بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئاڵای ئیرلەندا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئاڵای ئیرلەندا
Name"سێڕەنگەکە" (an trídhathach)
بەکارھێنانNational flag and ensign Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flag Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flag Reverse side is mirror image of obverse side
ڕێژە١:٢[١][٢]
بەکارھاتوو١٩٢٢[١] (پێگەی دەستووری؛ ١٩٣٧)
دیزایینسێڕەنگێکی ستوونی لە سەوز، سپی و پرتەقاڵی.

ئاڵای نەتەوەییی ئێرلەندا (بە Irish: bratach na hÉireann)، کە زۆرجار لە ئێرلەندا بە "سێڕەنگەکە" (an trídhathach) و لە شوێنەکانی تریش بە سێڕەنگی ئێرلەندی ناودەبرێت، سێڕەنگێکی ستوونییە لە سەوز (لە لای دارئاڵاکە)، سپی و پرتەقاڵی.[١][٣] ڕێژەی قەبارەی ئاڵاکە ١:٢یە (واتە کاتێک بە شێوەی ئاسۆیی ھەڵدەکرێت، بەرزییەکەی نیوەی پانییەکەیەتی).

مەبەست لێی ھێماکردن بوو بۆ لەخۆگرتن و ھیوای یەکگرتن لە نێوان کاسۆلیکەکانی ڕۆما (کە بە ڕەنگی سەوز ھێما کراوە) و پرۆتێستانتەکان (کە بە ڕەنگی پرتەقاڵی ھێما کراوە). ھێماکە بۆ یەکەم جار بە شێوەی سەوز-پرتەقاڵی دەرکەوت کاتێک کۆکەیدێکی (شێوەی گوڵەقردێلە) سەوز و پرتەقاڵی بۆ ھێماکردنی پێشنیاری یەکڕیزیی کاسۆلیک و پرۆتێستانتەکانی ئێرلەندا لە بۆنەیەکی سیاسیدا لە شاری کۆرک، لە ئازاری ١٨٣٠ لەخۆکرا.[٤] ڕەنگی سپی بۆ دروستکردنی یەکەم سێڕەنگی ئێرلەندی لەلایەن ئێمێلیا ئیلینۆر ھامیلتۆن خەڵکی ئانادەیل لە دەبلین لە کۆکەیدێکی سێڕەنگی سەوز، پرتەقاڵی و سپیدا زیاد کرا.[٥] ئەو ھێماکەی وەک دیارییەک نارد بۆ ئەوەی پێشکەش بکرێت لە کۆبوونەوەیەکدا کە لە ئەیلوولی ١٨٣٠ بەڕێوەچوو بۆ ناردنی سڵاو بۆ فەرەنسییەکان سەبارەت بە شۆڕشی تەممووز. لەگەڵ کۆکەیدەکەدا نامەیەکی نارد کە تێیدا نووسرابوو 'با پرتەقاڵی و سەوز، چیتر نەبینرێن، کە بە خوێنی دوورگەکەمان پەڵەدار بوون'، ئەمەش پەیامی یەکێتییەکی ئاشتییانەی دروست کرد کە ئەمڕۆ لە سێڕەنگی ئێرلەندیدا ئاشنایە.[٦]

لە ماوەی چەند مانگێکدا ھێماکە لەلایەن ھەڵمەتی ھەڵوەشاندنەوەی دانیال ئۆکۆنێلەوە لە کانوونی یەکەمی ١٨٣٠ پەسەند کرا، و لە سەرەتای ساڵانی ١٨٣٠ەکاندا بە شێوەیەکی بەردەوام وەک ئاڵا، پانکار و فۆرمەکانی تر بەکارھێنرا.[٧] دواتر سێڕەنگی ئێرلەندی لەلایەن ئێرلەندییە لاوەکانەوە لە ساڵی ١٨٤٨ پەسەند کرا کە ڕەنگی سپییان لە ناوەڕاستدا جێگیر کرد کە پێشتر ڕێک نەبوو، وتارێکی تۆماس فرانسیس میگەر دەڵێت، "سپیی ناوەڕاست ئاماژەیە بۆ ئاگربەستێکی ھەمیشەیی لە نێوان پرتەقاڵی و سەوزدا و ھیوادارم لەژێر چینەکانیدا دەستی پرۆتێستانتە ئێرلەندییەکان و کاسۆلیکە ئێرلەندییەکان لە براکایەتییەکی جوامێرانە و پاڵەوانانەدا یەکبگرن".[١]

ئاڵاکە لە نێوان ساڵانی ١٨٥٠ بۆ ١٩١٠ بە شێوەیەکی بەردەوام بەڵام پچڕپچڕ لە شوێنە گشتییەکاندا بەکاردەھێنرا و لەلایەن کۆمەڵە نھێنییەکانەوە پەسەند دەکرا، بەڵام تا ڕاپەڕینی جەژنی پاک لە ساڵی ١٩١٦، کاتێک لەلایەن گێرۆید ئۆسولیڤانەوە لەسەر نووسینگەی گشتیی پۆستەی دەبلین ھەڵکرا،[٨] سێڕەنگەکە وەک ئاڵای نەتەوەیی سەیر نەدەکرا.[١] ئاڵاکە لەلایەن کۆماری ئێرلەنداوە لە کاتی شەڕی سەربەخۆییی ئێرلەندا (١٩١٩–١٩٢١) پەسەند کرا. بەکارھێنانی ئاڵاکە لەلایەن دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا (١٩٢٢–١٩٣٧) بەردەوام بوو و دواتر بەپێی دەستووری ئێرلەندا لە ساڵی ١٩٣٧ پێگەی دەستووریی پێدرا. سێڕەنگەکە لەلایەن نەتەوەپەرستانەوە لە ھەردوو دیوی سنوورەکە وەک ئاڵای نەتەوەییی ھەموو دوورگەکە لە ساڵی ١٩١٦ەوە بەکارھێنراوە.[٩] بەمجۆرە لەلایەن زۆرێک لە نەتەوەپەرستانی ئیرلەندای باکوور و ھەروەھا لەلایەن کۆمەڵەی وەرزشیی گەلییکەوە ھەڵدەکرێت.[١٠]

دیزاین و ھێماکاری

[دەستکاری]

دیزاین

[دەستکاری]

سەبارەت بە ئاڵای نەتەوەییی ئێرلەندا، دەستووری ئێرلەندا بە سادەیی لە ماددەی ٧دا دەڵێت:

ئاڵای نەتەوەیی سێڕەنگی سەوز، سپی و پرتەقاڵییە.[١١]

وەزارەتی تاویشێخ (سەرۆک وەزیران) بەرپرسیارێتیی گشتی لە ئەستۆ دەگرێت بۆ بابەتەکانی پەیوەست بە ئاڵاکە. لە ڕۆڵی ڕاوێژکاریدا، وەزارەتەکە ڕێنماییی دەرکردووە بۆ یارمەتیدانی بەکارھێنانی ئاڵاکە؛ ئەمانە باس لەوە دەکەن کە دەبێت شێوەی لاکێشەیی بێت، درێژییەکەی دەبێت دوو ئەوەندەی پانییەکەی بێت، و سێ شریتە ڕەنگاوڕەنگەکە – سەوز، سپی و پرتەقاڵی – دەبێت قەبارەیان یەکسان بێت و بە شێوەیەکی ستوونی دابنرێن.[١٢]

ڕەنگە وردەکانی ئاڵاکە وەک ئەوەی لەلایەن وەزارەتی تاویشێخەوە لانیکەم لە ساڵی ٢٠٠١ەوە دیاری کراون بریتین لە:[١٢][١٣]

نەخشە سەوز سپی پرتەقاڵی سەرچاوەکان
پانتۆن347 Uسەلامەت151 U [١٢][١٤]
Hex#169B62#FFFFFF#FF883E [١٥][١٦]
RGB 22–155–98255–255–255255–136–62 [١٥][١٦]
CMYK 71–0–72–00–0–0–00–43–91–0 [١٥][١٦]

بەپێی ڕێنمایییەکان، ئاڵاکە دەبێت بە شێوەیەکی ئاسایی لەسەر دارئاڵایەک نمایش بکرێت، بە جۆرێک شریتە سەوزەکە لە تەنیشت دارئاڵاکەوە بێت، لە لای بەرزکردنەوەکە. بەو مەرجەی ڕێژە دروستەکان ڕەچاو بکرێن، دەکرێت ئاڵاکە بە ھەر قەبارەیەکی گونجاو دروست بکرێت.[١٢]

ھێماکاری

[دەستکاری]

شریتە سەوزەکەی ئاڵاکە ھێمایە بۆ کاسۆلیکەکانی ڕۆما و پرتەقاڵییەکەش نوێنەرایەتیی کەمینەی پرۆتێستانتەکان دەکات کە لایەنگری ویلیامی پرتەقاڵی بوون. نازناوەکەی لە میرنشینی پرتەقاڵەوە ھاتووە، بەڵام دەسەڵاتەکەی لە سەرکردایەتییەکەیەوە وەک ستاتھۆڵدەری ھۆڵەندا سەرچاوەی گرتووە، کە قەڵایەکی پرۆتێستانتەکان بوو لە سەدەی ١٦ەمەوە. سپییەکەی ناوەڕاست ئاماژەیە بۆ ئاشتییەکی ھەمیشەیی و ھیوای یەکگرتن لە نێوان پرۆتێستانتەکان و کاسۆلیکەکان لە ئێرلەندا.[١٢] ئاڵاکە، بەگشتی، مەبەست لێی ھێماکردنە بۆ لەخۆگرتن و ھیوای یەکگرتنی خەڵکی سەر بە نەریتە جیاوازەکان لە دوورگەی ئێرلەندا، کە لە دەستووردا وەک مافی ھەر کەسێک کە لە ئێرلەندا لەدایک بووە بۆ ئەوەی بەشێک بێت لە نەتەوەی سەربەخۆی ئێرلەندی، بەبێ گوێدانە ڕەچەڵەکی نەتەوەیی، ئایین یان باوەڕی سیاسی، دەربڕراوە.[١٢][١٧] (سەوز ھەروەھا وەک ڕەنگی دەزگا ئێرلەندییەکانی وەک کۆمەڵەی برایانی دۆستانەی سانت پاتریک کە زۆرینەیان پرۆتێستانت بوون و تایفەگەرییان نەبوو، کە لە ساڵی ١٧٥١ دامەزراوە، بەکارھێنراوە.)

