنیان ناتوانرێت بە وردی دیاری بکرێت. تیۆرییەکان هێماخوازیی ماڵی بۆربۆن لەخۆدەگرن، بەتایبەتی قردێلەی ڕێکخراوی چارڵزی سێیەم. وەشانێکی تر باس لە ڕەنگەکانی نیشانەی ئەوکاتی نافەرمیی بۆینس ئایرس دەکات، کە شین تێیدا بە مانای ئاسمان دەهات و زیوی، کە دواتر گۆڕدرا بۆ سپی، بە مانای ئاوەکانی لا پلاتا دەهات. سەرچاوەیەکی تری ئەگەری بۆ ڕەنگەکان بریتییە لە پەڕی کڵاوی پاتریسیۆسەکان لە کاتی داگیرکارییەکانی بەریتانیا لە ساڵانی ١٨٠٦ و ١٨٠٧. [٦]

ئاڵای بێلگرانۆ

[دەستکاری]

لە ٢٦ی شوباتی ١٨١٢، جەنەڕاڵ مانوێل بێلگرانۆ نامەیەکی بۆ حکومەتی پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دێ لا پلاتا نووسی بۆ پێشنیارکردنی دروستکردنی ئاڵایەکی نیشتمانی، و پاساوی ئەوەی هێنایەوە کە ڕەنگەکانی نیشانە نیشتمانییە تازە پەسەندکراوەکەش دەبێت لەو ئاڵایانەدا ڕەنگ بدەنەوە کە لەلایەن هێزە نیشتمانپەروەرەکانەوە هەڵدەکرێن. لە نامەکەیدا، ئاماژەی بە کێشەی بەکارهێنانی ئەو ئاڵایانە کرد کە تەواو لە ئاڵاکانی دوژمن دەچن، و پێشنیاری پەسەندکردنی هێمای جیاکەرەوەی کرد کە ڕەنگدانەوەی واقیعی سیاسی نوێ بێت. بەبێ چاوەڕێکردنی وەڵامێکی فەرمی، بێلگرانۆ ڕۆژی دواتر پاترییەکی تۆپخانەی بە ناوی "سەربەخۆیی" لە دوورگەی ئێسپینیلۆ لە ڕووباری پارانا، نزیک ڕۆزاریۆی ئێستا کردەوە، و لە ڕێوڕەسمێکدا ئاڵا نوێیەکەی پێشکەش کرد. نەریتی ناوچەیی دەڵێت کە یەکەم ئاڵا لەلایەن ماریا کاتالینا ئێچێڤاریا دی ڤیداڵ درووراوە و لەلایەن کۆسمی ماسیێل، دەریاوانێکی مەدەنییەوە بەرزکرایەوە. لە نامەی دووەمدا کە هەمان ڕۆژ نێردرابوو، بێلگرانۆ حکومەتی لە ڕووداوەکان ئاگادار کردەوە، و وەسفی بەرزکردنەوەی ئاڵایەکی کرد کە بە ڕەنگی سپی و شینی کاڵ دروستکرابوو، کە لەگەڵ نیشانەکە دەگونجا. لەو ڕۆژەدا، بێلگرانۆ ئەم وشانەی خوارەوەی وت:

 

سەربازانی نیشتمان، تا ئێستا شانازیی هەڵگرتنی نیشانەی نیشتمانیمان هەبووە؛ لەوێ (ئاماژە بە پاتری سەربەخۆیی)، لەسەر پاتری سەربەخۆیی، کە بەم دواییانە حکومەتەکەمان شەرەفی بەخشینی پێداوە، چەکەکانمان شانازییەکەیان گەورەتر دەکەن. با سوێند بخۆین کە دوژمنەکانمان تێکبشکێنین، چ ناوخۆیی و چ دەرەکی، و ئەمریکای باشوور دەبێتە پەرستگای سەربەخۆیی و ئازادی. وەک بەڵگەیەک کە ئێوە سوێندی بۆ دەخۆن، لەگەڵم بڵێن: بژی نیشتمان! (دوای سوێندخواردنەکە) کاپتن، گەورەم، و هێزە هەڵبژێردراوەکان بۆ یەکەمجار بۆ پاتری سەربەخۆیی: بڕۆن، دەستی بەسەردا بگرن و ئەو سوێندە جێبەجێ بکەن کە ئەمڕۆ خواردیانتان. [٧]

نەخشەی ڕەنگی وردی یەکەم ئاڵا وەک بابەتێکی جێی مشتومڕ دەمێنێتەوە، بەهۆی ئەوەی کە، لە وەسفکردنی ئاڵاکەدا بە شێوەیەکی ناچاوەڕوانکراو، سەرەتا باسی سپی کرد. هەندێک لە مێژوونووسان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ئەم یەکەم ئاڵایە خاوەنی دوو هێڵ بووە کە سپی لە سەرووی شینی کاڵەوە بووە. لە یەکەم نامەیدا، بێلگرانۆ شوێنی یەکەمین هەڵکردنی ئاڵاکەی وەک پاتری تۆپخانەی "ئازادی" وەسف کرد. لە نامەیەکدا لە بەرواری ١٨ی تەمموزی ١٨١٢، ڕاستی کردەوە کە ئاڵاکە لە پاتری سەربەخۆیی هەڵکراوە، نەک لە پاتری ئازادی کە تەواو نەکرابوو.

لە سەرەتای ئازاری ١٨١٢، یەکەمین سیانەی فەرمانڕەوا فەرمانی بە جەنەڕاڵ مانوێل بێلگرانۆ کرد کە واز لە ئاڵا نوێیە سپی و شینە کاڵەکە بهێنێت، چونکە هێشتا بە ناوی فێرناندۆی حەوتەمەوە کاریان دەکرد. بێلگرانۆ، کە بەردەوام بوو لە هەڵمەتی سوپای باکوور، نەیتوانی ئەم فەرمانە وەربگرێت. دوای گەیشتن بە سان سالڤادۆر دی خوخوی، بێلگرانۆ لە ٢٥ی ئایاری ١٨١٢ ئاهەنگی دووەم ساڵیادی شۆڕشی گێڕا. لەو ڕۆژەدا، قەشە خوان ئیگناسیۆ گۆریتی لە کڵێسای سەرەکیدا نزای بۆ ئاڵا سپی و شینە کاڵەکە کرد. پاشان بێلگرانۆ فەرمانی بە سەربازەکانی کرد کە سوێندی دڵسۆزی بۆ ئەم دروشمە بخۆن، کە ناوی لێنا "ئاڵای نیشتمانی".

