ئارگیشتیی یەکەم
| ئارگیشتیی یەکەم | |
|---|---|
 مۆنیۆمێنتی ئارگیشتی یەریڤان، ئەرمەنستان | |
| پادشای ئورارتوو | |
| حکومڕانی | ٧٨٦–٧٦ پ.ز |
| پێش | مێنوا |
| جێگر | ساردووری دووەم |
| منداڵ(ەکان) | ساردووری دووەم |
| باوک | مێنوا |
| دایک | تاریریا |
| لەدایکبوون | نز. ٨٢٧ پ.ز |
| مردن | نز. ٧٦٤ پ.ز |
ئارگیشتیی یەکەم, شەشەمین پادشای ناسراوی ئورارتوو بووە، لە ساڵی ٧٨٦ پێش زایین تا ٧٦٤ پێش زایین حوکمڕانیی کردووە. لە ساڵی ٧٨٢ پێش زایین قەڵای ئێرێبونی دامەزراندووە، کە ئێستا پایتەختی ئەرمەنستانە، یەریڤان.[١] وەرگێڕانی جێگرەوەی ناوەکە بریتین لە ئەرگیشتیس ، ئارگشتی ، ئارگیشتی و ئارگیشتیش. ھەرچەندە ناوەکە بەزۆری بە ئارگیشتی وەرگێڕدراوە، بەڵام ھەندێک لە زانایان دەڵێن کە ئارگیستی زۆرترین ئەگەری بێژەکردنە. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو باوەڕەی کە ئورارتییەکان ھێمای مێخیی ش یان بەکارھێناوە بۆ دەنگدان بە دەنگی س.[٢]
کوڕ و جێنشینەکەی مێنۆا بوو، بەردەوام بوو لەو زنجیرە فەتحانەی کە لەلایەن پێشینەکانی پێش خۆیەوە دەستیپێکردبوو، دیارە ھەموو ساڵێکی حوکمڕانیی خۆی ھەڵمەتی دەستپێدەکرد.[٣] لە کۆمەڵێک ململانێی بێ ئەنجامدا لەگەڵ پادشای ئاشووری شەلمەنسەر چوارەم بەشدار بووە. بەشی باکووری سووریای داگیرکرد و ئورارتووی کردە بەھێزترین دەوڵەت لە ئەنادۆڵ دوای ھیتییەکان. ھەروەھا شانشینی خۆی فراوانتر کرد بۆ باکوور تا دەریاچەی سێڤان و بەشێکی زۆری دیاوێھی و دەشتی ئاراراتی داگیرکرد.[٤] دوای ڕاپەڕینێکی دانیشتووانی ناوچە تازە داگیرکراوەکان، ئارگیشتی دیپۆرتی کردنەوە و دەریانی کرد و ناوچەکەی بە خەڵکانی ناوچەکانی دیکەی ئیمپراتۆریەتەکەی پڕکردەوە.[٥] لەو ناوچانەدا ئارگیشتی لە ساڵی ٧٨٢ پێش زایین قەڵای ئێرێبونی دروستکرد و لەگەڵ ٦٦٠٠ دیلی جەنگی ھاتی و سوپانیی نیشتەجێ کرد.[٦][٧] ھەروەھا قەڵای ئارگیشتی خینیلی لە ساڵی ٧٧٦ پێش زایین دامەزراند، لە شوێنی ئارماڤیر کە یەکەم پایتەختی شانشینی ئەرمەنستانی دواتر بوو.[٨] نووسراوەکانی سەر بە پادشای ئورارتی ئارگیشتیی یەکەم لە قەڵای کەپەنێک دۆزرایەوە کە دەکەوێتە سەر گردێک لە نزیک مووش.[٩]
لە دوای ئەو ساردووری دووەمی کوڕی جێگەی گرتەوە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Burney، Charles Allen (٢٠٠٤). Historical Dictionary of the Hittites. Scarecrow Press. لاپەڕە ١٨٧. ژپنک ٩٧٨٠٨١٠٨٦٥٦٤٨.
- ↑ Zimansky، Paul (٢٠١١). «Urartian and the Urartians». لە Steadman، Sharon R.؛ McMahon، Gregory (eds.). The Oxford Handbook of Ancient Anatolia. Oxford University Press. لاپەڕە ٥٥٤. ژپنک ٩٧٨٠١٩٥٣٧٦١٤٢.
- ↑ Zimansky، Paul (١٩٨٥). Ecology and Empire: The Structure of the Urartian State (PDF). Oriental Institute of the University of Chicago. لاپەڕە ٥٤. ژپنک ٠-٩١٨٩٨٦-٤١-٩. OCLC ٤٦٩٥٥٣٣١٣.
- ↑ Suny، Ronald Grigor (١٩٩٤). The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press. لاپەