ئاڵای ئێریتریا

ئاڵای ئێریتریا
بەکارھێنان	National flag and ensign
ڕێژە	1:2
بەکارھاتوو	٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥؛ ٣٠ ساڵ لەمەوبەر (وەشانی ستاندارد)
دیزایین	سێگۆشەیەکی سووری لاپێکەوتوو لە لای بەرزکەرەوەوە بەرەو لای شەکاوە، کە بۆ دوو سێگۆشەی وەستاو دابەش بووە؛ سێگۆشەی سەرەوە سەوزە و سێگۆشەی خوارەوە شینە. لە ناوەڕاستی لای بەرزکەرەوەی سێگۆشە سوورەکەدا، نیشانێکی زەرد هەیە کە لە لقێکی زەیتوونی ستوونی پێکهاتووە و بە تاجەگوڵینەیەکی زەیتوونی دەورە دراوە.

ئاڵای ئیرەیتریا (بە Tigrinya: ሃገራዊት ባንዴራ ኤርትራ، بە عەرەبی: علم إريتريا الوطني) ئاڵای نیشتمانیی دەوڵەتی ئیرەیتریایە (en). لە ٥ی کانوونی پەڕەمی ١٩٩٥دا پەسەند کرا.^[١] ئاڵاکە شێوازی بنەڕەتی و ڕەنگەکانی ئاڵای بەرەی ڕزگاریخوازی گەلی ئیرەیتریا (en) تێکەڵ دەکات لەگەڵ نیشانێکی تاجەگوڵینە (en) و لقی زەیتوونی (en) ستوونی کە لە ئاڵای ئیرەیتریای ساڵانی ١٩٥٢ تا ١٩٦٢ەوە وەرگیراوە.

ڕەنگی سەوز لە ئاڵاکەدا نوێنەرایەتیی کشتوکاڵ و ئاژەڵداریی وڵاتەکە دەکات، لە کاتێکدا شین نوێنەرایەتیی سەروەت و سامانی دەریایە. سوور نوێنەرایەتیی ڕشتنی خوێن دەکات لە تێکۆشان بۆ سەربەخۆییی ئیرەیتریا (en)، لەگەڵ ٣٠ گەڵا لە تاجەگوڵینەکەدا کە نوێنەرایەتیی سی ساڵ تێکۆشان بۆ بەدەستھێنانی سەربەخۆیی دەکەن.^[٢]^[٣]

مێژوو و ھێماگەری

ئیرەیتریا (en) و ئیتۆپیا (en) لە نێوان ساڵانی ١٩٣٥ و ١٩٤١دا لەلایەن ئیتالیییەکانەوە داگیرکران. دوای شکستھێنانی ئیتالیا لە کەڵپەی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقادا (en)، ئیتۆپیا گەڕایەوە سەر پاشایەتیی دەرەبەگایەتیی پێش ئیتالیا، لە کاتێکدا ئیرەیتریا ڕادەستی دەسەڵاتی بەریتانیا کرا لەژێر سەرپەرشتیی (en) نەتەوە یەکگرتووەکاندا لە ساڵی ١٩٤٩دا. سەرھەڵدانی نەتەوەییی عەرەبی لە ساڵانی ١٩٤٠کاندا بەشداربووانی موسڵمانی ئیرەیتریای ھاندا بۆ گەڕان بەدوای سەربەخۆیی لە فەرمانڕەوایی بەریتانیا. لە ھەمان کاتدا، ئیتۆپیا ئامانجی بوو دەسەڵاتی خۆی بەسەر خاکی ئیرەیتریا بسپێرێت، بەوەی وەک پارێزگایەکی گەڕێنراوە سەیر بکات. بەرپرسانی جیاواز پێشنیاری دابەشکردنی ئیرەیتریایان کرد: ناوچەی مەسیحی بخرێتە سەر ئیتۆپیا، و ناوچەی موسڵمان بۆ سودان. دوای ڕاوێژکارییە جیھانییەکان و بەشداریی ھێزە ھاوپەیمانەکان، نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیارنامەیەکی دەرکرد کە تێیدا بەریتانیا ڕازی بوو ئیرەیتریایەکی خۆبەڕێوەبەری بە ھاوبەشی لەگەڵ ئیتۆپیا لە ساڵی ١٩٥٠دا بپێکھێنێت.^[٤]

لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٥٢دا، ئیرەیتریا بوو بە سەربەخۆ لە فەرمانڕەوایی بەریتانیا^[٥] و بوو بە بەشێکی خۆبەڕێوەبەری ئیتۆپیا. لە ھەمان ساڵدا، لە ڕێگەی نوێنەرە ھەڵبژێردراوەکانیانەوە، ئیرەیتریییەکان ئاڵای شینیان وەک ھێمای ھاوبەشی خۆیان ھەڵبژارد. ئاڵاکە لەلایەن دێگیات بەیێنێ زاھیلای دروستکرا و دیزاینکرا، کە لە تێکۆندا، ئاکێلێ گوزای، ئیرەیتریا لەدایکبووبوو. ئاڵا شینەکە بە گەرمییەوە لە زمانی تیگرێدا بە "کێدرا" و لە زمانی تیگرینیادا بە "ئەولی" ناودەبرێت. ئاڵاکە سێ لقی زەیتوونی لەسەر پاشبنەمایەکی شین نیشان دەدا: دوو لق کە لە ھەر یەکێکیاندا یانزدە گەڵا ھەیە، باوەشیان بە لقی سێیەمدا کردووە کە دوانزە گەڵای ھەیە.

پێشتر، یەکێتیخوازەکان سەربەخۆیییان ڕەتکردبووەوە و ھەمیشە ئارەزووی فەرمانڕەواییکردنیان لەلایەن ھایلێ سێلاسییەوە دەکرد، بەڵام لە درێژەی سەردەمی فیدراڵیدا بەردەوام خۆیان بە ئاڵای ئیتۆپیاوە دەناساند، و ڕێکخستنە فیدراڵییەکەیان تێکدەدا. زوو، ئیمپراتۆڕ ھایلێ سێلاسی دەستیکرد بە پێشێلکردنی ئاشکرا و ھەڵوەشاندنەوەی ڕێکخستنی فیدراڵی؛ پەرلەمانی ئیرەیتریای ھەڵوەشاندەوە و ئاڵای ئیرەیتریای قەدەغەکرد کە داینەواند و ئاڵای ئیتۆپیای لە شوێنیدا ھەڵکرد، بە کرداری ئیرەیتریای بە سەربازی داگیرکرد. داگرتنی ئاڵاکە جەنگی چەکداریی درێژخایەنی ئیرەیتریییەکانی بۆ مافی بڕیاردانی چارەنووس (en) ھان دا و ئاڵای ئیرەیتریا بە بەردەوامی وەک ھێمایەکی یەکلاکەرەوەی نەتەوەییی ئیرەیتریا مایەوە.^{[ژێدەر پێویستە]}

پڕوپاگەندەی پارتی یەکێتیخواز بە توندی ئاڵا شینەکەی کردبووە ئامانج. بۆ ئەوان، ئەوە "ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان" بوو. لە ھەمان کاتدا، ئاڵای ئیتۆپیا وەک ئاڵایەک لەسەر جانھۆی، ھایلێ سێلاسی، ھەڵبژێردراوی خودا بەرز دەکرایەوە. لە کاتێکدا بە ئاڵای ئیتۆپیا بەھایەکی پیرۆز دەدرا، ئاڵای ئیرەیتریا وەک ئاڵای سەر بە شیفتا (en) و فرۆشراوانی عەرەب نیشان دەدرا کە خیانەتیان لە "دایکە ئیتۆپیا"ی خۆیان کردووە، و بە توندی کاریان دەکرد بۆ جیاکردنەوەی منداڵەکە (ئیرەیتریا) لە دایکی (ئیتۆپیا). لە قۆناغەکانی دواتردا، قورس بوو بۆ ھەندێک کە لەسەر ئەم پڕوپاگەندەیە گەورە ببوون ئاڵا شینەکە قبووڵ بکەن. ئاڵای شینی ئیرەیتریا لەلایەن باوکانی دامەزرێنەرەوە بڕیاری لەسەر درابوو و پەسەند کرابوو. سەرەڕای ئەوەش، ھەموو پارتە ئیرەیتریییەکان کە نوێنەرایەتیی تەواوی ھێزە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی وڵاتەکەیان دەکرد، بە پارتی یەکێتیی پان‌ئیتۆپیاییشەوە، بەشدارییان لە دانوستانەکاندا کرد و ئاڵاکەیان وەک ھێمایەکی یەکخەرەوەی ئیرەیتریا قبووڵ کرد.^[٦]

لە ١ی ئەیلوولی ١٩٦١دا، حامید ئیدریس عەواتێ (en) ئاڵا شینەکەی گەڕاندەوە کە لەلایەن ھایلێ سێلاسییەوە سەرکوت کرابوو. نەتەوەیییە ئیرەیتریییەکان وەک نوێنەری خەونەکانیان و ئەو موگناتیسەی کە ھەموو ئیرەیتریییەکانی کۆدەکردەوە سەیریان دەکرد.^[٧]

