ئاژانسی ھەواڵ

ئاژانسی ھەواڵ، ھەواڵنێری یان ئاژانسی دەنگوباس ڕێکخراوێکی ڕۆژنامەوانییە کە کاردەکات بۆ بەرھەمھێنانی ڕاپۆرتی ھەواڵ بۆ ڕێکخراوەکانی ھەواڵ لەوانە ڕۆژنامە، گۆڤار و ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. ھەرچەندە لە جیھاندا چەندین ئاژانسی ھەواڵی ھەن، بەڵام سێ ئاژانسی ھەواڵی جیھانی بە ناوەکانی ئاژانسی ھەواڵی فرانس پرێس (AFP)، ئەسۆوشیەیتید پرێس (AP) و ڕۆیتەرز لە زۆربەی وڵاتانی جیھان ئۆفیسیان ھەیە و ھەموو بوارەکانی زانیاری ڕووماڵ دەکەن و زۆربەی ھەواڵی نێودەوڵەتی دابین بکەن کە لەلایەن ڕۆژنامەکانی جیھانەوە چاپ کراون.^[١]

ناو

وشەی "ئاژانسی ھەواڵ" دوو مانای ھەیە. یەکەمیان واتە «ئاگادارکردنەوە و ڕاگەیاندن» و دووەمیشیان کە بە مانای ئەمڕۆیی ئەو بەڕێوەبەرایەتی و دەزگایەیە کە ھەواڵەکە پەیدا دەکات و بڵاوی دەکاتەوە.

ئەرکەکان

ئاژانسی ھەواڵ کۆمپانیایەکییە کە ھەواڵ بۆ دەزگاکانی ڕاگەیاندن دابین دەکات. ئاژانسی دەنگوباس ئەو ڕۆژنامەنووسانە دادەمەزرێنێ کە زانیاری کۆدەکەنەوە و بە شێوەی جۆراوجۆر وەک (ھەواڵ، وتار، سەرکێشی، وێنە، دەنگ، ڤیدیۆ، گرافیک و ھتد) لە نێوان ڕۆژنامە و ڕۆژژمێر و میدیای دەنگ و بینراو و دیجیتاڵ و ھتد دابەشی دەکەن.^[٢]

بەکارھێنانی ئاژانسەکانی ھەواڵ ڕێگە بە ڕۆژنامە و بڵاوکراوەکانی تر دەدات زانیاری لەو وڵاتانە بدەن کە تێیدا چالاک نین و ئەو کێشانەی کە لێکۆڵینەوەیان بۆ ناکرێت.^[٣]

لە کۆنترین ئاژانسەکانی ھەواڵ لە جیھاندا بریتین لە ئاژانسی ھەواڵی ھاڤاس لە فەرەنسا (لە ساڵی ١٨٣٥ دامەزراوە)، ڕۆیتەرز لە ئینگلتەرا (لە ساڵی ١٨٥١ دامەزراوە) و ئاژانسی ھەواڵی ستێفانی لە ئیتالیا (لە ساڵی ١٨٥١ دامەزراوە).^[٤]

رێکخراوەکان

چەندین کۆمەڵەی جیاجیای ئاژانسەکانی ھەواڵ ھەن، بۆ نموونە:

ھاوپەیمانی ئەورووپایی ئاژانسەکانی ھەواڵ (EANA) کە ھاوپەیمانی ئەورووپایی ئاژانسە ڕۆژنامەوانییەکانە
ڕێکخراوی ئاژانسەکانی ھەواڵی ئاسیا و پاسیفیک (OANA) کە کۆمەڵەی ئاژانسەکانی ھەواڵ لە ناوچەی ئاسیا و پاسیفیکە
میندس ئینتەرناشناڵ (MINDS) کە تۆڕێکی جیھانییە لە ئاژانسە ھەواڵییە پێشەنگەکان کە لە کاری میدیای نوێدا ھاوکاری دەکەن.