 

سەربازانی نیشتمان، تا ئێستا شانازیی هەڵگرتنی نیشانەی نیشتمانیمان هەبووە؛ لەوێ (ئاماژە بە پاتری سەربەخۆیی)، لەسەر پاتری سەربەخۆیی، کە بەم دواییانە حکومەتەکەمان شەرەفی بەخشینی پێداوە، چەکەکانمان شانازییەکەیان گەورەتر دەکەن. با سوێند بخۆین کە دوژمنەکانمان تێکبشکێنین، چ ناوخۆیی و چ دەرەکی، و ئەمریکای باشوور دەبێتە پەرستگای سەربەخۆیی و ئازادی. وەک بەڵگەیەک کە ئێوە سوێندی بۆ دەخۆن، لەگەڵم بڵێن: بژی نیشتمان! (دوای سوێندخواردنەکە) کاپتن، گەورەم، و هێزە هەڵبژێردراوەکان بۆ یەکەمجار بۆ پاتری سەربەخۆیی: بڕۆن، دەستی بەسەردا بگرن و ئەو سوێندە جێبەجێ بکەن کە ئەمڕۆ خواردیانتان. [٧]

ئاڵای ئازادی مەدەنی ئەرژەنتین

نازانرێت ئایا ئەمە هەمان ئەو ئاڵایە بوو کە بۆ یەکەمجار لە ڕۆزاریۆ هەڵکرا یان یەکێکی جیاواز بوو، چونکە نەریتی سەربازی وای دەخواست کە ئاڵاکان لەگەڵ یەکە سەربازییەکان بمێننەوە، نەک فەرماندەکان. لە ٢٩ی ئایار، بێلگرانۆ نامەیەکی نارد و حکومەتی لە ڕێوڕەسمەکە ئاگادار کردەوە. لە وەڵامدا، لەلایەن سیانەی فەرمانڕەواوە سەرزەنشت کرا لەسەر بەکارهێنانی ئاڵا نوێیەکە بەبێ مۆڵەت. لە وەڵامەکەیدا لە ١٨ی تەمموز، بێلگرانۆ ڕوونیکردەوە کە بێئاگا بووە لە قەدەغەکردنەکەی پێشوو و دووبارەی کردەوە کە ئاڵاکە سپی و شینی کاڵ بووە. سەرەڕای ئەوەش، سوپای باکوور بەردەوام بوو لە بەکارهێنانی ئاڵاکە، لە نێویاندا لە شەڕی سەرکەوتووانەی توکومان لە ٢٤ی ئەیلولی ١٨١٢.

لە سەرەتای شوباتی ١٨١٣، لە کاتی پێشڕەوی سوپای باکوور بەرەو سالتا، جەنەڕاڵ مانوێل بێلگرانۆ فەرمانی لە ئەنجومەنی ساڵی سیازدە (١٣) وەرگرت بۆ ئەوەی هێزەکانی سوێندی دڵسۆزی بخۆن. لە ١٣ی شوباتی ١٨١٣، دوای بەزاندنی ڕووباری سالادۆ، کە دواتر بە "ڕووباری سوێند"یش ناسرا. بێلگرانۆ سەرکردایەتی ڕێوڕەسمێکی شایستەی کرد کە تێیدا هێزەکان لە ژێر ئاڵای سپی-و-شینی کاڵدا سوێندی گوێڕایەڵییان بۆ ئەنجومەنەکە خوارد. لەو ڕێوڕەسمەدا، ئاڵاکە لەلایەن مەیجر جەنەڕاڵ یوستۆکیۆ دیاز ڤێلێزەوە هەڵگیرا، کە لە پێشیەوە کۆلۆنێل مارتین ڕۆدریگێز و خودی بێلگرانۆ بوون، بە یاوەری سەربازانی گرانادێر کە مۆسیقایان دەژەنی.

لە ٢٠ی شوباتی ١٨١٣، شەڕی سالتا ڕوویدا، کە تێیدا بێلگرانۆ سەرکەوتنێکی تەواوی بەدەستهێنا. دوای شەڕەکە یوستۆکیۆ دیاز ڤێلێز ئاڵاکەی لەسەر باڵکۆنی کابیلدۆ دانا، و ئەو دەستکەوتانەی کە لە پاشاکانیان گرتبوو لە ژووری ئەنجومەنەکە دانران. دیاز ڤێلێز، کە لەلایەن بێلگرانۆوە وەک پارێزگاری سەربازی پارێزگای سالتا دێل توکومان دەستنیشان کرابوو، یەکەم بەرپرس بوو کە ئاڵای شین-و-سپی بەکارهێنا.

لە کاتی جێگیربوون لە شاری سان سالڤادۆر دی خوخوی لە ٢٣ی ئایار، بێلگرانۆ پارچە قوماشێکی سپی پێشکەش بە دانیشتووان کرد کە نیشانەی ئەنجومەنی ساڵی سیازدە (١٣)ی لەسەر بوو، کە ئەمڕۆ بە ئاڵای ئازادی مەدەنی ناسراوە. [٨]

سوپای باکوور ئاڵای شینی کاڵ و سپیی بەکارهێنا تا لەناوبردنی لە ئایۆهوما لە بۆلیڤیای ئێستا لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٨١٣. دوای شکستهێنانەکە، دوو لەو ئاڵایانەی لەم هەڵمەتەدا بەکارهاتبوون لە کڵێسایەکی بچووک لە گوندی ماچا شاردرانەوە بۆ ئەوەی نەکەونە دەست هێزەکانی پاشا. ئەم ئاڵایانە بە شاردراوەیی مانەوە تا دۆزینەوەی بەڕێکەوتیان لە ساڵی ١٨٨٥. هەردوو دروشمەکە لە سێ هێڵی ئاسۆیی لە سپی و شینی کاڵ پێکدێن، یەکێکیان هێڵێکی سپی هەیە لە نێوان دوو هێڵی شین و ئەوی تریان هێڵێکی شینی هەیە لە نێوان هێڵە سپییەکان. یەکێکیان گەڕێنرایەوە بۆ ئەرژەنتین و لە ئێستادا لە مۆزەخانەی نیشتمانی مێژوو لە بۆینس ئایرس دایە، لە کاتێکدا ئەوی تریان لە بۆلیڤیا مایەوە و لە کاسا دێ لا لیبێرتاد لە سوکرێ، بۆلیڤیا پارێزراوە. [٩]

ئاڵای ئارتیگاس

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٨١٤، خۆسێ خێرڤاسیۆ ئارتیگاس، سەرکردەی پارێزگای ڕۆژهەڵات (ئێستا ئۆرۆگوای)، دەستی کرد بە ڕێکخستنی کۆمەڵەی گەلە ئازادەکان. ئارتیگاس ئاڵایەکی دەستکاریکراوی بێلگرانۆی پەسەند کرد کە دوو هێڵی سووری تەسکی تێدابوو کە لە ناوەندی شینەکاندا دانرابوون. هێڵە شینەکان هێما بوون بۆ کەناراوەکانی ڕیۆ دێ لا پلاتا، لە کاتێکدا سوورەکە هێما بوو بۆ خەبات لە پێناو فیدراڵیزم.