دوای هەڵگیرسانی جەنگی ناوخۆ لە ئیرەیتریا لە ساڵی ١٩٦١دا،^[٨] ئیمپراتۆڕی ئیتۆپیا ھایلێ سێلاسی (en) ئاڵای ئیرەیتریا، نیشانی ھێز، و ھەموو مۆرە حکوومییەکانی تری لە نیشاندان لە شوێنە گشتییەکاندا قەدەغەکرد. لە ساڵی ١٩٦٢دا ئیرەیتریای بە ڕەزامەندیی نەتەوە یەکگرتووەکان خستە سەر خاکی خۆی.^[٤]

بەڵام ئاڵا شین و سەوزەکەی ئیرەیتریا بەبەردەوامی وەک "ئاڵای ڕزگاری" لەلایەن بەرەی ڕزگاریی ئیرەیتریا (ELF) بەکاردەھێنرا. کاتێک EPLF بە فەرمی ھاتە ئاراوە، ئاڵای تایبەتی خۆی لە کاتی یەکەم کۆنگرەی ڕێکخستنی بەرەکە لە ساڵی ١٩٧٧دا پێشنیار کرد.^[٦]

ئاڵای ئێستای ئیرەیتریا لە ئاڵای فەرمیی پارتەکە دەچێت.^[٩] ئاڵاکە سێ سێگۆشەی ھەبوو: سوور، شین، و سەوز. ئەستێرە زەردەکە لە سێگۆشە سوورەکەدا ھێمای سەرچاوە کانزایییە دەوڵەمەندەکانی وڵاتەکە بوو، لەگەڵ پێنج پڕەکە کە نوێنەرایەتیی یەکێتی، ڕزگاری، دادپەروەری، دیموکراسی، و پێشکەوتن دەکرد.^[١٠] دوای ئەوەی ئیرەیتریا وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ ڕاگەیەندرا، ئاڵاکە دەستکاری کرا و یەکەم ھەڵکردنی فەرمیی لە ٢٤ی ئەیاری ١٩٩٣دا ئاھەنگی بۆ گێڕدرا.^[٩] لە سێگۆشە سوورەکەدا، ھێمای تاجەگوڵینەی زێڕین بە ١٤ گەڵا لە ھەر لایەکدا، کە لە ئاڵای ١٩٥٢ەوە وەرگیراوە، شوێنی ئەستێرە زێڕینەکەی ئاڵای بەرەی ڕزگاریخوازی گەلی ئیرەیتریای گرتەوە. لە ساڵی ١٩٩٥دا ژمارەی گەڵاکانی ناو تاجەگوڵینەکە ستاندارد کران؛ ٣٠ گەڵاکە ھێمای ژمارەی ساڵانی بەسەرکراو لە جەنگی ناوخۆدا پێش بەدەستھێنانی سەربەخۆیی بوون. ڕێژەی درێژی بۆ پانیی ئاڵاکە لە ٢:٣ەوە بۆ ١:٢ گۆڕدرا.^[٩]

دراوی فەرمیی سکەکانی ناکفای ئیرەیتریا (en) کە لە ساڵی ١٩٩٧دا دەرچوون شەش ئاژەڵی خۆماڵییان لەسەر بوو؛ لە پشتەوەی سکەکان کۆمەڵێک شەرڤانی بەرەی ڕزگاریخوازی گەلی ئیرەیتریا نیشان دەدرا کە ئاڵای نیشتمانی لەگەڵ دروشمی "ئازادی، یەکسانی و دادپەروەری" بە زمانی ئینگلیزی بەرز دەکەنەوە.^[١١]

وەسف

ئاڵای ئیرەیتریا سێگۆشەیەکی سووری لاپێکەوتوو زاڵیی بەسەردا ھەیە کە لە لای بەرزکەرەوەوە ڕووی لە لای شەکاوەیە و دواتر دابەش بووە بۆ دوو سێگۆشەی وەستاو. سێگۆشەی سەرەوە سەوزە و سێگۆشەی خوارەوە شینە بە لقی زەیتوونی ستوونیی زەرد کە بە تاجەگوڵینەی زەیتوون دەورە دراوە و لە ناوەڕاستی لای بەرزکەرەوەی سێگۆشەکەدا دانراوە. شێوەی سێگۆشە سوورەکە بە شێوەیەکی بەربڵاو لە شێوەی وڵاتەکە دەچێت.^[١٢] سەوز نوێنەرایەتیی کشتوکاڵ و ئاژەڵداریی وڵاتەکە دەکات، شین بۆ سەروەت و سامانی دەریا، و سوور بۆ ڕشتنی خوێن لە تێکۆشان بۆ سەربەخۆیی (en) لەگەڵ ٣٠ گەڵا لە تاجەگوڵینەکەدا کە بەپێی سی ساڵی بەسەرکراو لە تێکۆشاندایە.^[٩] ڕێژەی ئاڵاکە ١:٢یە.