پێڕستی ئاژانسە سەرەکییەکانی ھەواڵ

ناو	کورتکراوە	وڵات
ئەدنکرۆنوس (en)		ئیتاڵیا
فرانس پرێس (en)	AFP	فەڕەنسا
ئاژانسی بەڕازیل (en)	ABR	بەڕازیل
ئاگنپارل (en)		ئیتاڵیا
ئی ئف ئی (en)	EFE	ئیسپانیا
ڕادۆر (en)	Rador	ڕۆمانیا
ئەڕپیس (en)	AGERPRES	ڕۆمانیا
ئاژانسی جیۆرنالیستیکا ئیتالیا (en)	AGI	ئیتاڵیا
ئاژانسی نازیۆنالی ستامپا ئەسیتا (en)	ANSA	ئیتاڵیا
ئاژانسی ھەواڵی ئاکیپرێس (en)		قرغیزستان
ئەلگێمین نیدرلاند پیرسبۆریو (en)	ANP	ھۆلەند
خزمەتگوزاری چاپەمەنی جەزائیر (en)	APS	جەزائیر
ھەموو ھەواڵەکانی سەردێر (en)	AHN	ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئاژانسی ئەنادۆل (en)	AA	تورکیا
ئەنتەرا (en)		ئیندۆنیزیا
ئەرمینپرێس (en)		ئەرمەنستان
ئاسیایی نیووز ئینتەرناشناڵ (en)	ANI	ھیندستان
ئەسۆشییەتد پرێس (en)	AP	ویلایەتە یەکگرتووەکان
خزمەتگوزاری ئەسۆشییەتد پرێس (en)	APS	پاکستان
ئەسۆشییەتد پرێسی پاکستان (en)	APP	پاکستان
ئاژانسی ھەواڵی ئەسینا-ئاژانسی ھەواڵی مەقدوونیا (en)	AMNA	یۆنان
ئەسۆشییەتد پرێسی ئوسترالی (en)	AAP	ئوسترالیا
ئەتریش پرێس ئەگێنتر (en)	APA	نەمسا
ئاژانسی تەلەگرافی دەوڵەتی ئازەربایجان (en)	AzerTAc	ئازەربایجان
ئاژانسی ھەواڵی بەحرەین (en)	BNA	بەحرەین
ئاژانسی ھەواڵی بەختار (en)		ئەفغانستان
خزمەتگوزاری ھەواڵی بالتیک (en)	BNS	ئیستۆنیا
بەنگلادیش سانگباد شەنگەستا (en)	BSS	بەنگلادێش
ئاژانسی بێلگا (en)	BELGA	بەلجیکا
بلومبێرگ نیوز (en)		ویلایەتە یەکگرتووەکان
ھەواڵی BNO (en)		ھۆلەند
ئاژانسی ھەواڵی بولگاریا (en)	BTA	بولگاریا
کەنەدی پرێس (en)	CP	کەنەدا
یەکێتی پەخشی کاریبی (en)	CBU	باربادۆس
دەزگای میدیای کاریبی (en)	CMC	باربادۆس
دەزگای میدیای کاریبی (en)	CANA	باربادۆس
CCTV+ (en)		چین
ئاژانسی ھەواڵی ناوەندی (کۆماری چین) (en)		تایوان
خزمەتگوزاری ھەواڵی چین (en)	CNS	چین
ئاژانسی ھەواڵی کرواتیا (en)		کرواتیا
ئاژانسی ھەواڵی چیک (en)	CTK	کۆماری چیک
ئاژانسی ھەواڵی دەمیرۆن (en)	DHA	تورکیا
دویچ پرێس-ئەگێنتەر (en)	DPA	ئەڵمانیا
داو جۆنس نیوزوێرس (en)		ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئاژانسی ھەواڵی ئیمارات (en)	WAM	میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
ئاژانسی پرێسفۆتۆی ئەوروپا (en)	EPA	داڕێژە:EUR
ئاژانسی ھەواڵی فارس (en)	FNA	ئێران
کۆمپانیای قازانجی گشتی چوارەمی خانووبەرە (en)	4E	ویلایەتە یەکگرتووەکان
ئاژانسی ھەواڵی ئایکانا (en)	ICANA	ئێران
ئاژانسی ھەواڵی ئیھلاس (en)	IHA	تورکیا