ھەندێک جار، لە بۆنە مەدەنییەکاندا، ڕەنگی زەرد یان زێڕینی جیاواز لەجیاتی پرتەقاڵی دەبینرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، وەزارەتی تاویشێخ ڕایگەیاند کە ئەمە نواندنێکی ھەڵەیە کە "دەبێت بە شێوەیەکی چالاکانە ڕێگریی لێ بکرێت"[١٢] و ئەو ئاڵایانەی کۆن بوون دەبێت بگۆڕدرێن.[١٨] لە گۆرانی و شیعرەکاندا، ھەندێک جار ڕەنگەکان وەک "سەوز، سپی و زێڕین" بە بەکارھێنانی مۆڵەتی شیعری دەژمێردرێن.[١٩][٢٠] وەشانەکانی تری ئاڵاکە بەکاردەھێنرێن بۆ لەخۆگرتنی، بۆ نموونە، نیشانە جیاوازەکانی ئێرلەندا، وەک چەنگی سەرۆکایەتی، چوار پارێزگاکە یان نیشانەکانی ناوچەکان.[٢١][٢٢]

مێژوو

[دەستکاری]

پاشبنەمای ھێماکاری

[دەستکاری]
وێناکردنی چەنگێکی ئێرلەندی، نزیکەی ١١٠٠ی زایینی، لەسەر مەزارگەی سانت مایەدۆک، کاونتی وێکسفۆرد

سەدان ساڵە ڕەنگی سەوز لەگەڵ ئێرلەندییەکان پەیوەست کراوە. حیکایەتێک لە Lebor Gabála دەگێڕێتەوە کە چۆن گایدل گلاس، کوڕی نیل، باوکی گەلی ئێرلەندا، لە پێوەدانی مارێک چاکبووەوە کاتێک مووسا دوعایەکی بەکوڵی کرد و گۆچانەکەی خستە سەر برینەکەی گایدل.[٢٣] دێڕە شیعرێکی زیادکراو لە بڕگەیەکی پێشوودا سەبارەت بە گایدل دەڵێت: "سەوز بوون قۆڵەکانی و پۆشاکەکەی".[٢٤] وەشانەکەی مایکل ئۆکلێری بۆ Lebor Gabála ئەوە زیاد دەکات کە پێوەدانی مارەکە ئەڵقەیەکی سەوزی لەسەر گایدل بەجێھێشت کە لێیەوە نازناوی 'Glas' ("سەوزەکە")ی وەرگرت.

ڕەنگی سەوز زۆرجار لە تۆمارە مێژووییەکانی گەلییکی ئێرلەندییەکاندا ستایش کراوە، و دەرکەوتنی لەوەڕگە سەوزەکان یان 'دەشتە پڕ لە شەقایقەکان' وەک دەرئەنجامێکی خوازراو سەیر کراوە.[٢٥] پێشنیار دەکرێت کە ئەمە ئیلھامبەخش بووە بۆ پەسەندکردنێکی بەربڵاو لە ئێرلەندا کە لە کۆتایی سەدەی شازدەھەمەوە دەستی پێکرد.

بەکارھێنانی چەنگ لەسەر ئاڵای سەوز ڕۆڵی لەم پەسەندکردنەدا ھەبووە، ئامێرەکە لانیکەم لە سەدەی ٨ەمەوە لەسەر دەستنووسە ئێرلەندییەکان و خاچە بەردینەکان دەرکەوتووە و بووەتە ئامێرێکی تایبەتمەندی ئێرلەندا. ئاڵای سەرۆکایەتیی ئەمڕۆی ئێرلەندا وێنەی "چەنگی بریان بۆرۆ"ی سەدەی ١٤ەمی لەسەرە. ھەردوو تۆماری Wijnbergen Rollی سەدەی ١٣ەم و تابلۆی نیشانەکانی کۆتایی سەدەی ١٥ەم، Rous Roll، چەنگێک وەک نوێنەرایەتییەکی ئێرلەندا لەخۆدەگرن.[٢٦]

نوێنەرایەتیی سەوز و پرتەقاڵی

[دەستکاری]

ئاڵایەکی سەوز کە چەنگێکی لەسەرە وەسف دەکرێت کە لەلایەن ئۆگان ڕوا ئۆنیڵ لە ساڵی ١٦٤٢ بەکارھێنراوە.[٢٧]

ئاڵای چەنگی سەوز، بۆ یەکەم جار لەلایەن ئۆگان ڕوا ئۆنیڵەوە لە ساڵی ١٦٤٢ بەکارھێنرا

ڕەنگی سەوز لە ساڵانی ١٦٤٠ەکانەوە زیاتر بە ئێرلەنداوە بەسترایەوە، کاتێک ئاڵای چەنگی سەوز لەلایەن کۆنفیدڕاڵیی کاسۆلیکی ئێرلەنداوە بەکارھێنرا. بە ھەمان شێوە قردێلەی سەوز لانیکەم لە ساڵانی ١٦٨٠ەکانەوە لە ڕۆژی سانت پاتریکدا لەخۆکراوە.[٢٨] ئەوە دەردەخات کە سەوز لەو کاتەدا پێشتر ڕەنگێکی نەتەوەیی بووە، کۆمەڵەی برایانی دۆستانەی سانت پاتریک، کە برایەتییەکی نەتەوەپەرستیی ئێرلەندی بوو لە دەوروبەری ١٧٥٠ دامەزراوە[٢٩] سەوزی وەک ڕەنگی خۆی پەسەند کرد. لە کۆتایی سەدەی ١٨ەمدا، سەوز لەلایەن ئێرلەندییە یەکگرتووەکانەوە بەکارھێنرا، کە پەیوەندییە نەتەوەیییەکانی زیندوو کردەوە.[٣٠][٣١] ئێرلەندییە یەکگرتووەکان، کە لە ساڵانی ١٧٩٠ەکاندا دامەزرا، ئیلھامیان لە شۆڕشی فەرەنسی وەرگرتبوو، و ئاڵایەکی سەوزیان بەکارھێنا، کە چەنگێکی لەسەر نەخشێنرابوو.[٣٢] ڕێکخراوێکی ڕکابەر، ڕێکخراوی پرتەقاڵی، کە ھێزی سەرەکیی لە ئەڵستەر بوو، و بەتایبەتی بۆ پرۆتێستانتەکان بوو، بەتایبەتی ئەندامانی کڵێسای ئێرلەندای دامەزراو، لە ساڵی ١٧٩٥دا بۆ یادکردنەوەی پاشا ویلیامی پرتەقاڵی و شۆڕشی شکۆمەندی ١٦٨٨ دامەزرا. لەدوای ڕاپەڕینی ئێرلەندیی ١٧٩٨، کە نەریتی "سەوز"ی کۆماریخوازانەی ئێرلەندییە یەکگرتووەکانی خستە بەرامبەر نەریتی "پرتەقاڵی"ی باڵادەستیی پرۆتێستانت کە دڵسۆز بوون بۆ تایجی بەریتانی، ئامانجی نەوەیەکی دواتری نەتەوەپەرست لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ەمدا دروستکردنی ئاشتی بوو لە نێوان ھەردوو نەریتەکەدا و، ئەگەر بکرێت، دامەزراندنی ئێرلەندایەکی خۆبەڕێوەبەر لەسەر بنەمای ئەو ئاشتی و یەکێتییە، وەک ئەوەی لە بزووتنەوەی ئێرلەندییە لاوەکان و بانگەوازەکانیان بۆ ئەنجومەنێکی نەتەوەییی پێکھاتوو لە ٣٠٠ کەس لە ھەمان کاتدا بەرەوپێشبردنی یەکڕیزیی کاسۆلیک-پرۆتێستانتدا دەبینرا. یەکەم ئامرازە سەوز-پرتەقاڵییەکان و سێڕەنگە ئێرلەندییەکانی دواتر دەرکەوتنی فیزیکیی ئەم بیرکردنەوەیە بوون.

پیرۆزکردنی ڕەنگەکان لەلایەن جۆن لاڤێری

دەرکەوتنی سێڕەنگەکە

[دەستکاری]

ڕەنگەکان بۆ یەکەم جار لە نەخشەیەکی سەوز-پرتەقاڵیدا لە ئازاری ١٨٣٠ تێکەڵ کران، دوای بانگەوازە بەردەوامەکانی دانیال ئۆکۆنێل بۆ 'یەکگرتنی پرتەقاڵی و سەوز'.[٣٣] ئەمە لە کۆبوونەوەیەکی سیاسیدا لە شاری کۆرک دەرکەوت و لەلایەن وتاربێژێکەوە ستایشی پەیامە ئاشتیخوازانەکەی یەکێتییەکەی کرا. ئەمە لە دوای ئازادکردنی کاسۆلیکەکان ڕوویدا، کە ئێرلەندای خستە سەر شەپۆلێکی نیازپاکییەوە. یەکەم سێڕەنگی سەوز، سپی و پرتەقاڵی لە ئەیلوولی ١٨٣٠ گەیشت کاتێک کۆکەیدێکی سێڕەنگ پێشکەش کرا لە کۆبوونەوەیەکدا کە بۆ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی شۆڕشی فەرەنسیی ١٨٣٠ی ئەو ساڵە بەڕێوەچوو – شۆڕشێک کە بەکارھێنانی سێڕەنگی فەرەنسی گەڕاندەوە.[٣٤]

سێ ڕەنگەکە بۆ یەکەم جار لەلایەن ئێمێلیا ئیلینۆر ھامیلتۆن لە ئانادەیل کۆتێج، فێرڤیو، دەبلین، کچی مرۆڤدۆست، فەرمانبەری مەدەنی و نووسەری دیار جۆزێف ھامیلتۆنەوە تێکەڵ کران.[٣٥][٣٦] ئەم پێشکەشکردنە لە ڕۆژنامە بەریتانی و ئێرلەندییەکاندا گرنگییەکی زۆری پێدرا پێش ئەوەی ھێماکە لەلایەن ھەڵمەتی ھەڵوەشاندنەوەی دانیال ئۆکۆنێل لە کانوونی یەکەمی ١٨٣٠ پەسەند بکرێت.[٣٧] لە سەرەتای ساڵانی ١٨٣٠ەکاندا بە شێوەیەکی بەردەوام وەک ئاڵا، پانکار و فۆرمی قردێلە بەکارھێنرا، ھەروەھا لەلایەن بزووتنەوەی دژە-دەیەک (anti-tithe) پەسەند کرا و جاروبار لە ھەڵمەتی نەخواردنەوەی مەی باوکە ماتیۆدا بەکاردەھێنرا.

یەکەم ھەڵکردنی تۆمارکراو لەسەر بینایەک لە قەڵای دونسۆگلی (Dunsoghly Towerhouse)، دەبلین، لە تەممووزی ١٨٣٢ ڕوویدا. سێڕەنگی ئێرلەندی ھەروەھا زەریای ئەتڵەسی بڕی، کە پێشکەش بە سەرۆکی کۆبوونەوەی 'دۆستانی ئێرلەندا' لە چارلستۆن، کارۆلینای باشوور لە ساڵی ١٨٣١ کرا.[٣٨] ڕەنگەکان بە شێوەیەکی بەردەوام بەڵام کەمبووەوە لە شێوەی سێڕەنگ و سەوز-پرتەقاڵیدا بەکارھێنران، کە ھەردووکیان ھەمان پەیامی ئاشتیخوازانەیان لەخۆگرتبوو، بە فۆرمی ئاڵا، پانکار، ڕۆزێت و باج لە نێوان ساڵانی ١٨٣٠ - ١٨٤٧، لەلایەن بزووتنەوەکانی ھەڵوەشاندنەوە و نەخواردنەوەی مەی.[٣٩][٤٠]

دوای مردنی دانیال ئۆکۆنێل، ئێرلەندییە لاوەکان ھێمای سەوز-پرتەقاڵییان کە پەیوەست بوو بە بزووتنەوەی ھەڵوەشاندنەوەکەی ئەوەوە بۆ گرووپەکەی خۆیان، کۆنفیدڕاڵییەکانی ئێرلەندا پەسەند کرد.[٤١] بۆنەی شۆڕشی فەرەنسا لە شوباتی ١٨٤٨دا ئاھەنگێکی زۆری لێکەوتەوە، ئاڵای فەرەنسی لە شوێنەکانی کۆنفیدڕاڵی لە کۆرک، کاپۆکوین و شاری واتەرفۆرد ھەڵکرا. ھەڵکردنی ئاڵایەکی فەرەنسی لە ٧ی ئازاری ١٨٤٨ لە واتەرفۆرد دواتر بە ھەڵە بە یەکەم ھەڵکردنی سێڕەنگی ئێرلەندی دانرا.[٤٢] سێڕەنگێکی ئێرلەندی لە ئینیسکۆرتی (Enniscorthy)، کاونتی وێکسفۆرد لە ٧ی ئازاردا لە بۆنەیەکی زۆر بڵاوکراوەدا ھەڵکرا، کە ئیلھامبەخش بوو بۆ بەکارھێنانی زیاتر.[٤٣] لە ماوەی چەند ھەفتەیەکدا ئێرلەندییە لاوەکان دەستیان کرد بە زیادکردنی سپی بۆ ئامرازە سەوز-پرتەقاڵییەکەیان، کە یەکەم جار لە شوێنێکی کۆنفیدڕاڵی لە شاری لیمێریک لە ڕۆژی سانت پاتریکی ١٨٤٨دا بینرا.[٤٤]

دوای ئەوەی ئێرلەندییە لاوەکان پەسەندیان کرد، گرووپەکە گەشتیان کرد بۆ فەرەنسا بە مەبەستی ناردنی سڵاو بۆ ئیدارەی فەرەنسی.[٤٥] لەکاتێکدا ھیچیان وەرنەگرت، گەڕانەوە بە نموونەیەکی سەرنجڕاکێش لە ھێما پەسەندکراوەکەیانەوە، سێڕەنگی ئێرلەندی، کە لە کۆبوونەوەیەکدا پێشکەش کرا بۆ پێشوازیکردن لە گەڕانەوەی گرووپەکە لە نیسانی ١٨٤٨.[٤٦] وەسفەکەی تۆماس فرانسیس میگەر بۆ ئاڵای ئێرلەندا لەم بۆنەیەدا ھێماکاریی ڕەنگەکانی بۆ نەوەیەکی نوێ ڕوونکردەوە، سپییەکەی لە ناوەڕاستدا جێگیر کرد، و پەیوەندییەکی گرنگی بە ئاڵاکەوە بەخشی، کە بە دڵی کۆماریخوازانی دواتری ئێرلەندی بوو: "سپیی ناوەڕاست ئاماژەیە بۆ ئاگربەستێکی ھەمیشەیی لە نێوان 'پرتەقاڵی' و 'سەوز'دا، و ھیوادارم لەژێر چینەکانیدا دەستی کاسۆلیکە ئێرلەندییەکان و پرۆتێستانتە ئێرلەندییەکان لە براکایەتییەکی پاڵەوانانەدا یەکبگرن." ئەو پێشنیاری دیزاینێکی جێگرەوەی کرد کە بەکارھێنانی دەستی سووری ئەڵستەر لەخۆبگرێت: "ئەگەر چارەنووسی ئەم ئاڵایە ئەوە بێت کە بڵێسەکانی شەڕ خۆش بکات، با ئینگلتەرا جارێکی تر لەسەر ناوەڕاستە سپییەکەی، ئەو دەستە سوورە ببینێت کە لە چیاکانی ئەڵستەرەوە لێی دا."[٤٧]

جۆن میچڵ، بە ئاماژەدان بە سێڕەنگی سەوز، سپی و پرتەقاڵی کە میگەر بەناوی شاندەکەوە بۆ فەرەنسا پێشکەشی کرد، وتی: "ھیوادارم ڕۆژێک ئەو ئاڵایە ببینم کە دەشەکێتەوە، وەک ئاڵای نەتەوەییمان".[١٢] ئەمانە پەسەندکردنێکی گرنگ بوون. یەکەم سێڕەنگە ئێرلەندییەکان لە ١٨٣٠ بۆ ١٨٤٧ بە ھەڵمەتەکانی کۆمەڵەی ھەڵوەشاندنەوە یان دەسەڵاتی ناوخۆیی دانیال ئۆکۆنێلەوە بەسترابوونەوە، کە پشتگیریی لە بیرۆکەکانی کۆماریخوازی نەدەکرد. بەکارھێنانی ھێماکە لەلایەن ئێرلەندییە لاوەکان - کۆنفیدڕاڵییەکانی ئێرلەندا ئاڵاکەی بەسراوەتەوە بە کۆماریخوازییەوە، و ڕێگەی خۆشکرد بۆ بەکارھێنانی لە ڕاپەڕینی جەژنی پاکی ١٩١٦ و ھەڵبژاردنی دواتری وەک ئاڵای نەتەوەیی. لە نیسانی ١٨٤٨ دوای کۆبوونەوەکە، سێڕەنگە ئێرلەندییەکان شانبەشانی ئاڵا فەرەنسییەکان لە کۆبوونەوەکاندا لە سەرتاسەری وڵات دەرکەوتن، بەڵام شکستی ڕاپەڕینەکە وای کرد بەکارھێنانی کەم ببێتەوە.[١٢]

پەسەندکردنی لەلایەن کۆمەڵە نھێنییەکانەوە

[دەستکاری]

سێڕەنگەکە بە دەگمەن لە نێوان ساڵانی ١٨٤٨ بۆ ١٩١٠ بەکاردەھێنرا، کە لەلایەن گرووپەکانی وەک ھاوپەیمانیی دیموکراتیی ئێرلەندی لە ساڵی ١٨٥٠ پەسەند کرا و لە بۆنە نەتەوەیییەکاندا ھەڵکرا. گرنگترین پەسەندکردنی لەلایەن چەندین گرووپی فینیانەوە بوو، کە یەکەم جار لە ئەمریکا پاشان لە ئێرلەندا تۆمارکرا.[٤٨] بوو بە ھێمایەکی نھێنیی کلان نا گەیل لە ئەمریکا، لەکاتێکدا لە ئێرلەندا لەلایەن کۆمەڵەی برایەتیی کۆماریی ئێرلەندییەوە بەکارھێنرا.[٤٩] سەرەڕای ئەم بەکارھێنانە بەردەوامە، کە زۆربەی بە شێوەیەکی نھێنی یان لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە بوو، تا سەروبەندی ڕاپەڕینی جەژنی پاک لە ١٩١٦، ئاڵای سەوز کە چەنگێکی لەسەر بوو وەک بەناوبانگترین ھێمای نەتەوەیی بێ ڕکابەر بوو.[١٢]

نە ڕەنگەکان و نە ڕیزبەندیی یەکەم سێڕەنگەکان ستاندارد نەبوون، ھەندێک داھێنان و جیاوازی ھەبوو. لە ساڵی ١٨٥٠ ئاڵایەکی سەوز بۆ کاسۆلیکەکانی ڕۆما، پرتەقاڵی بۆ پرۆتێستانتەکانی کڵێسای دامەزراو و شین بۆ پرێسبیتێرییانەکان لەلایەن کۆمەڵەی کرێنشینانەوە پەسەند کرا.[٥٠] لە ساڵی ١٨٨٣، سێڕەنگێکی پارنێلیت لە زەرد، سپی و سەوز، کە بە شێوەیەکی ئاسۆیی ڕیزکرابوون، تۆمارکرا. تا سەردەمی مۆدێرن، زەرد یان زێڕین ھەندێک جار لەجیاتی پرتەقاڵی بەکارھێنراوە، بەڵام بەم گۆڕینە ھێماکارییە بنەڕەتییەکە تێکدەچێت.[١٢]

ئاڵای ئێرلەندا ھەمیشە بە جۆرێک ھەڵدەکرێت کە سەوزەکە لەلای دارئاڵاکە بێت.

لەگەڵ بزووتنەوەی سەربەخۆییی نەتەوەیی پەیوەست کرا، ئاڵاکە لە کاتی ڕاپەڕینی جەژنی پاک لە ساڵی ١٩١٦ ھەڵکرا، کە خەیاڵی نەتەوەیی وەک ئاڵای ئێرلەندای شۆڕشگێڕی نوێ گرتەوە. ئاڵاکە بەسەر چەندین شوێندا لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا زیاتر لە ھەر ئاڵایەکی تر ھەڵکرا، کە پێشوەختە وەک ھێمای ڕاپەڕین لەلایەن کۆمەڵەی برایەتیی کۆماریی ئێرلەندییەوە (I.R.B) پەسەند کرابوو.[٥١] ئاڵاکانی تریش، وەک ئاڵای کۆماری ئێرلەندا، وەک 'پانکار' سەیر دەکران.[٥٢] ئاڵای چەنگی سەوز ھەروەھا ھەڵکرا، مایکل ستاینز ڕوونی کردەوە کە ئەمە لەبەر ئەوە بەکارھێنرا کە زۆرێک لە پیاوانی ئێرلەندی ھێشتا پێیان وابوو ئەمە ھێمای نەتەوەیییە، بەتایبەتی ئەوانەی سوێندیان بۆ I.R.B نەخواردبوو.