دواتر، ئارتیگاس دوو هێڵە سوورەکەی گۆڕی بۆ یەک هێڵی لار، بۆ ئەوەی بە ڕوونی ئاڵاکانی لە ئاڵا هاوشێوەکانی نەیارەکانی جیا بکاتەوە. دیزاینی کۆتایی ڕاستەوخۆ لەلایەن ئارتیگاسەوە دروست نەکرا، بەڵکو لەلایەن خۆسێ ماریا دی ڕۆ، فەرمانبەرێکی گومرگ لە مۆنتێڤیدیۆ و شارەزا لە زانستی هێماکاندا دروستکرا. پێدەچێت دی ڕۆ وەک ڕاوێژکارێک بۆ ئارتیگاس کاری کردبێت، هەرچەندە سروشتی وردی هاوکارییەکەیان و ڕادەی کاریگەریی ئارتیگاس لەسەر دیزاینەکە بە نادیاری دەمێنێتەوە. [١٠][١١] ئاڵا نوێیەکە بۆ یەکەمجار لە سەربازگەی ئارتیگاس لە ئارێرونگوا لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٨١٥ بەرزکرایەوە. لە مۆنتێڤیدیۆ بۆ یەکەمجار لە ٢٦ی ئازار بە فەرمانی پارێزگاری سەربازی مۆنتێڤیدیۆ، کۆلۆنێل فێرناندۆ ئۆتۆرگوێس هەڵکرا، و لە ئێنتری ڕیۆس لە ١٣ی ئازار. بە تێپەڕبوونی کات، ئاڵاکە بە سەرتاسەری کۆمەڵەکەدا بڵاوبووەوە. [١٠]

پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دێ لا پلاتا

[دەستکاری]

لە کۆنگرەی توکومان، کە سەربەخۆیی لە ٩ی تەمموزی ١٨١٦ ڕاگەیاند، ئەو ئاڵایەی لەلایەن مانوێل بێلگرانۆوە دروستکرابوو بە فەرمی وەک هێمای پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دێ لا پلاتا لە ٢٠ی تەمموزی ١٨١٦ ناسێنرا. لەو کاتەدا، بەکارهێنانی ئاڵای ئیسپانی هەڵوەشێنرایەوە. کۆنگرەکە نوێنەرانی زۆربەی جێگری پاشایەتی پێشووی تێدابوو (بە تاریجا و ناوچەکانی تری باکوورەوە، کە ئێستا بەشێکن لە بۆلیڤیا، بەڵام بەبێ نوێنەرایەتی پارێزگا هاوپەیمانەکان لەگەڵ کۆمەڵەی گەلە ئازادەکان). فەرمانێکی ٢٠ی تەمموز، کە لەلایەن فرانسیسکۆ نارسیسۆ دی لاپریدا و خوان خۆسێ پاسۆ وەک جێگری سکرتێر واژۆ کرا، دیاری کرد کە ئەو ئاڵا شینی کاڵ و سپییەی پێشتر بەکاردەهێنرا وەک ئاڵای نیشتمانی دەمێنێتەوە، کە تەنها لەلایەن سوپا، کەشتییە جەنگییەکان، و قەڵاکانەوە وەک ئاڵایەکی لاوەکی بەکاردەهێنرا. هەروەها تێیدا هاتبوو کە کاتێک گونجاوترین شێوەی حکومەت دیاری کرا، دیزاینی کۆتایی ئاڵا نیشتمانییە سەرەکییەکە دیاری دەکرێت.

لە سەرەتای ساڵی ١٨١٧، خۆسێ دی سان مارتین فەرمانی بە سەربازەکانی کرد کە سوێند بە ئاڵای ئەندێس بخۆن پێش ئەوەی دەست بە هەڵمەتێک بکەن بۆ چیلی.

لە ٩ی تەمموزی ١٨١٧، دەریاوانی تایبەت هیپۆلیتۆ بوچارد دەستی بە گەشتێکی دەریایی دوو ساڵە کرد لەژێر فەرماندەیی خۆیدا. بوچارد، کە ئاڵای پارێزگا یەکگرتووەکانی هەڵکردبوو، شەڕێکی لەگەڵ چەتەکانی دەریای مالای لە گەرووی ماکاسار کرد. دوای پەڕینەوە بۆ زەریای هێمن، هێرشی کردە سەر هێزەکانی پاشا لە مۆنتەرییەوە بۆ ئێل ڕیالیخۆ. ئاڵاکە چەند ساڵێک دواتر لە ئەمریکای ناوەندی لەلایەن مانوێل خۆسێ ئارسێ دووبارە بەکارهێنرایەوە، و بوو بە بنەمایەک بۆ ئاڵای پارێزگا یەکگرتووەکانی ئەمریکای ناوەندی. [١٢][١٣][١٤] یەکێکی تر لە دەریاوانە تایبەتەکان کە ئاڵای ئەرژەنتینی لە ئەمریکای ناوەندی بەکارهێنا، لویس-میشێل ئاوری بوو، کە دوورگەکانی پرۆڤیدێنسیا و سانتا کاتالینای داگیرکرد.

لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٨١٨، خوان مارتین دی پوەیرێدۆن بە فەرمی ئاڵای نیشتمانی جێگیر کرد، کە خۆری ئایاری وەک هێمای ناوەندیی تێدابوو. خۆری ئایار کە بۆ ئاڵاکە زیادکرا لەسەر بنەمای دیزاینی یەکەمین دراوی ئەرژەنتینە. بریتییە لە دیسکێکی زەرد-زێڕین لەگەڵ ڕووخسارێکی مرۆڤ کە بە ٣٢ تیشکی یەک لە دوای یەک دەورە دراوە - ١٦ ڕاست و ١٦ شەپۆلدار. ماوەیەکی کورت دوای ئەوە، ڕەنگی شینی فەرمی گۆڕدرا بۆ شینی هێرالدی، کە لە پێناسە یاساییەکاندا مایەوە تا ئەو کاتەی ڕەنگی شینی کاڵ لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دووبارە جێگیرکرایەوە. دانیشتنەکە ئاماژەی بەوە کرد کە "سپی و شین دەبنە ڕەنگە تایبەتەکانی ئەم دەوڵەتە، و لەسەریان خۆرێکی زێڕینی نەخشێنراو دادەنرێت." بۆ مەبەستی دەریایی، ئاڵایەکی جەنگ دیاریکرا بە دوو هێڵی شین، یەک هێڵی سپی، و خۆرێکی زێڕین کە بە ئەستێرە دەورە دراوە. بەڵام، ئەم ئاڵایە هەرگیز بەکارنەهێنرا، چونکە حەوت ڕۆژ دواتر هەڵوەشێنرایەوە.