ئیرنا (en)	IRNA	ئێران
ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران (en)	ISNA	ئێران
خزمەتگوزاری ھەواڵی ھیند و ئاسیا (en)	IANS	ھیندستان
ئینتەرفاکس (en)		ڕووسیا
خزمەتگوزاری ئینتەر پرێس (en)	IPS	ئیتاڵیا
ئاژانسی تەلەگرافی یەھوود (en)		ویلایەتە یەکگرتووەکان
جیجی پرێس (en)		ژاپۆن
ئاژانسی ھەواڵی کینیا کینا (en)	KNA	کینیا
ئاژانسی ھەواڵی ناوەندی کۆری (en)	KCNA	کۆریای باکوور
کیۆدۆ نیوز (en)		ژاپۆن
لنکاپۆڤاث (en)		سریلانکا
ئاژانسی ھەواڵی لاو (en)	KPL	لاوس
ئاژانسی ھەواڵی لوسا (en)	LUSA	پورتوگال
مەغریب عەرەب پرێس (en)	MAP	مەغریب
ماگیار تاڤیراتی ئیرۆدا (en)	MTI	مەجارستان
بیرناما (en)	BERNAMA	مالیزیا
ئاژانسی ھەواڵی نامیبیا (en)	NAMPA	نامیبیا
ئاژانسی ھەواڵی نیشتیمانی عێراقی (en)	NINA	عێراق
ڕێکخراوی ڕۆژنامەوانی نیووزیلاند (en)	NZPA	نیوزیلاند
ئاژانسی ھەواڵی نیجیریا (en)	NAN	نێجیریا
نۆرسک تێلێگرامبیرا (en)	NTB	نەرویژ
نۆتایمێکس (en)		مەکسیک
پاکنیوز (en)		نیوزیلاند
پاکستان پرێس ئینتەرناشناڵ (en)	PPI	پاکستان
PanARMENIAN.Net (en)		ئەرمەنستان
ئاژانسی ھەواڵی فلیپین (en)	PNA	فلیپین
ئاژانسی ھەواڵی پۆڵسکا (en)	PAP	پۆڵەندا
پرێس ئەسۆشییەیت (en)	PA	شانشینی یەکگرتوو
ئاژانسی زانیاری پرێس کڵاب (en)	PIA	بولگاریا
پرێس تراستی ھیند (en)	PTI	ھیندستان
ئاژانسی ھەواڵی قەتەر (en)	QNA	قەتەر
ڕۆیتەرز (en)		شانشینی یەکگرتوو
ڕیتزاو (en)	Ritzau	دانمارک
ڕۆسیا سێگۆدنیا (en)		ڕووسیا
ڕوپتلی (en)		ڕووسیا
ئاژانسی ھەواڵی ڕووسیا (en)	TASS	ڕووسیا
ئاژانسی ھەواڵی سەبا (en) or ئاژانسی ھەواڵی یەمەن (en)	SABA	یەمەن
ئاژانسی ھەواڵی سعوودی (en)	SPA	عەرەبستانی سعوودی
شویزەریش دێپسیناگنتور (en)	SDA	سویس
ئاژانسی ھەواڵی سلۆڤینی (en)	STA	سلۆڤێنیا
سومان تیتۆتۆیمیستۆ (en)	STT	فینلاند
ئاژانسی ھەواڵی عەرەبی سووریا (en)	SANA	سووریا
تاھیتیپرێس (en)	ATP	پۆلینیزیای فەڕەنسی
تانجوگ (en)		سڕبیا
تێلام (en)	TELAM	ئەرژەنتین
تیدینگەرناس تێلێگرامبایرۆ (en)	TT	سوێد
ئاژانسی دەنگوباس TDH (en)	TDH	تورکمانستان
یونایتد نیووزی ھیند (en)		ھیندستان
یونایتد نیووزی بەنگلادش (en)	UNB	بەنگلادێش
یونایتد پرێس ئینتەرناشناڵ (en)	UPI	ویلایەتە یەکگرتووەکان
تۆڕی ھەواڵی سەرگەرمی جیھانی (en)	WENN	شانشینی یەکگرتوو
ئاژانسی ھەواڵی ڤێتنام (en)		ڤیێتنام
ئاژانسی ھەواڵی ڤیا (en)	VIANEWS	پورتوگال
ئاژانسی ھەواڵی شینھوا (en)	XINHUA	چین
یۆنھاپ (en)	YONHAP	کۆریای باشوور
زوما پرێس (en)		ویلایەتە یەکگرتووەکان