دوای ڕاپەڕینەکە، ئاڵاکە بە خێرایی بوو بە بەناوبانگترین ھێمای ئێرلەندا، لەلایەن ئەنجومەنی جێبەجێکارەوە بەبێ ھیچ ڕکابەرییەک پەسەند کرا بۆ دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا، کە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٢ بۆ ١٩٣٧ بوونی ھەبوو. دەستووری دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا ھێما نەتەوەیییەکانی دیاری نەکردبوو؛ بڕیاری بەکارھێنانی ئاڵاکە بەبێ گەڕانەوە بۆ یاسا درا. کاتێک دەوڵەتی ئازاد پەیوەندی بە کۆمەڵەی نەتەوەکانەوە کرد لە ئەیلوولی ١٩٢٣، ئاڵا نوێیەکە "ئارەزوویەکی زۆری لەناو خەڵکی گشتی" لە ژینێڤ دروست کرد.[٥٣] کۆماریخوازە دۆڕاوەکان کە شەڕیان لەگەڵ ھێزەکانی دەوڵەتی ئازاد کرد لە کاتی شەڕی ناوخۆییی ١٩٢٢-٢٣، سێڕەنگەکەیان وەک ئاڵای کۆماری ئێرلەندای خۆبەناو دادەنا، و سەرکۆنەی دەستبەسەرداگرتنی لەلایەن دەوڵەتە نوێیەکەوە دەکرد، وەک ئەوەی لە گۆرانیی "Take It Down From The Mast" دەردەکەوێت. ئەوان سێڕەنگەکەی خۆیان جیاکردەوە بە دانانی وشەکانی I.R بۆ کۆماری ئێرلەندا (Irish Republic) لەسەر پاشبنەما سپییەکە.[٥٤] بڕیاری ئەنجومەنی جێبەجێکار کاتی بوو.[٥٥] بەڵگەنامەیەکی بەریتانیی ساڵی ١٩٢٨ دەڵێت:

حکومەت لە ئێرلەندا دەستی بەسەر ئەو ئاڵایەدا گرتووە کە پێی دەوترێت ئاڵای دەوڵەتی ئازاد بۆ ئەوەی پێش بەکارھێنانی لەلایەن کۆماریخوازەکانەوە بگرێت و خۆی لە ڕێکخستنی یاسادانان بەدوور بگرێت، بۆ ئەوەی ئازاد بن لە پەسەندکردنی ھێمایەکی گونجاوتر لە دواتردا.[٥٦]

لە ساڵی ١٩٣٧، پێگەی سێڕەنگەکە وەک ئاڵای نەتەوەیی بە فەرمی لەلایەن دەستووری ئێرلەندای نوێوە پشتڕاستکرایەوە.[١]

دەریایی

[دەستکاری]
داڕێژە:IFIS Small vexillological symbol or pictogram in black and white showing the different uses of the flag نیشانەی سوور، کە لەلایەن ھەندێک کەشتیی بازرگانیی ئێرلەندییەوە تا ساڵی ١٩٣٩ بەکاردەھێنرا

یاسای کەشتیوانیی بازرگانیی پێش سەربەخۆیی ساڵی ١٨٩٤ (Merchant Shipping Act 1894) ھەڵنەوەشێنرایەوە، بۆیە کەشتیی دەریاییی دەوڵەتی ئازاد لە ڕووی تەکنیکییەوە پێویست بوو نیشانەی سوور ھەڵبکات.[٥٧] کەشتیی خەڵووزی گلێناگیری (Glenageary) لەوانەیە یەکەم کەشتی بووبێت کە گەیشتە بەندەرێکی بەریتانی لە ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٢١ کاتێک سێڕەنگەکەی ھەڵکردبوو، دوو ڕۆژ دوای ئەوەی پەیماننامەی ئەنگلۆ-ئێرلەندی واژوو کرا. نیشانەکەیان، لەگەڵ مۆدێلێکی گلێناگیری، لە ئێستادا لە مۆزەخانەی دەریاییی نەتەوەییی ئێرلەندا نمایش دەکرێت. لەکاتێکدا ھەندێک کەشتی وەک کەشتییەکانی گەشتی نێوان کەناڵەکان نیشانەی سووریان ھەڵدەکرد، ھەندێکی تر بە سێڕەنگەکەوە گەشتیان دەکرد.[٥٨][٥٩][٦٠] ھەندێک لە کاپتنەکانی کەشتییە ئێرلەندییەکان لەلایەن گومرگ و باجی بەریتانیاوە تۆمەتبار کران و لەلایەن دادگاکانی دەریایییەوە غەرامە کران بەھۆی ھەڵکردنی "نیشانەیەکی نادروست".[٦١] سێڕەنگەکە لەلایەن کەشتیی دەورییەی ماسیگری مویرکو (Muirchú) بەکارھێنرا، کە پێشەنگی خزمەتگوزاریی دەریاییی ئێرلەندی بوو؛ فرانک کارنی لە ساڵی ١٩٣٠ لە پەرلەمانی ئێرلەندا بانگەشەی ئەوەی کرد کە کەشتییەکی ماسیگریی فەرەنسیی سەرپێچیکار ئامادەنەبووە خۆی ڕادەست بکات چونکە دانی بە ئاڵای مویرکودا نەناوە.[٥٩]

کەشتییە ئێرلەندییە تۆمارکراوەکان دەیانتوانی نیشانەی سوور ھەڵبکەن تا ئەیلوولی ١٩٣٩، دوای ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم، کاتێک مەرسومێک لەژێر باری لەناکاو دەرچوو، بۆ دڵنیابوون لەوەی کەشتییە بێلایەنەکانی ئێرلەندا بە ھەڵە بە کەشتییە بەریتانییەکان نەزانرێن.[٥٧] لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک کەشتی کە سێڕەنگەکەیان ھەڵکردبوو لەلایەن ئەڵمانییەکانەوە نوقم کران.[٦٢] کاتێک سێڕەنگەکە بەسەر کەشتییەکانی گواستنەوەی سەرنشینەکاندا لە ھۆلیھێد (Holyhead) بەرزکرایەوە، تیمە بەریتانییەکانیان مانیان گرت. پێنج ڕۆژ دواتر خاوەنەکانیان کەشتییەکانیان گواستەوە بۆ تۆماری بەریتانی و نیشانەی سووریان بۆ گەڕێندرایەوە.[٦٣] لە لایەکی ترەوە، کەشتیی گەشتیاری نێوان بێلفاست و لیڤەرپوول، کە خاوەندارێتی و تیمی بەریتانی بوو، سێڕەنگەکەی وەک ئاڵایەکی گونجاو بەکارھێنا؛[٦٤] ھەروەھا ڕاوکەرانی نەھەنگی کریستیان سالڤێسێن ھەمان کاریان کرد بۆ سودوەرگرتن لە پشکی نەھەنگی ئێرلەندی.[٦٥]

پێگەی دەریاییی سێڕەنگەکە لە ڕێگەی یاسای کەشتیوانیی بازرگانیی ١٩٤٧ەوە فەرمی کرا.[٥٧][٦٦]

بەکارھێنان لە ئیرلەندای باکوور

[دەستکاری]
سێڕەنگێکی گەورە لەسەر ماڵی کوچولەین لە لۆجی نوێ، بێلفاست دەشەکێتەوە

لە ساڵی ١٩٢١، ئێرلەندا دابەشکرا، باکووری ڕۆژھەڵات کە یەکێتیخوازەکان تێیدا باڵادەست بوون بوو بە ئیرلەندای باکوور، لەکاتێکدا دواتر، لە ساڵی ١٩٢٢، ئەوەی لە ئێرلەندا مایەوە شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئێرلەندای جێھێشت بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا.[٦٧] ئیرلەندای باکوور بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی ئاڵای یەکێتیی شانشینی یەکگرتوو و پانکاری ئەڵستەری دروستکرد کە لە ئاڵای ئەڵستەرەوە وەرگیراوە لەگەڵ تاجێک لەسەر ئەستێرەیەکی شەش-گۆشەیی.[٦٨] سەرەڕای ئەوەش، بۆ چەندین ساڵ سێڕەنگەکە لە ئیرلەندای باکوور بەپێی یاسای ئاڵا و ھێماکان (پیشاندان) (ئیرلەندای باکوور) ١٩٥٤ بە شێوەیەکی کاریگەر قەدەغەکرابوو کە دەسەڵاتی بە پۆلیس دەدا ھەر ئاڵایەک لاببات کە ببێتە ھۆی تێکدانی ئارامیی گشتی بەڵام، بە شێوەیەکی جێی مشتومڕ، دیاریی کردبوو کە ئاڵای یەکێتی ھەرگیز نابێتە ھۆی ئەمە.[٦٩] لە ساڵی ١٩٦٤، جێبەجێکردنی ئەم یاسایە لەلایەن پۆلیسی پاشایەتیی ئەڵستەر لەسەر داوای یان پەیزی، کە تێیدا تەنیا یەک سێڕەنگ لە نووسینگەکانی شین فەین لە بێلفاست لادرا، بووە ھۆی دوو ڕۆژ ئاژاوە. سێڕەنگەکە دەستبەجێ دانرایەوە، کە ئەمەش قورسیی جێبەجێکردنی یاساکەی دەرخست.[٧٠]

سێڕەنگەکان لەسەر ئاگری دڵسۆزەکان سووتێنراون لە کاتی ئاھەنگەکانی دوانزەی تەممووز.[٧١]