پارتی فیدراڵی و کۆنفیدڕاڵیی ئەرژەنتین

[دەستکاری]

لەگەڵ هاتنە سەر دەسەڵات لە بۆینس ئایرس لەلایەن عەمید جەنەڕاڵ خوان مانوێل دی ڕۆزاس لە ساڵی ١٨٢٩، ڕەنگی فەرمیی ئاڵای نیشتمانی گۆڕدرا بۆ شینی پیرۆزەیی. گۆڕانکارییەکە بەشێکی لە لێکدانەوەی ڕۆزاس بۆ تایبەتمەندییەکانی ئاڵاکە سەرچاوەی گرت کە لەلایەن کۆنگرەی توکومانەوە لە ساڵی ١٨١٨ پەسەند کرابوو، و بەشێکیشی لە ئارەزووی ئەو بۆ جیاکردنەوەی لەو شینە کاڵەی کە بەگشتی پەیوەست بوو بە یەکگرتووخوازەکانەوە، کە نەیارەکانی بوون لە جەنگی ناوخۆدا. هەرچەندە بە فەرمی تەنها پارێزگاری پارێزگای بۆینس ئایرس بوو، دەسەڵاتی ڕۆزاس بەسەر کۆنفیدڕاڵیی ئەرژەنتیندا درێژبووەوە، کە یەکێتییەکی سیاسی بوو تێیدا پارێزگاکان ئۆتۆنۆمییەکی بەرچاویان پاراست بەڵام کاروباری دەرەوەیان ڕادەستی بۆینس ئایرس کردبوو. [١٥]

ئاڵای ڕۆزاس

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٨٣٦ چوار کڵاوی فریجی لە هەر گۆشەیەک دانران، و خۆری ئایار بە سوور وێنا کرا، ڕەنگێک کە لەلایەن فیدراڵییەکانەوە لە سەردەمی ئارتیگاسەوە بەکاردەهێنرا. ئەو گۆڕانکارییانەی کە لەلایەن ڕۆزاسەوە ناسێنران لە هیچ یاسا یان فەرمانێکدا تۆمار نەکراون، بۆیە وا گریمانە دەکرێت کە تەنها بڕیاری کەسیی ڕۆزاس بووبێتن. هەروەها ڕۆزاس هەرگیز ئاڵایەکی تایبەتی بۆ پارێزگای بۆینس ئایرس جێگیر نەکرد. لایەنگرانی فیدراڵی زۆرجار ئەم جۆرانەیان بەکاردەهێنا، هەم لە چوارچێوەی فەرمی و هەم لە چوارچێوەی سەربازیدا. [١٦] لە کاتی شەڕدا، سوپای فیدراڵی زۆرجار وەشانی شینی تۆخی ئاڵای ئەرژەنتینیان هەڵدەگرت، کە هەندێک جار دروشمی وەک "¡Viva la Confederación! ¡Mueran los salvajes unitarios!" ("بژی کۆنفیدڕاڵی! مەرگ بۆ یەکگرتووخوازە دڕندەکان!")ی لەسەر نووسرابوو. سەرەڕای ئەوەش، هەندێک فەوج ئاڵایەکی دوو ڕەنگی سوور-و-سپییان بەکاردەهێنا. لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٨٤٠ەکاندا، بەتایبەتی لە پارێزگاکانی باکوور، کە ناڕەزایەتی بەرامبەر ڕۆزاس لە گەشەکردندا بوو بەڵام هێشتا ڕێزیان لە دەسەڵاتەکەی دەگرت، ئاڵاگەلێک کە دروشمی "¡Libertad, Constitución o Muerte!" ("ئازادی، دەستوور، یان مەرگ!")یان لەسەر بوو دەرکەوتن. لە بەرامبەردا، یەکەکانی سوپای گەورە بە فەرماندەیی خوستۆ خۆسێ دی ئورکیزا ئاڵاگەلێکیان بەکارهێنا کە دروشمی "¡Constitución Federal o Muerte!" ("دەستووری فیدراڵی یان مەرگ!")یان لەسەر بوو. [١٧]

ئاڵای ئورکیزا

[دەستکاری]

خوستۆ خۆسێ دی ئورکیزا، پارێزگاری ئێنتری ڕیۆس، سەرکردایەتی نیشتمانی وەک سەرۆکی کۆنفیدڕاڵیی ئەرژەنتین گرتە ئەستۆ دوای شکستپێهێنانی ڕۆزاس لە شەڕی کاسێرۆس لە ٣ی شوباتی ١٨٥٢. ئورکیزا کڵاوە فریجییەکانی هێشتەوە کە لە سەردەمی ڕۆزاسدا ناسێنرابوون، بەڵام ئاراستەیان گۆڕدرا بۆ ئەوەی هەر کڵاوێک ڕووی لەو گۆشەیەی ئاڵاکە بێت کە تێیدا بوو. ئەم گۆڕانکارییانە هێما بوون بۆ بەردەوامی لەگەڵ کۆنفیدڕاڵی لە هەمان کاتدا ئاماژەش بوون بۆ دوورکەوتنەوە لە دەسەڵاتی تاکەکەسیی ڕۆزاس.

پارتی یەکگرتووخوازەکان و دەوڵەتی بۆینس ئایرس

[دەستکاری]

لە سەردەمی کۆنفیدڕاڵیدا، دوورخراوە یەکگرتووەکان لە مۆنتێڤیدیۆ بەردەوام بوون لە بەکارهێنانی ئاڵا نیشتمانییە شینە کاڵەکان و ئاڵا دەریاییەکانی خۆیان. ئەم ئاڵایانە تا ساڵی ١٨٥٢ لە بەکارهێناندا مانەوە.

لە ١١ی ئەیلولی ١٨٥٢، پارتی یەکگرتووخوازەکان کودەتایەکی بێخوێنیان لە پارێزگاکەدا ئەنجامدا، کە بووە هۆی دروستبوونی دەوڵەتی بۆینس ئایرس. دەوڵەتەکە لە واقیعدا تەنها کۆنترۆڵی کەناراوەکانی لا پلاتای دەکرد. هەرچەندە بۆینس ئایرس ئەوکات دەوڵەتێکی سەربەخۆ بوو، بە پەیوەندییە دیپلۆماتییەکانی خۆیەوە، هەوڵیدا دووبارە لەگەڵ ئەرژەنتیندا یەکبگرێتەوە. دەوڵەتی بۆینس ئایرس ئاڵایەکی بەکارهێنا کە لە دوو هێڵی شینی کاڵ و یەکێکی سپی لە ناوەڕاستدا پێکهاتبوو، کە نیشانەی گەورەی دەوڵەتی ئەرژەنتینی تێدا بوو. لەگەڵ یەکگرتنەوەی وڵاتەکە لە ساڵی ١٨٦١دا جێگەی گیرایەوە بە ئاڵای نیشتمانی. لەو کاتەوە، هیچ ئاڵایەکی پارێزگا لە بۆینس ئایرس بەکارنەهێنراوە تا پەسەندکردنی دیزاینی ئێستا. کەشتییە جەنگییەکانی بۆینس ئایرس بەردەوام بوون لە بەکارهێنانی ئەو نیشانە دەریاییەی کە پێشتر لەلایەن پارتی یەکگرتووەوە بەکاردەهێنرا. ئەمە ئاڵا شینە کاڵە ڕەسەنەکەی ئەرژەنتین بوو لەگەڵ هێڵێکی تەنکی سپیی زیادە لە سەرەوە. [١٨][١٩]