نەخشەی ڕەنگ	شین	سوور	زەرد	سەوز
پانتۆن (en)	279 C	185 C	123 C	2422 C
CMYK (en)	63-32-0-14	0-91-72-8	0-20-84-2	63-0-53-33
HEX (en)	#3C8BDC	#EB0433	#FBC724	#0BAC24
RGB (en)	60-139-220	235-4-51	251-199-36	11-172-36

ئاڵا مێژووییەکان

ئاڵای ساڵانی ١٩٥٢ تا ١٩٦٢ (ڕێژەی ٢:٣)
ئاڵای ساڵانی ١٩٩٣ تا ١٩٩٥ (ڕێژەی ٢:٣)
ئاڵای تایبەتیی سەرۆکی دەوڵەت (ڕێژەی ١:٢)
ئاڵای EPLF (en)
ئاڵا لە ساڵی ١٩٩٥ەوە (ڕێژەی ١:٢)

سەرچاوەکان

↑ «National Flag of Eritrea». Worldflags. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
↑ «The High Hoisted Banner Of Pride And Glory». www.shabait.com. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
↑ «Flag of Eritrea». Encyclopedia Britannica (بە ئینگلیزی). لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
1 2 Minahan 2013، لاپەڕە 80.
↑ Murtaza 1998، لاپەڕە 73.
1 2 «The High Hoisted Banner Of Pride And Glory». Eritrea Ministry Of Information (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). حوزەیرانی ٢٠١٢. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
↑ «Eritrean Symbols Of Many Colors». Awate.com (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
↑ The Diagram Group (٢٠١٣). Encyclopedia of African Peoples. Routledge. لاپەڕە ٢٣٤. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٥-٩٦٣٣٤-٧.
1 2 3 4 Smith، Whitney (20 June 2014). «Flag of Eritrea». ئەنپایکلۆپیدیا بریتانیکا (en). لە 17 September 2014 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 17 September 2014 ھێنراوە.
↑ Crampton, William (1989). The Complete Guide to Flags (p.132). Kingfisher Books. ISBN 0 86272 466 X
↑ Connell & Killion 2010، لاپەڕە 389.
↑ «Africa :: Eritrea — The World Factbook - Central Intelligence Agency». www.cia.gov. لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.

سەرچاوە نووسراوەکان

Connell، Dan؛ Killion، Tom (٢٠١٠). Historical Dictionary of Eritrea. Scarecrow Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧٥٠٥-٠.
Minahan، James (٢٠١٣). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. Routledge. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٠١٠-٢.
Murtaza، Niaz (١٩٩٨). The Pillage of Sustainablility in Eritrea, 1600s–1990s: Rural Communities and the Creeping Shadows of Hegemony. Greenwood Publishing Group. ژپنک ٩٧٨-٠-٣١٣-٣٠٦٣٣-٤.

بەستەرە دەرەکییەکان

دەروازە Eritrea

دەروازەی دەیەی ١٩٩٠

[Worldflags-1] «National Flag of Eritrea». Worldflags. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.

[2] «The High Hoisted Banner Of Pride And Glory». www.shabait.com. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.

[3] «Flag of Eritrea». Encyclopedia Britannica (بە ئینگلیزی). لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.

[FOOTNOTEMinahan201380-4] 1 2 Minahan 2013، لاپەڕە 80.

[FOOTNOTEMurtaza199873-5] Murtaza 1998، لاپەڕە 73.

[shabait.com-6] 1 2 «The High Hoisted Banner Of Pride And Glory». Eritrea Ministry Of Information (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). حوزەیرانی ٢٠١٢. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.

[7] «Eritrean Symbols Of Many Colors». Awate.com (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.

[Group,2013-8] The Diagram Group (٢٠١٣). Encyclopedia of African Peoples. Routledge. لاپەڕە ٢٣٤. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٥-٩٦٣٣٤-٧.

[Britannica-9] 1 2 3 4 Smith، Whitney (20 June 2014). «Flag of Eritrea». ئەنپایکلۆپیدیا بریتانیکا (en). لە 17 September 2014 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 17 September 2014 ھێنراوە.

[10] Crampton, William (1989). The Complete Guide to Flags (p.132). Kingfisher Books. ISBN 0 86272 466 X

[FOOTNOTEConnellKillion2010389-11] Connell & Killion 2010، لاپەڕە 389.

[12] «Africa :: Eritrea — The World Factbook - Central Intelligence Agency». www.cia.gov. لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]

[١١]

[١٢]