سەرەڕای ھێماکارییە ڕەسەنەکەی، لە ئیرلەندای باکوور سێڕەنگەکە، لەگەڵ زۆربەی نیشانەکانی تری ناسنامەی بەریتانی یان ئێرلەندی، بووەتە ھێمای دابەشبوون.[٦٨] حکومەتی پارتی یەکێتیی ئەڵستەری ئەنجومەنی جێبەجێکاری ئیرلەندای باکوور لە ساڵی ١٩٥٣ پانکاری ئەڵستەری (کە لەسەر بنەمای ئاڵای ئەڵستەر بوو) پەسەند کرد.[٧٢] بۆیە ئەم ئاڵایە و ئاڵای یەکێتی لەلایەن یەکێتیخوازان و دڵسۆزانەوە ھەڵدەکرێن، لەکاتێکدا سێڕەنگەکە لەلایەن نەتەوەپەرستان و کۆماریخوازانەوە ھەڵدەکرێت.[٦٨] لە ئیرلەندای باکوور، ھەر پێکھاتەیەک ئاڵا، وێنەی سەر دیوار و ھێمای تایبەت بەخۆی بەکاردەھێنێت بۆ ڕاگەیاندنی دڵسۆزیی خۆی و دیاریکردنی ناوچەکەی، زۆرجار بە شێوەیەکی بەئەنقەست بۆ ھاندانی بەرامبەر.[٧٣] بەردی قەراغی شەقامەکان لە ناوچە یەکێتیخوازەکان و دڵسۆزەکاندا زۆرجار بە سوور، سپی و شین بۆیە دەکرێن،[٧٤] لەکاتێکدا لە ناوچە نەتەوەپەرست و کۆماریخوازەکاندا دەشێت بەردی قەراغی شەقامەکان بە سەوز، سپی و پرتەقاڵی بۆیە بکرێن، ھەرچەندە ئەمە زۆر کەمتر ڕوودەدات.[٧٥] بەشێک لە ھەردوو پێکھاتەکە ئاڵاکانی "خۆیان" لەسەر دووکەڵکێش، بینا بەرزەکان و ستوونەکانی ڕووناکیی سەر شەقامەکان ھەڵدەواسن.[٧٦]

بەپێی ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش یان ڕێککەوتننامەی بێلفاستی ساڵی ١٩٩٨، دان بەوەدا نرا کە ئاڵاکان بەردەوامن لەوەی ببنە سەرچاوەی ناکۆکی لە ئیرلەندای باکوور. ڕێککەوتننامەکە ڕایگەیاند کە:

ھەموو بەشداربووان دان بە ھەستیاریی بەکارھێنانی ھێما و نیشانەکان بۆ مەبەستە گشتییەکان دادەنێن، بەتایبەتی لە دروستکردنی دامەزراوە نوێیەکاندا بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەو ھێما و نیشانانە بە شێوەیەک بەکاردەھێنرێن کە ڕێزگرتن لەیەکتری بەرەوپێش دەبات نەک دابەشبوون.[٧٧]

یەکێتیخوازەکان دەڵێن کە داننان بە بنەمای ڕەزامەندی لە ڕێککەوتننامەکەدا – کە پێگەی دەستووریی ئیرلەندای باکوور ناتوانرێت بگۆڕدرێت بەبێ زۆرینەیەک کە پشتگیریی بکات – لەلایەن واژووکەرانەوە بە واتای داننانە بەوەی کە ئاڵای یەکێتی تەنیا ئاڵای فەرمیی یاسایییە لە ئیرلەندای باکوور.[٧٨][٧٩][٨٠] نەتەوەپەرستان پێداگری دەکەن کە ڕێککەوتننامەکە بەو واتایە دێت کە دەبێت بەکارھێنانی ئاڵای یەکێتی بۆ مەبەستی فەرمی سنووردار بکرێت، یان سێڕەنگەکە شانبەشانی ئاڵای شانشینی یەکگرتوو لەسەر بینا حکومییەکان ھەڵبکرێت.[٨١] بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، سێڕەنگەکە ھەرگیز لەسەر بینا فەرمییەکان ھەڵناکرێت، بەتەنیا یان شانبەشانی ئاڵای شانشینی یەکگرتوو. سەرۆکی شارەوانیی بێلفاست لە پارتی شین فەین، ئەلێکس ماسکی، ھەردوو ئاڵاکەی لە نووسینگەکانی خۆیدا نمایش کرد کە بووە ھۆی دروستبوونی ھەندێک مشتومڕ.[٨٢][٨٣]

ھەندێک دامەزراوە لە بەریتانیا، وەک BBC، پێشتر بە ھەڵە سێڕەنگەکەیان بۆ نوێنەرایەتیکردنی ئیرلەندای باکوور بەکارھێناوە.[٨٤][٨٥]

پرۆتۆکۆڵ

[دەستکاری]

وەزارەتی تاویشێخ ڕێنماییی دەرکردووە بۆ یارمەتیدانی کەسەکان بۆ پیشاندانی ڕێزی پێویست بە ئاڵای نەتەوەیی.[٨٦] پابەندبوون بە ڕێنمایییەکان دەکەوێتە سەر ھەر تاکێک چونکە ھیچ مەرجێکی یاسایی نییە. بەڵام چاوەڕوان دەکرێت کە ھەمیشە بە ڕێزی گونجاوەوە مامەڵە لەگەڵ ئاڵای نەتەوەییدا بکرێت لەلایەن ئەو کەسانەی کە بەکاریدەھێنن. وەزارەتەکە بەرپرسیارێتیی گشتی لە پەیوەندی لەگەڵ ئاڵای نەتەوەییدا ھەیە و ئەمە بە پلەی یەکەم پەیوەندی بە پرۆتۆکۆڵی ھەڵکردنی ئاڵاکەوە ھەیە. بۆیە، ڕۆڵی وەزارەتەکە ڕۆڵێکی ڕاوێژکارییە.[٢]

سەبارەت بە پیشاندان، دانان و پێشینەی ئاڵای نەتەوەیی بەتەنیا و لەگەڵ ئاڵاکانی تردا، وەزارەتەکە چەند پێشنیارێکی کردووە. نابێت ھیچ ئاڵایەک یان پانکارێک لە سەرووی ئاڵای نەتەوەیییەوە ھەڵبکرێت. کاتێک ئاڵاکە لەگەڵ ئاڵایەکی تر، یان چەند ئاڵایەکدا ھەڵدەگیرێت، دەبێت لە شوێنی شانازی ھەڵبگیرێت – واتە لە ڕاستی ڕێپێوانەکەدا، یان لە چەپی ئەو بینەرەی کە ئاڵاکان بەرەو ڕووی دێن. لەو حاڵەتەدا کە یەکێک لەم ئاڵایانە ھی یەکێتیی ئەورووپایە، دەبێت ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا دەستبەجێ لەلای چەپی ئاڵای نەتەوەیییەوە ھەڵبگیرێت، یان، وەک چۆن بینەرێک دەیبینێت کاتێک ئاڵاکان لێی نزیک دەبنەوە، دەستبەجێ لەلای ڕاستی ئاڵای نەتەوەیییەوە. لە کاتی پیشاندانی دارئاڵای یەکتربڕدا، دەبێت ئاڵای نەتەوەیی لەلای ڕاست و لە پێشەوە بێت – واتە لەلای چەپی ئەو بینەرەی ڕووی لە ئاڵاکەیە. دەبێت دارئاڵاکەی لە پێش ئاڵاکەی تر یان ئاڵاکانی ترەوە بێت.[٢]

ئاڵاکە لە شوێنی شانازیدا لەلای چەپ ھەڵکراوە، لەگەڵ ئاڵاکانی یەکێتیی ئەورووپا و کەنەدا لەلای ڕاستیەوە

کاتێک گرووپی ئاڵاکانی یەکێتیی ئەورووپا ھەڵدەکرێن، ڕیزبەندییەکەیان بەپێی ئەلفوبێیە، بە پشتبەستن بە پیتی یەکەمی ناوی وڵاتەکە. دەبێت ئاڵاکان لە چەپەوە بۆ ڕاست ھەڵبکرێن و ئاڵای یەکێتیی ئەورووپاش لە یەکەم دارئاڵای پێش گرووپەکەوە ھەڵبکرێت. ڕیزبەندییەکی جێگرەوەی ئاڵاکان ئەوەیە کە لە چەپەوە بە ئاڵای نەتەوەیی دەست پێبکرێت و ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لەلای ڕاستی ئەوپەڕی گرووپەکە دابنرێت، وەک چۆن لەلایەن بینەرێکەوە دەبینرێت.[٢] سەبارەت بە ئاڵا نێودەوڵەتییەکان؛ کاتێک ژمارەیەکی جووت یان تاک لە ئاڵا لەسەر ھێڵێک لەسەر دارئاڵاکان بە ھەمان بەرزی ھەڵدەکرێن، دەبێت ئاڵای نەتەوەیی یەکەم بێت لەلای ڕاستی ھێڵەکەوە – واتە لەلای چەپی بینەر لەکاتی ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵاکان. کاتێک یەکێک لەم ئاڵایانە ھی یەکێتیی ئەورووپایە، دەبێت ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا دەستبەجێ لەلای چەپی ئاڵای نەتەوەیییەوە ھەڵبکرێت، یان وەک لەلایەن بینەرێکەوە دەبینرێت، دەستبەجێ لەلای ڕاستی ئاڵای نەتەوەیی. بەڵام، لەو شوێنەی کە ژمارەیەکی تاکی ئاڵا نمایش دەکرێت لەسەر دارئاڵا کۆکراوەکان بە جۆرێک کە یەک دارئاڵا لە ناوەڕاستدا ھەبێت و لەوانی تر بەرزتر بێت، دەبێت ئاڵای نەتەوەیی لەسەر ئەو دارئاڵایە ھەڵبکرێت کە بەو شێوەیە دانراوە. کاتێک یەکێک لەم ئاڵایانە ھی یەکێتیی ئەورووپایە، دەبێت ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لە یەکەم دارئاڵای لای ڕاستەوە ھەڵبکرێت، یان وەک لەلایەن بینەرێکەوە دەبینرێت، لە یەکەم دارئاڵای لای چەپەوە. دەبێت تەنیا یەک ئاڵای نەتەوەیی لە ھەر گرووپێکی ئاڵادا یان لە ھەر شوێنێکدا نمایش بکرێت. لە ھەموو بارودۆخەکاندا، دەبێت ئاڵای نەتەوەیی لە شوێنی شانازیدا بێت. کاتێک ئاڵای نەتەوەیی بە شێوەیەکی ئاسۆیی یان ستوونی لەسەر دیوار یان پاشبنەمایەکی تر نمایش دەکرێت، دەبێت ڕەنگی سەوز لەلای ڕاست بێت (لەلای چەپی بینەرێک) لە دۆخی ئاسۆیی یان لە بەرزترین خاڵ بێت لە دۆخی ستوونی. کاتێک لەسەر سەکۆیەک نمایش دەکرێت، دەبێت ئاڵای نەتەوەیی لە سەروو و لە پشت مێزی وتاربێژەکەوە بێت. لەکاتی ھەڵگرتنیدا، نابێت ئاڵاکە بۆ مەبەستی سڵاو یان ستایشکردن دابەزێنرێت، تەنیا بۆ مردووان لە مەراسیمەکانی یادکردنەوەدا نەبێت.[٢]