کۆماری ئەرژەنتین

[دەستکاری]

بۆینس ئایرس و کۆنفیدڕاڵی لە شەڕی پاڤۆن بەیەکدایاندا، کە یەکگرتووەکان تێیدا لە ساڵی ١٨٦١ سەرکەوتنیان بەدەستهێنا. دوای ئەم سەرکەوتنە، بۆینس ئایرس دووبارە خرایەوە ناو پێکهاتەی نیشتمانییەوە، و بارتۆلۆمێ میترێ وەک سەرۆکی کۆماری ئەرژەنتینی یەکگرتوو لە ساڵی ١٨٦٢ دەستبەکاربوو. فەرمانڕەوایەتییەکەی بووە هۆی دروستبوونی حکومەتێکی ناوەندیتر، کە بۆینس ئایرس ناوەندە سیاسی و ئابوورییەکەی بوو.

لە ساڵی ١٨٦٩، سەرۆک دۆمینگۆ فاوستینۆ سارمینتۆ ڕێگەی دا بە هەڵکردنی ئاڵاکان لەسەر ماڵ و باڵەخانەکان لە کاتی پشووە نیشتمانییەکاندا، کە پێشتر قەدەغە کرابوو. [٢٠]

لە ٢٤ی ئەیلولی ١٨٧٣، لە کاتی پەردەلادان لەسەر مۆنۆمێنتی بێلگرانۆ لە بۆینس ئایرس، سارمینتۆ "وتارێک لەسەر ئاڵا"ی پێشکەش کرد. لە وتارەکەدا، ئاڵا کۆنەکانی کۆنفیدڕاڵیی ڕەتکردەوە، و بە داهێنانی بەربەرییەکان، ستەمکاران، و ناپاکەکانی ناوبرد، و ڕایگەیاند کە ناتوانرێت وەک ئاڵای ئەرژەنتین سەیر بکرێن. مشتومڕ لەسەر ڕەنگەکانی ئاڵاکە لە ساڵی ١٨٧٨ دووبارە سەریهەڵدایەوە. بارتۆلۆمێ میترێ داکۆکی لە هێشتنەوەی شینی کاڵ و سپیی یەکگرتووەکان کرد، لە کاتێکدا ماریانۆ ئەی. پێلیزا و سی. فریخێرۆ بانگەشەیان دەکرد کە ڕەنگی ڕەسەنی ئاڵاکەی ساڵی ١٨١٨ پیرۆزەیی بووە.

لە ٢٥ی نیسانی ١٨٨٤، سەرۆک خولیۆ ئەرژەنتینۆ ڕۆکا فەرمانێکی دەرکرد کە دووبارە بەکارهێنانی ئاڵای خۆرەکەی بۆ دامەزراوە حکومییەکان سنووردار کرد. ساڵێک دواتر، ئاڵایەکی شین و سپی بۆ دەستەی دیپلۆماتی پەسەند کرا. لە ساڵی ١٨٩٥، سەرۆک خۆسێ ئیڤاریستۆ ئوریبورو شینی کاڵ و سپیی وەک ڕەنگە فەرمییەکان جێگیر کرد، کە ئەم بڕیارە لەلایەن فەرمانی سەرۆک فیگێرۆئا ئالکۆرتا لە ٢٤ی ئایاری ١٩٠٧ پشتڕاستکرایەوە. ڕێسای زیاتر لە ساڵی ١٩٤٣ لەژێر بەڕێوەبەرایەتی پێدرۆ پابلۆ ڕامیرێزدا ناسێنران. فەرمانەکانی ١٠٢٧، ٥٢٥٦، و ٦٦٢٨، کە لە ١٩ی حوزەیران، ١٣ی ئاب، و ٢٦ی ئابی هەمان ساڵ دەرچوون، دیزاینی ئاڵای نیشتمانیی فەرمی، وێنەی خۆرەکە، و شێوازی بەستنی قردێلەکەیان دیاریکرد. تێیدا هاتبوو کە ئاڵای نیشتمانی دەبێت هەمیشە خۆرەکە نیشان بدات کاتێک لەلایەن فەرمانگە حکومییەکانەوە هەڵدەکرێت، لە کاتێکدا تاکە کەسە تایبەتەکان پێویست بوو بەبێ خۆرەکە بەکاریبهێنن.

لە ٨ی حوزەیرانی ١٩٣٨، سەرۆک ڕۆبێرتۆ ئۆرتیز یاسای نیشتمانی ژمارە ١٢,٣٦١ی پەسەند کرد کە ٢٠ی حوزەیرانی وەک "ڕۆژی ئاڵا" ڕاگەیاند، کە پشوویەکی نیشتمانییە. بەروارەکە وەک ساڵیادی مردنی بێلگرانۆ لە ساڵی ١٨٢٠ بڕیاری لەسەر درا. لە ساڵی ١٩٥٧ مۆنۆمێنتی ئاڵای نیشتمانی (کۆمەڵگەیەکی مۆنۆمێنتالی ١٠,٠٠٠ مەتر دووجایی) لە ڕۆزاریۆ کرایەوە بۆ یادکردنەوەی دروستکردنی ئاڵاکە، و ڕێوڕەسمە فەرمییەکانی ڕۆژی ئاڵا لەو کاتەوە بە شێوەیەکی نەریتی لە دەوروبەری ئەنجام دەدرێن.

بەپێی فەرمانی ١٠,٣٠٢/١٩٤٤ ماددەی ٢ ڕایگەیاند کە ئاڵای فەرمیی نەتەوەکە ئەو ئاڵایەیە کە خۆری تێدایە، و لەلایەن "کۆنگرەی توکومان"ەوە پەسەند کراوە، کە لە ٢٥ی شوباتی ١٨١٨ لە بۆینس ئایرس دووبارە کۆبووەوە. ماددەی ٣ ڕایگەیاند کە ئەو ئاڵایەی کە خۆر لە ناوەڕاستیدایە تەنها دەبێت لەلایەن حکومەتە فیدراڵی و پارێزگاییەکانەوە بەکاربهێنرێت؛ لە کاتێکدا تاکەکەس و دامەزراوەکان ئاڵایەک بەبێ خۆرەکە بەکاردەهێنن. [٢١]

لە ساڵی ١٩٨٥ یاسای ٢٣,٢٠٨ ماددەی ٣ی فەرمانی ١٠,٣٠٢/١٩٤٤ی هەڵوەشاندەوە، و ڕایگەیاند کە حکومەتە فیدراڵی و پارێزگاییەکان، هەروەها تاکەکەسەکان مافی ئەوەیان هەیە کە ئاڵای فەرمیی نەتەوە بەکاربهێنن. [٢٢]

لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠، تایبەتمەندییە دیزاینییە وردەکانی ئاڵاکە ستاندارد کران و لە ڕێگەی فەرمانی سەرۆکایەتییەوە ڕاگەیەندران، کە ڕەنگەکان، ڕێژەکان، و ڕێژەی دوورییە کانی بە وردی دیاریکرد. [٢٣]

سروودەکان بۆ ئاڵاکە

[دەستکاری]

ئاورۆرا (هەڵهاتنی خۆر)

[دەستکاری]

Alta en el cielo, un águila guerrera
Audaz se eleva en vuelo triunfal.
Azul un ala del color del cielo,
Azul un ala del color del mar.

Así en el alta aurora irradial.
Punta de flecha el áureo rostro imita.
Y forma estela el purpurado cuello.
El ala es paño, el águila es bandera.

Es la bandera de la patria mía,
del sol nacido que me ha dado Dios.
Es la bandera de la Patria Mía,
del sol nacido que me ha dado Dios.

لە بەرزاییەکانی ئاسماندا، هەڵۆیەکی جەنگاوەر

بە بوێرییەوە لە فڕینە سەرکەوتووەکەیدا بەرز دەبێتەوە

باڵێکی شینە، لە ڕەنگی ئاسمان؛

باڵێکی شینە، لە ڕەنگی دەریا.


لە ناو شەفەقە بەرز و درەوشاوەکەدا

ڕووخسارە زێڕینەکەی لە نووکی تیرێک دەچێت.

وە پاشملە ئەرخەوانییەکەی شوێنەوارێک لە دوای خۆی بەجێدەهێڵێت.

باڵەکە قوماشە، هەڵۆکەش ئاڵایە.


ئەمە ئاڵای نیشتمانەکەمە، لەدایکبووی ئەو خۆرەیە کە خودا پێی بەخشیوم.

ئەمە ئاڵای نیشتمانەکەمە، لەدایکبووی ئەو خۆرەیە کە خودا پێی بەخشیوم.

هۆنراوە لەلایەن لویجی ئیلیکا و هێکتۆر سیپریانۆ کوێسادا، مۆسیقا لەلایەن هێکتۆر پانیزا، لە کاتی ڕێوڕەسمەکانی بەرزکردنەوەی ئاڵادا دەگوترێتەوە.

Saludo a la bandera (سڵاو لە ئاڵا)

[دەستکاری]

Salve, argentina
bandera azul y blanca.
Jirón del cielo
en donde impera el Sol.
Tú, la más noble,
la más gloriosa y santa,
el firmamento su color te dio.

Yo te saludo,
bandera de mi Patria,
sublime enseña
de libertad y honor.
Jurando amarte,
como así defenderte,
mientras palpite mi fiel corazón.

دروود، ئەرژەنتین

ئاڵای شین و سپی.

پارچەیەک لە ئاسمان

لەوێی کە خۆر فەرمانڕەوایی دەکات.

تۆ، خانەدانترین،

پڕشکۆترین و پیرۆزترین،

ئاسمانەکان ڕەنگی خۆیان بە تۆ بەخشی.


سڵاوت لێ دەکەم،

ئاڵای نیشتمانەکەم،

هێمای باڵا

بۆ ئازادی و شەرەف.

سوێند دەخۆم کە خۆشم بوێیت،

وە هەروەها بەرگریت لێ بکەم،

تا ئەو کاتەی دڵە دڵسۆزەکەم لێ دەدات.

می باندێرا (ئاڵای من)

[دەستکاری]

Aquí está la bandera idolatrada,
la enseña que Belgrano nos legó,
cuando triste la Patria esclavizada
con valor sus vínculos rompió.

Aquí está la bandera esplendorosa
que al mundo con sus triunfos admiró,
cuando altiva en la lucha y victoriosa
la cima de los Andes escaló.

Aquí está la bandera que un día
en la batalla tremoló triunfal
y, llena de orgullo y bizarría,
a San Lorenzo se dirigió inmortal.

Aquí está, como el cielo refulgente,
ostentando sublime majestad,
después de haber cruzado el Continente,
exclamando a su paso: ¡Libertad!
¡Libertad! ¡Libertad!

ئەوەتا ئاڵا پەرستراوەکە،

ئەو ئاڵایەی کە بێلگرانۆ بۆی بەجێهێشتین،

کاتێک نیشتمانە خەمگین و کۆیلەکراوەکە

بە بوێرییەوە کۆت و زنجیرەکانی پچڕاند.


ئەوەتا ئاڵا پڕشنگدارەکە

کە بە سەرکەوتنەکەی جیهانی سەرسام کرد،

کاتێک بە سەربەرزی و سەرکەوتووییەوە لە جەنگەکاندا

بۆ لوتکەی چیاکانی ئەندێز سەرکەوت.


ئەوەتا ئەو ئاڵایەی کە ڕۆژێک

بە سەرکەوتوویی لە ناوەڕاستی مەیدانی جەنگدا بەرز بووەوە

وە، پڕ لە شانازی و ئازایەتی،

بە نەمری بەرەو سان لۆرێنزۆ چوو.


ئەوەتایە، وەک ئاسمانێکی درەوشاوە،

شکۆیەکی باڵا نیشان دەدات

دوای ئەوەی بە کیشوەرەکەدا تێپەڕی

لە ڕێگەکەیدا هاواری دەکرد: "ئازادی!"

"ئازادی! ئازادی!"

سوێندخواردن بۆ ئاڵا

[دەستکاری]

بەو پێیەی ڕۆژی ئاڵا لە ٢٠ی حوزەیران ئاهەنگی بۆ دەگێڕرێت، ئەم سوێندەی خوارەوە لەم ڕۆژەدا بۆ خوێندکاران لە سەرتاسەری وڵات دەخوێنرێتەوە لەلایەن بەڕێوەبەری قوتابخانەکانیان یان ڕاوێژکارانی قۆناغەکانیانەوە. لە شارۆچکە گەورەکان کە خوێندکاران بە کۆمەڵ کۆدەبنەوە، سوێندەکە لەلایەن بەرپرسی ناوخۆیی شارۆچکە یان شارەکەوە دەخوێنرێتەوە، کە پێشتر چەند وشەیەکی ئامۆژگاری و ڕێزلێنان بۆ یادەوەری دروستکەرەکەی، مانوێل بێلگرانۆ پێشکەش دەکرێت، بە بەکارهێنانی ئەم فۆرمولانەی خوارەوە یان هاوشێوەیان:

سوێندی نەریتی

[دەستکاری]
Summons:

Niños/Alumnos, la Bandera blanca y celeste—Dios sea loado—no ha sido atada jamás al carro triunfal de ningún vencedor de la tierra.
Niños/Alumnos, esa Bandera gloriosa representa a la Patria de los Argentinos. Prometáis rendirle vuestro más sincero y respetuoso homenaje, quererla con amor inmenso y formarle, desde la aurora de la vida un culto fervoroso e imborrable en vuestros corazones; preparándonos desde la escuela para practicar a su tiempo, con toda pureza y honestidad, las nobles virtudes inherentes a la ciudadanía, estudiar con empeño la historia de nuestro país y la de sus grandes benefactores a fin de seguir sus huellas luminosas y a fin también de honrar la Bandera y de que no se amortigüe jamás en vuestras almas el delicado y generoso sentimiento de amor a la Patria. En una palabra: ¿prometéis lo que esté en las medidas de vuestras fuerzas que la Bandera Argentina flamee por siempre sobre nuestras murallas y fortalezas, en lo alto de los mástiles de nuestras naves y a la cabeza de nuestras legiones y para que el honor sea su aliento, la gloria su aureola, la justicia su empresa?
Response: ¡Sí, prometo![٢٤]
بانگەواز:

منداڵان/قوتابیان، ئاڵا سپی و شینە ئاسمانییەکە، سوپاس بۆ خوا، هەرگیز بەسەر گالیسکەی سەرکەوتنی هیچ براوەیەکی ئەم زەوییەوە هەڵنەگیراوە.