تەرمی مایکل کۆلینز لە ساتی ڕێزگرتنی دەوڵەتیدا، لە وێنەکێشانی جۆن لاڤێری، کە سەوزی ئاڵاکەی بەرەو لای سەری داناوە

لە کاتی بەرزکردنەوە یان دابەزاندنیدا، نابێت ڕێگە بدرێت ئاڵای نەتەوەیی بەر زەوی بکەوێت. کاتێک تا نیوەی دارئاڵا بەرز دەکرێتەوە، دەبێت سەرەتا ئاڵاکە بگەیەنرێتە لووتکەی دارئاڵاکە و پاشان دابەزێنرێت بۆ ئاستی نیوەی دارئاڵاکە.[٨٧] پێش ئەوەی بەتەواوی دابەزێنرێت، دەبێت جارێکی تر بھێنرێتەوە لووتکەی دارئاڵاکە.[٢] لە بۆنە فەرمییەکان کاتێک ئاڵای نەتەوەیی بەرز دەکرێتەوە یان دادەبەزێنرێت، یان کاتێک لە نمایشێکی سەربازیدا تێدەپەڕێت، دەبێت ھەموو ئامادەبووان ڕوویان لە ئاڵاکە بێت، بە بێدەنگی بوەستن و سڵاو بکەن. ئەو کەسانەی لە جلوبەرگی فەرمیدان و بە شێوەیەکی ئاسایی بە دەست سڵاو دەکەن دەبێت سڵاوی دەستی بکەن. کەسانی جلی مەدەنی دەبێت بە وەستان بە بێدەنگی سڵاو بکەن. سڵاوکردن لە ئاڵا کاتێک لە نمایشێکدا تێدەپەڕێت دەکرێت کاتێک ئاڵاکە شەش ھەنگاو دوورە و سڵاوەکە دەھێڵرێتەوە تا ئەو کاتەی ئاڵاکە تێدەپەڕێت. لەو شوێنانەی کە زیاتر لە یەک ئاڵای نەتەوەیی ھەڵدەگیرێت، دەبێت تەنیا سڵاو لە ئاڵای پێشەنگ بکرێت.[٢] کاتێک سرودی نەتەوەیی لە کاتی ھەبوونی ئاڵای نەتەوەییدا لێدەدرێت، دەبێت ھەموو ئامادەبووان ڕوویان لە ئاڵای نەتەوەیی بێت، بە بێدەنگی بوەستن و سڵاوی لێ بکەن، و لە سڵاوەکەدا بمێننەوە تا کۆتا نۆتی مۆسیقاکە.[٢]

کاتێک ئاڵای نەتەوەیی کۆن بوو یان داڕزا کە چیتر شیاوی پیشاندان نەبوو، نابێت بە ھیچ شێوەیەک بەکاربھێنرێت کە مانای بێڕێزی بدات.[٢] کاتێک ئاڵای نەتەوەیی وەک ڕازاندنەوە بەکاردەھێنرێت، دەبێت ھەمیشە بە ڕێزی گونجاوەوە مامەڵەی لەگەڵ بکرێت. دەکرێت وەک دوگمەیەکی بچووکی سەر سنگ یان ڕۆزێت یان وەک بەشێک لە ڕازاندنەوەی ناوەڕاستی مێزێک بەکاربھێنرێت. کاتێک لەمەی دوایییاندا لەگەڵ ئاڵای نەتەوەکانی تر بەکاردەھێنرێت، دەبێت ئاڵای نەتەوەیی لە شوێنی شانازیش لەسەر دارئاڵایەکی نزیک نمایش بکرێت. لەو شوێنانەی کە لە بۆنە ئاھەنگییەکاندا چەندین ئاڵای نەتەوەیی ھەڵدەکرێن، ئەمانە دەبێت ھەمان قەبارەیان ھەبێت. ڕازاندنەوەی قوماشی بە ڕەنگە نەتەوەیییەکان ھەروەھا دەکرێت لە بۆنە ئاھەنگییەکاندا بەکاربھێنرێت.[٢]

ئاڵای ئێرلەندا لەسەر نووسینگەی گشتیی پۆستەی دەبلین ھەڵکراوە

دەبێت ئاڵای نەتەوەیی تەنیا لە نێوان خۆرھەڵاتن و خۆرئاوابووندا لە دەرەوە نمایش بکرێت، جگە لە بۆنەی کۆبوونەوە گشتییەکان، ڕێپێوانەکان، یان پرسەکان، کە دەکرێت بۆ ماوەی ئەو بۆنانە نمایش بکرێت.[٢][٨٨] کاتێک لەسەر سەکۆیەک نمایش دەکرێت، نابێت ئاڵای نەتەوەیی بۆ داپۆشینی مێزی وتاربێژەکە بەکاربھێنرێت، و نابێت بەسەر سەکۆکەدا دابخرێت. ئاڵای نەتەوەیی ھەرگیز نابێت تێکبدرێت بە دانانی دروشم، لۆگۆ، پیت یان وێنە لە ھەر جۆرێک بێت لەسەری، بۆ نموونە لە بۆنە وەرزشییەکان. ئاڵاکە نابێت بەسەر ئۆتۆمبێل، شەمەندەفەر، بەلەم یان ھۆکارەکانی تری گواستنەوەدا دابخرێت؛ نابێت بە تەختی ھەڵبگیرێت، بەڵکو دەبێت ھەمیشە بە بەرزی و ئازادی ھەڵبگیرێت، جگە لەو کاتانەی کە بۆ داپۆشینی تابووتێک بەکاردەھێنرێت؛ لەو حاڵەتەدا دەبێت سەوزەکەی لەلای سەری تابووتەکە بێت. سێڕەنگەکە بەسەر تابووتی سەرۆکەکانی ئێرلەندا (لەوانە سەرۆکەکانی پێشوو)، سەربازان و کارمەندانی پۆلیسی ئێرلەندا (Garda Síochána) کە لەکاتی ئەرکدا گیانیان لەدەستداوە، و کەسایەتییە دیارەکانی تر کە پرسەی دەوڵەتییان بۆ دەکرێت، دادەپۆشرێت، وەک ڕۆجەر کەیسمێنت لە ساڵی ١٩٦٥، یان کێڤن باری لە ٢٠٠١. دەبێت لە ھەموو کاتێکدا ئاگاداری ئەوە بکرێت کە ئاڵای نەتەوەیی بەر زەوی نەکەوێت، لەناو ئاودا ڕانەکێشرێت یان لەگەڵ دار و کۆسپەکانی تردا گیر نەخوات.[٢] نەریتێکی ئاسایییە کە ڕۆژانە ئاڵای نەتەوەیی لە ھەموو بنکە سەربازییەکان و لە ژمارەیەکی سنووردار لە بینا گرنگەکانی دەوڵەت ھەڵدەکرێت. ئاڵای ئەورووپا شانبەشانی ئاڵای نەتەوەیی لەسەر ھەموو بینا فەرمییەکان ھەڵدەکرێت، و لە زۆربەی ئەو شوێنانەی کە ئاڵای ئێرلەندا بەسەر بیناکاندا ھەڵدەکرێت. ئاڵای نەتەوەیی بەسەر ئەم بینایانەدا ھەڵدەکرێت: نیشتەجێگای سەرۆکی ئێرلەندا، (Áras an Uachtaráin)؛ لەینستەر ھاوس، بارەگای پەرلەمانی ئێرلەندا، کاتێک پەرلەمان لە کۆبوونەوەدایە[ژێدەر پێویستە]؛ دادگاکانی ئێرلەندا و بیناکانی دەوڵەت؛ دامەزراوە سەربازییەکانی ئێرلەندا، لە ناوخۆ و دەرەوە؛ باڵیۆزخانە و کونسوڵخانەکانی ئێرلەندا؛ و بنکەکانی پۆلیسی (Garda Síochána). ئاڵای نەتەوەیی ھەروەھا ھەڵدەکرێت لە ڕۆژی سانت پاتریک (پشووی نەتەوەیی)، یەکشەممەی جەژنی پاک و دووشەممەی جەژنی پاک (وەک یادکردنەوەی ڕاپەڕینی جەژنی پاک لە ساڵی ١٩١٦)، و ڕۆژی نەتەوەییی یادکردنەوە لە یەکشەممەی نزیک لە ١١ی تەممووز. لەم بۆنانەدا ئاڵای نەتەوەیی لە ھەموو بیناکانی دەوڵەت لە سەرانسەری وڵات کە دارئاڵایان ھەیە ھەڵدەکرێت، و زۆرێک لە تاک و دامەزراوە تایبەتەکانیش ھەڵیدەکەن. ئاڵای نەتەوەیی لە بۆنە نەتەوەیی و ناوخۆیییە گرنگەکانی وەک فیستیڤاڵەکان و یادکردنەوەکاندا ھەڵدەکرێت. ئاڵای نەتەوەیی زۆرجار لە نیوەی دارئاڵا لەکاتی کۆچی دواییی کەسایەتییەکی نەتەوەیی یان نێودەوڵەتیدا لەسەر ھەموو بینا دیارەکانی حکومەت کە دارئاڵایان ھەیە ھەڵدەکرێت. مردنی کەسایەتییەکی دیاری ناوخۆیی دەکرێت بە ھەڵکردنی ئاڵای نەتەوەیی لە نیوەی دارئاڵا لە ناوخۆدا یادبکرێتەوە. لەو شوێنەی کە ئاڵای نەتەوەیی لە نیوەی دارئاڵا ھەڵدەکرێت، نابێت ھیچ ئاڵایەکی تر نیوە-دارئاڵا بکرێت.[٢]