منداڵان/قوتابیان، ئەم ئاڵا پڕشکۆیە نوێنەرایەتی نیشتمانی ئەرژەنتینییەکان دەکات. داواتان لێ دەکەم هەمووتان بەڵێن بدەن کە دڵسۆزانەترین و پڕڕێزترین پەیمانی وەفاداریتان پێشکەش بکەن، کە خۆشتان بوێت و بە خۆشەویستییەکی بێسنوورەوە پەروەردەی بکەن، لە بەرەبەیانی ژیانەوە وەک خۆشەویستی و ڕێزێکی گەرم و سڕینەوەنەکراو لە دڵەکانتاندا؛ خۆتان لە قوتابخانەوە ئامادە بکەن بۆ ئەوەی لە کاتی خۆیدا، بەوپەڕی پاکی و دەستپاکییەوە، فەزیلەتە بەرزەکانی پەیوەست بە هاووڵاتیبوون جێبەجێ بکەن، بە پێداگرییەوە مێژووی وڵاتەکەمان و چاکەکارە گەورەکانی بخوێنن، بۆ ئەوەی بەردەوامی بە شوێنەوارە درەوشاوەکانیان بدەن و وەک ڕێگەیەک بۆ ڕێزلێنان لە ئاڵاکە تاوەکو هەرگیز هەستی ناسک و بەخشندەی خۆشەویستی بۆ نیشتمان لە ناختاندا کز نەبێت. بە یەک وشە: ئایا بەڵێن دەدەن، تا ئەو جێگەیەی لە توانایاندایە، کە ئاڵای ئەرژەنتین بۆ هەمیشە بەسەر دیوار و قەڵاکانماندا، لەسەر لوتکەی کۆڵەکەی کەشتییەکانمان و لە پێشەنگی هێزەکانمانەوە بشەکێتەوە، وە بۆ ئەوەی شەرەف هەناسەی بێت، شکۆمەندی شەفەقی بێت، و دادپەروەری هاوڕێی بێت؟


وەڵام: بەڵێ، بەڵێن دەدەم!

(بە شێوەی ئامادە وەستان و درێژکردنی قۆڵی ڕاست بەرەو ڕووی ئاڵاکە)

وەشانەکانی ئەمە ئاماژەکردن بە بێلگرانۆ و هەموو ئەوانەی کە شەڕیان بۆ وڵات کرد لە کاتی جەنگی سەربەخۆیی ئەرژەنتین و جەنگەکانی تری دوای ئەوە لەخۆدەگرن.

سوێندی مۆدێرن

[دەستکاری]
Summons:

Niños/Alumnos, esta es la Bandera que creó Manuel Belgrano en los albores de nuestra libertad, simboliza a la República Argentina, nuestra Patria.
Es el símbolo de nuestra libre soberanía, que hace sagrados a los hombres y mujeres y a todos los pueblos del mundo. Convoca el ejercicio de nuestros deberes y nuestros derechos, a respetar las leyes y las instituciones. Es la expresión de nuestra historia forjada con la esperanza y el esfuerzo de millones de hombres y mujeres, los que nacieron en nuestra tierra y los que vinieron a poblarla al amparo de nuestra bandera y nuestra Constitución.
Representa nuestra tierra y nuestros mares, nuestros ríos y bosques, nuestros llanos y montañas, el esfuerzo de sus habitantes, sus sueños y realizaciones. Simboliza nuestro presente, en el que, día a día, debemos construir la democracia que nos ennoblece, y conquistar el conocimiento que nos libera; y nuestro futuro, el de nuestros hijos y el de las sucesivas generaciones de argentinos.
Niños/Alumnos, ¿prometen defenderla, respetarla y amarla, con fraterna tolerancia y respeto, estudiando con firme voluntad, comprometiéndose a ser ciudadanos libres y justos, aceptando solidariamente en sus diferencias a todos los que pueblan nuestro suelo y transmitiendo, en todos y cada uno de nuestros actos, sus valores permanentes e irrenunciables?
Response: Sí, prometo![٢٥]
بانگەواز:

منداڵان/قوتابیان، ئەمە ئەو ئاڵایەیە کە مانوێل بێلگرانۆ لە بەرەبەیانی ئازادیماندا دروستی کرد؛ هێمای نیشتمانەکەمان، کۆماری ئەرژەنتین.


ئەمە هێمای سەروەریی ئازادمانە، کە پیاوان و ژنان و سەرجەم گەلانی جیهان پیرۆز ڕادەگرێت. بانگمان دەکات بۆ ئەوەی ئەرک و مافەکانمان جێبەجێ بکەین، ڕێز لە یاسا و دامەزراوەکانی نەتەوەکەمان بگرین. ئەمە دەربڕینی مێژووەکەمانە کە بە هیوا و هەوڵی ملیۆنان پیاو و ژن نەخشێنراوە، ئەوانەی لە خاکەکەماندا لەدایک بوون و ئەوانەش کە هاتن بۆ ئەوەی لە ژێر سێبەری ئاڵا و دەستوورەکەماندا نیشتەجێ ببن.


نوێنەرایەتی خاک و دەریاکانمان، ڕووبار و دارستانەکانمان، دەشت و چیاکانمان، هەوڵی دانیشتووانەکەی، خەون و دەستکەوتەکانیان دەکات. هێمایە بۆ ئێستامان، کە تێیدا، ڕۆژ بە ڕۆژ، دەبێت ئەو دیموکراسییە بونیاد بنێین کە شکۆمەندمان دەکات و ئەو زانستە بەدەست بهێنین کە ئازادمان دەکات، وە هەروەها هێمایە بۆ داهاتوومان، داهاتووی منداڵەکانمان و نەوە یەک لە دوای یەکەکانی ئەرژەنتین.


منداڵان/قوتابیان، ئایا بەڵێن دەدەن بەرگری لێ بکەن، ڕێزی لێ بگرن، و خۆشتان بوێت، بە لێبوردەیی و ڕێزی برایانەوە، بە پێداگرییەوە بخوێنن، و پابەند بن بەوەی ببنە هاووڵاتییەکی ئازاد و دەستپاک، بە هاوپشتییەوە فرەیی هەموو ئەوانە قبوڵ بکەن کە لە خاکەکەماندا دەژین، و ئەم بەها هەمیشەیی و نەگۆڕانە لە هەموو کارێکدا کە دەیکەن بۆ نەوەکانی داهاتوو بگوازنەوە؟


وەڵام: بەڵێ، بەڵێن دەدەم!

(بە شێوەی ئامادە وەستان و درێژکردنی قۆڵی ڕاست بەرەو ڕووی ئاڵاکە)

لەوانەیە لەم کاتەدا مارشی بێدارکردنەوەی شکۆمەند لەلایەن تیپێکی سەربازی یان مارشەوە بژەنرێت، و کۆنفێتی بەسەر خوێندکارەکاندا بپرژێنرێت.

لە هێزە چەکدارەکانی کۆماری ئەرژەنتین و خزمەتگوزارییە مەدەنییەکان کە یەکپۆشییان هەیە، سوێندەکە هاوشێوەیە بەڵام بە فۆرمولەیەکی جیاواز و وەڵامی "بەڵێ، سوێند دەخۆم!"

وەشانی سەربازی/پۆلیس

[دەستکاری]
Summons:

¿Juráis a la Patria seguir constantemente su bandera y defenderla hasta perder la vida?
Response: ¡Sí, juro![٢٦]
بانگەواز:

کەواتە ئایا پەیمان بە نیشتمان دەدەن کە بەردەوام شوێن ئاڵاکەی بکەون و بەرگری لێ بکەن، تەنانەت بە نرخی گیانیشتان؟


وەڵام: بەڵێ، پەیمان دەدەم!

لە پۆلیسی فیدراڵی ئەرژەنتیندا، ڕەنگە وشەکانی y su Constitución Nacional "و دەستوورەکەی" زیاد بکرێن.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. Picone، A. Lorena؛ Romano، Rosana M.؛ Della Védova، Carlos O. (٣١ی تەممووزی ٢٠١٩). «Color Source for the First Argentinian Flags». ACS Omega (بە ئینگلیزی). ٤ (7): ١١٤٢٤–١١٤٣٢. doi:١٠.١٠٢١/acsomega.٩b٠١٤١٢. ISSN ٢٤٧٠-١٣٤٣. PMC ٦٦٨٢٠٥٣. PMID ٣١٤٦٠٢٤٧.
  2. «Tres datos sobre el Sol de Mayo» [Three facts about the Sun of May] (بە Spanish). لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  3. «IRAM-DEF D 7679» (PDF). mininterior.gob.ar. ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢. لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  4. Abad de Santillán، Diego (١٩٦٥). Historia Argentina [Argentine history] (بە ئیسپانی). Buenos Aires: TEA (Tipográfica Editora Argentina). OCLC ٩٤٠٥٧٠٣. Unknown ID 2900104629702.
  5. Quartaruolo، Mario؛ Destéfani، Laurio Hedelvio (١٩٦٤). Campaña naval de 1814 contra la escuadra realista de Montevideo (چاپی 1st). Buenos Aires: Secretaría de Estado de Marina; Peuser.
  6. «La Escarapela Nacional cumple 198 años» [The National Cockade's 198th anniversary]. Diario Chaco (بە Spanish). Resistencia, Chaco Province: Loster. ١٨ی ئایاری ٢٠١٠. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی نیسانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ ھێنراوە. Por iniciativa de una comisión de profesores, que sólo tuvo en cuenta a Mitre, el 13 de mayo de 1935 el Consejo Nacional de Educación resolvió autorizar por primera vez el festejo del Día de la Escarapela: por expediente 9602-9-935 lo fijó en honor a French y Beruti el 20 de mayo, lo que reafirmó el mito de 1810.{{cite news}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  7. 1 2 بە ئیسپانی: Soldados de la Patria, en este punto hemos tenido la gloria de vestir la escarapela nacional; en aquél (señalando la batería Independencia) nuestras armas aumentarán sus glorias. Juremos vencer a nuestros enemigos interiores y exteriores y la América del Sud será el templo de la Independencia y de la Libertad. En fe de que así lo juráis decid conmigo: ¡Viva la Patria!" "Señor capitán y tropa destinada por la primera vez a la batería Independencia: id, posesionaos de ella y cumplid el juramento que acabáis de hacer. Proclama dirigida por M. Belgrano a su ejército al enarbolar por primera vez la bandera 5 June 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
  8. Gobierno de Jujuy. «Simbolos Jujeños». jujuy.gob.ar. لە ڕەسەنەکە لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  9. La Primera Bandera y su destino 2 April 2010 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. (ئیسپانی)
  10. 1 2 Fiorotto، Daniel Tirso. «¿Quién diseñó de verdad la bandera entrerriana?». Uno Entre Rios. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  11. «Día de la Bandera». Educ.ar. ٢٠٠٣. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٠٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  12. Felipe Pigna (٢٠٠٥). Los mitos de la Historia Argentina 2. Argentina: Grupo Editorial Planeta S.A.I.C. 2005. لاپەڕە ٩٢. ژپنک ٩٥٠-٤٩-١٣٤٢-٣. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  13. «Belgrano dejó descendencia en América Central». aimdigital. ٥ی ئابی ٢٠١٢. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  14. «El origen de las banderas de centroamérica». mdz online. ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  15. El sol del escudo nacional y la restauración de los Incas: monografía histórica. pp. VIII. Autor: Mariano A. Pelliza. Editor: F. Lajouane, 1900
  16. La Gazeta
  17. Frías، Bernardo (١٩٢٦). Tradiciones históricas: República Argentina. Buenos Aires: Editorial Tor. لاپەڕە ٢٠٤.
  18. 1851 Chart of Maritime Flags of the World by Charles Copley
  19. «Doubtful Argentine naval flags in 19th Century flag charts». Flags of the World (بە ئینگلیزی). ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨. لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  20. «وەشانی ئەرشیڤکراو». لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  21. «Considerando: Que el Escudo, la Bandera y el Himno son símbolos de la soberanía de la Nación y de la majestad de su historia;». servicios.infoleg.gob.ar. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٨ ھێنراوە.
  22. «Norma: LEY 23208». servicios.infoleg.gob.ar. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٨ ھێنراوە.
  23. «Decreto 1650/2010» (بە ئیسپانی). Argentina: Poder Ejecutivo Nacional. ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠. لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  24. «Sistema de Información Normativa y Documental Malvinas Argentinas - Decreto 2785/1998». normas.gba.gob.ar.
  25. «Promesa de lealtad a la bandera». لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  26. Rumbos Aeronauticos. «Revista Rumbos - Nuevo Diseño». لە ڕەسەنەکە لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە.

بەستەری دەرەکی

[دەستکاری]