لێکچوون لەگەڵ ئاڵای کەنارەکانی عاج

[دەستکاری]
ئاڵا پێچەوانەکان: ئاڵای ئێرلەندا لەلای چەپ و ئاڵای کەنارەکانی عاج لەلای ڕاست

ئاڵای کەنارەکانی عاج نەخشەیەکی ڕەنگی ھاوشێوەی ئاڵای ئێرلەندای ھەیە، بەڵام پرتەقاڵییەکە لەلای دارئاڵاکەیە و ڕێژەی قەبارەکەی کورتترە (٢:٣ لەبری ١:٢). کاتێک وەرزشکاری کەنارەکانی عاج، موریێل ئاھوورێ، ئاھەنگی گێڕا بۆ بردنەوەی ڕاکردنی ٦٠ مەتری ناوماڵی پاڵەوانێتیی جیھانی ٢٠١٨ لە بێرمینگھام، ئاڵایەکی ئێرلەندی لە بینەرێک قەرز کرد و ھەڵێگێڕایەوە.[٨٩] بەھۆی ئەم لێکچوونەوە، لە ئیرلەندای باکوور، دڵسۆزانی ئەڵستەر ھەندێک جار بێڕێزییان بە ئاڵای کەنارەکانی عاج کردووە، بە ھەڵە پێیان وابووە کە ئاڵای ئێرلەندایە.[٩٠][٩١] لە ساڵی ٢٠١٤، فرۆشگای یانەی تۆپی پێی لینفیڵد (Linfield F.C.) لە ڕێگای شانکیل کە زۆرینەیان دڵسۆزی ئەڵستەرن، سەرنجی ڕاگەیاندنەکانی ڕاکێشا، دوای ئەوەی پیشاندانێکی پەنجەرە کە یادی جامی جیھانی دەکردەوە، نیشانەیەکی لەخۆگرتبوو کە ڕوونیدەکردەوە یەکێک لە ئاڵاکانی نمایشکراو ئاڵای کەنارەکانی عاجە، نەک ھی ئێرلەندا.[٩٢] مەیخانەیەکی دەبلینیش لە ساڵی ٢٠١٦ بە ھەڵە ئاڵای کەنارەکانی عاجی ھەڵکرد.[٩٣]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 4 5 6 «The National Flag». gov.ie. Department of the Taoiseach. ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨. لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 «The National Flag: Guidelines for use of the National Flag» (PDF). taoiseach.gov.ie. Department of the Taoiseach. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە.
  3. ↑ «Constitution of Ireland – Article 7». Irish Statute Book. Government of Ireland. ١٩٣٧. لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی ئابی ٢٠١٨ ھێنراوە. The national flag is the tricolour of green, white and orange
  4. ↑ Crotty، John (٢٠٢٦). The Irish Tricolour - The truth behind the symbols and struggles that defined a nation (بە English). The History Press (لە February 2026 بڵاو کراوەتەوە). لاپەڕە ٢٧–٢٩. ژپنک ٩٧٨١٨٣٧٠٥١٦٣٢. {{cite book}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە= (یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  5. ↑ Crotty، John (٢٠٢٦). The Irish Tricolour - The truth behind the symbols and struggles that defined a nation (بە English). The History Press (لە February 2026 بڵاو کراوەتەوە). لاپەڕە ٦٨–٧١. ژپنک ٩٧٨-١٨٣٧٠٥١٦٣٢. {{cite book}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە= (یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  6. ↑ O'Connor، Patrick (کانوونی دووەمی ١٩٤٠). «National flag». The Irish Book Lover - Quoting - the Irish Rushlight. ٢٧: ١٥٩–١٦٠.
  7. ↑ «Grand public entry of Mr O'Connell». Waterford Weekly Chronicle. ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٠. لاپەڕە ٦.
  8. ↑ «West Cork man raised Tricolour on historic day». Irish Examiner. ٤ی نیسانی ٢٠١٦. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی ئابی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  9. ↑ Symbols in Northern Ireland – Flags Used in the Region 14 May 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. CAIN Web Service. Retrieved 8 November 2011
  10. ↑ Sugden, John & Harvie, Scott (1995). Sport and Community Relations in Northern Ireland 2 May 2014 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Centre for the Study of Conflict, School of History, Philosophy and Politics, Faculty of Humanities, University of Ulster. Retrieved 14 June 2007.
  11. ↑ Article 7 of the Constitution of Ireland (1 July 1937).
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 «Department of the Taoiseach – The National Flag – Guidelines» (PDF). assets.gov.ie. ٢٠١٩. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  13. ↑ «An Bhratach Náisiúnta» (PDF). Ireland. ٢٠٠٧. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە.
  14. ↑ «Colour of the Flag – Ireland». flagspot.net. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  15. 1 2 3 «PANTONE 347 U – Find a Pantone Color | Quick Online Color Tool». pantone.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  16. 1 2 3 «PANTONE 151 U – Find a Pantone Color | Quick Online Color Tool». pantone.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  17. ↑ پابەندە بە ھەمواری بیست و حەوتەمی دەستووری ئێرلەندا، ٢٠٠٤.
  18. ↑ The national Flag Department of the Taoiseach
  19. ↑ بۆ نموونە بڕوانە Long Journey Home 2 September 2006 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. لەلایەن ئێڵڤس کۆستێلۆ و پادی مۆلۆنی.
  20. ↑ بۆ نموونە بڕوانە تێکست و سەرنجەکانی سەر ئەم گۆرانییە ڕاپەڕینە ئێرلەندییانە: Green White and Gold 14 April 2005 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.; The Dying Rebel 14 April 2005 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە..
  21. ↑ «County Coat of Arms Irish Flag». Abitoblarney.com. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  22. ↑ «Photographic image» (PNG). S1.thejournal.ie. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  23. ↑ Macalister، Robert Alexander Stewart (١٩٣٩). Lebor Gabála Érenn [The Book of the Taking of Ireland]. بەرگی ٢. لاپەڕە ٥٩–٦١ (¶١٤٣–١٤٥). ژپنک ١-٨٧٠١٦٦-٣٥-٣.
  24. ↑ Macalister 1939, p. 93, Poem No. XIII
  25. ↑ Crotty، John (٢٠٢٦). The Irish Tricolour - The truth behind the symbols and struggles that defined a nation (بە English). The History Press (لە February 2026 بڵاو کراوەتەوە). لاپەڕە ٤٨–٥٠. ژپنک ٩٧٨-١٨٣٧٠٥١٦٣٢. {{cite book}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە= (یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  26. ↑ Vandamme، Christine؛ Dodeman، André (٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١). Space, Place and Hybridity in the National Imagination (بە ئینگلیزی). Cambridge Scholars Publishing. لاپەڕە ٣٥–٣٧. ژپنک ٩٧٨-١-٥٢٧٥-٧٦٦٢-٩.
  27. ↑ Burthchaell and Rigg، G.D, J.M (١٩٠٦). Report on the Franciscan Manuscripts preserved at the convent Merchants Quay, Dublin (Referencing M O'Hartegan to Luke Wadding, O.S.F of St. Isidore's Rome, Oct 1642) (بە English). H.M Stationery Office (لە 1906 بڵاو کراوەتەوە). لاپەڕە ٢٠٨.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ناوە فرەکان: authors list (بەستەر)
  28. ↑ Cronin، Mike؛ Adair، Daryl (٢٠٠٢). The Wearing of the Green: A History of St Patrick's Day. Psychology Press. ژپنک ٩٧٨٠٤١٥٣٥٩١٢٢.
  29. ↑ Kelly، James (١٩٩٥)، That Damn'd Thing Called Honour: Duelling in Ireland, 1570–1860، Cork University Press، لاپەڕە ٦٥
  30. ↑ «How Green Became Associated With St. Patrick's Day and All Things Irish». Time. ١٦ی ئازاری ٢٠١٧. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. The color green cropped up again during an effort in the 1790s to bring nonsectarian, republican ideas to Ireland, inspired by the American revolution and the French revolution
  31. ↑ Brian Ó Cuív (١٩٧٧). «The Wearing of the Green». Studia Hibernica (17, 18): ١٠٧–١١٩. JSTOR ٢٠٤٩٦١٢٣. As early as 1803 many of those who attended the execution of Robert Emmet are described as wearing green favours to display their sympathy with the young patriot, and it would seem that the United Irishmen first promoted the colour
  32. ↑ Andries Burgers (٢١ی ئایاری ٢٠٠٦). «Ireland: Green Flag». Flags of the World. Citing G. A. Hayes-McCoy, A History of Irish Flags from earliest times (1979)
  33. ↑ «Clare election court house Ennis 30 July». Southern Report and Cork Commercial Courier. ١ی ئابی ١٨٢٩. لاپەڕە ٢.
  34. ↑ «Meet the long-forgotten woman behind the Irish Tricolour». rte.ie (بە ئینگلیزی). ١٧ی شوباتی ٢٠٢٦.
  35. ↑ «Irish Miscellanies». The Atlas. ٢٦ی ئەیلوولی ١٨٣٠. لاپەڕە ٤.
  36. ↑ Crotty، John (١٦ی شوباتی ٢٠٢٦). «Emelia Eleanor Hamilton - The woman behind the Irish Tricolour». www.johncrottyauthor.com. لە ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان (بەستەر)
  37. ↑ «Donaskeigh Meeting». Tipperary Free Press. ٥ی کانوونی دووەمی ١٨٣١. لاپەڕە ١.
  38. ↑ Crotty، John (١١ی شوباتی ٢٠٢٦). «The tricolour's contested origins show how myths are made». Irish Examiner. لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  39. ↑ «Ballina - Mathewite procession». Mayo Constitution. ٢١ی نیسانی ١٨٤٠. لاپەڕە ٣.
  40. ↑ «Repeal of the Union». London Evening Standard. ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٨٣١. لاپەڕە ٣.
  41. ↑ Crotty، John (٧ی ئازاری ٢٠٢٦). «The Irish Tricolour - Its accurate origins». johncrottyauthor.com. لە ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  42. ↑ Cunningham، Alex (٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦). «Was the first Irish Tricolour flown in Waterford? Local historian unearths potential hard truths». waterford-news.ie. لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  43. ↑ «Enniscorthy». United Irishman. ١١ی ئازاری ١٨٤٨. لاپەڕە ٦٩.
  44. ↑ «Limerick March 17th». Dublin Evening Post. ١٨ی ئازاری ١٨٤٨. لاپەڕە ٣.
  45. ↑ Cavanagh، Michael (١٨٩٢). Memoris of Gen. Thomas Francis Meagher (بە English). The Messenger Press. لاپەڕە ١٠١–١٠٣. ژپنک ٩٧٨١٣٣١١٠٦٧١٥.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  46. ↑ «Soiree to Mr. William Smith O'Brien M.P and the other members of the deputation to France». Limerick Reporter. ٢١ی نیسانی ١٨٤٨. لاپەڕە ١.
  47. ↑ McNally، Frank (٢٥ی ئابی ٢٠٢٣). «Bloody Oath – Frank McNally on the red-handed tricolour». IrishTimes.com.
  48. ↑ «Fenians on the Alleghanies». Flag of Ireland. ٢ی کانوونی دووەمی ١٨٦٩. لاپەڕە ٢.
  49. ↑ Crotty، John (٢٠٢٦). The Irish Tricolour - The truth behind the symbols and struggles that defined a nation (بە English). The History Press (لە February 2026 بڵاو کراوەتەوە). لاپەڕە ١٠١–١٠٤. ژپنک ٩٧٨١٨٣٧٠٥١٦٣٢. {{cite book}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە= (یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  50. ↑ «The Tenant League». Freeman's Journal. ٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٥٠. لاپەڕە ٣–٤.
  51. ↑ Staines، Michael (٢٥ی تەممووزی ١٩٤٩). «Witness Statement Michael Staines» (PDF). Bureau of Military History, Irish Military Archives, bmh.militaryarchives.ie. لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  52. ↑ Lynch، Diarmuid (٢ی ئایاری ١٨٤٨). «Witness Statement Diarmuid Lynch» (PDF). Bureau of Military History, Military Archives Ireland. لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  53. ↑ «NAI DFA 26/102: Extracts from the report of the Irish delegation to the Fourth Assembly of the League of Nations (September 1923)». Documents on Irish Foreign Policy. بەرگی ٢. Royal Irish Academy. ئەیلوولی ٢٠٠٠. No. ١٣٤. ژپنک ١-٨٧٤٠٤٥-٨٣-٦. لە ٢١ی ئازاری ٢٠١١ ھێنراوە.
  54. ↑ Shannon، Gerald (٢٠٢٣). Liam Lynch - To declare a Republic (بە English). Merrion Press. لاپەڕە ٢٢٦. ژپنک ٩٧٨١٧٨٨٥٥٨٢١١.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  55. ↑ «Ireland». Flags of the World. ٢٠٠١. لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ھێنراوە – لەڕێگەی crwflags.com.[سەرچاوەیەکی باشتری پێویستە]
  56. ↑ بە بەڵگەنامەی نووسینگەی تۆماری گشتی DO 117/100، لە ١٩٢٨ نووسراوە.
  57. 1 2 3 Merchant Shipping Bill, 1947—Second Stage. 5 September 2012 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. (20 November 1947) Dáil debates Vol.108 No.15 p.23
  58. ↑ Forde، Frank (٢٠٠٠). The Long Watch. Island Books. لاپەڕە ١٠٨. ژپنک ١-٩٠٢٦٠٢-٤٢-٠.
  59. 1 2 Dáil debates Vol. 33 No. 17 p.7 cc.2290–95 23 April 2012 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. 20 March 1930
  60. ↑ Dáil debates Vol. 53 No. 7 p.4 23 April 2012 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. 21 June 1934
  61. ↑ Sweeney، Pat (٢٠١٠). Liffey Ships. Mercier Press. لاپەڕە ٢٠٢. ژپنک ٩٧٨-١-٨٥٦٣٥-٦٨٥-٥.
  62. ↑ Dáil debates Vol.81 No.14 p.23 20 February 1941
  63. ↑ Forde، Frank (٢٠٠٠). The Long Watch. Island Books. لاپەڕە ٢. ژپنک ١-٩٠٢٦٠٢-٤٢-٠.
  64. ↑ McRonald، Malcolm (٢٠٠٧). The Irish Boats. بەرگی ٣, Liverpool to Belfast. Tempus. لاپەڕە ٧٠. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٥٢٤-٤٢٣٥-٨.
  65. ↑ Share، Bernard (١٩٧٨). The Emergency. Dublin: Gill and Macmillan. لاپەڕە ٩٩. ژپنک ٠-٧١٧١٠-٩١٦-X.
  66. ↑ Sections 2 and 14, Merchant Shipping Act, 1947 Irish Statute Book
  67. ↑ FitzGerald, Garret. Ireland, Partition of, Encarta, 2007. Retrieved 14 June 2007. 9 September 2007 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. 31 October 2009.
  68. 1 2 3 Flags Used in Northern Ireland 14 May 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Conflict Archive on the Internet, 1 April 2007. Retrieved 14 June 2007.
  69. ↑ Flags and Emblems (Display) Act (Northern Ireland) 1954 9 July 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Conflict Archive on the Internet, 1 April 2007. Retrieved 14 June 2007.
  70. ↑ Boyd, Andrew (1969). Holy War in Belfast – "1964: The Tricolour Riots" 27 August 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.. Anvil Press. ISBN 0-900068-10-8.
  71. ↑ «Eleventh Night: Tricolours, SF posters, Celtic and Palestine flags burned». irishtimes.com. Irish Times. ١٢ی تەممووزی ٢٠١٩. لە ٧ی ئازاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
  72. ↑ Northern Ireland (United Kingdom), Flags of the World, 2007. Retrieved 14 June 2007.
  73. ↑ Ewart، Shirley؛ Schubotz، Dirk (ئەیلوولی ٢٠٠٤). «Voices behind the Statistics: Young People's Views of Sectarianism in Northern Ireland» (PDF). Office of the First Minister and Deputy First Minister. National Children's Bureau. لاپەڕە ٧. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە.
  74. ↑ "Loyalist paramilitary flags explosion", BBC News, 21 June 2000. Retrieved 14 June 2007.
  75. ↑ Brown, Kris. & MacGinty, Roger (2003). "Public Attitudes toward Partisan and Neutral Symbols in Post-Agreement Northern Ireland", Identities: Global Studies in Power and Culture. Vol. 10, No. 1, pp. 83–108.
  76. ↑ Bryan, Dr. Dominic & Stevenson, Dr. Clifford (2006). Flags Monitoring Project 2006: Preliminary Findings, Institute of Irish Studies, Queen's University, Belfast. Retrieved 14 June 2007.
  77. ↑ The Belfast Agreement 1998 22 November 2013 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Conflict Archive on the Internet. Retrieved 14 June 2007.
  78. ↑ Wilson, Robin (July 2000). Flagging concern: The Controversy over Flags and Emblems 6 August 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Democratic Dialogue. Retrieved 14 June 2007.
  79. ↑ Northern Ireland Assembly Official Report of Tuesday 6 June 2000 6 June 2007 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Northern Ireland Assembly, 6 June 2000. Retrieved 14 June 2007.
  80. ↑ Report on Draft Regulations proposed under Article 3 of the Flags (Northern Ireland) Order 2000 29 September 2007 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Northern Ireland Assembly, 17 October 2000. Retrieved 14 June 2007.
  81. ↑ Alex Maskey Motion 39 – flags and emblems 19 March 2007 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., SinnFein.ie, 17 February 2006. Retrieved 14 June 2007.
  82. ↑ "Tricolour raised in City Hall", BBC News, 4 September 2002. Retrieved 14 June 2007.
  83. ↑ "Should Belfast have its own flag?", BBC News Talking Point, 5 September 2002. Retrieved 14 June 2007.
  84. ↑ O'Reilly، Alison (٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢). «Irish tricolour makes surprise appearance at Queen's Jubilee concert». Belfast Live.
  85. ↑ Bryant، Aoibhin (٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠). «'Disgraceful!' – Irish flag mix-up causes outrage as BBC issue apology». Extra.ie.
  86. ↑ «The National Flag - Guidelines - September 2025» (PDF). assets.gov.ie. Department of the Taoiseach. لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  87. ↑ ئاڵا لە نیوەی دارئاڵادایە لە ھەر دۆخێکدا کە لە خوارەوەی لووتکەی دارئاڵاکەوە بێت بەڵام ھەرگیز لە خوار خاڵی ناوەڕاستی دارئاڵاکەوە نەبێت. وەک ڕێنمایییەکی گشتی، نیوەی دارئاڵا دەشێت وەک ئەو شوێنە وەربگیرێت کە لووتکەی ئاڵاکە بەقەد قووڵیی ئاڵاکە لە خوار لووتکەی دارئاڵاکە بێت.
  88. ↑ بۆ مەبەستی سەربازی، خۆرھەڵاتن کاتژمێر ٨:٠٠ی بەیانییە لە نێوان مانگی ئازار و تشرینی یەکەم، و کاتژمێر ٨:٣٠ی بەیانییە لە نێوان تشرینی دووەم و شوبات. خۆرئاوابوون دادەنرێت بە: ٣:٣٠ی پاشنیوەڕۆ لە کانوونی دووەم و کانوونی یەکەم؛ ٤:٣٠ی پاشنیوەڕۆ لە شوبات و تشرینی دووەم؛ ٥:٣٠ی ئێوارە لە ئازار و تشرینی یەکەم؛ ٦:٠٠ی ئێوارە لە نیسان؛ ٧:٠٠ی ئێوارە لە ئایار و ئەیلوول؛ و ٨:٠٠ی ئێوارە لە نێوان حوزەیران و ئاب.
  89. ↑ «Quick-thinking Irish fans come to the rescue of victorious Ivory Coast star at World Indoor Athletics Championships». Irish Independent. ٥ی ئازاری ٢٠١٨. لە ٦ی ئازاری ٢٠١٨ ھێنراوە.
  90. ↑ «What have the Ivory Coast ever done to deserve this?». JOE.ie. ١٢ی تەممووزی ٢٠١٣.
  91. ↑ «Loyalists ask us to respect their flag as they burn everyone else's?». IrishCentral.com. ١٢ی تەممووزی ٢٠١٣.
  92. ↑ McLysaght، Emer (١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤). «Belfast shop insists it's displaying Ivory Coast flag, NOT Ireland flag». The Daily Edge.
  93. ↑ «This Dublin pub was caught rapid flying the Ivory Coast flag». www.dailyedge.ie. ٥ی نیسانی ٢٠١٦. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]


ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئاڵای ئیرلەندا تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاڵای_ئیرلەندا&oldid=1643318»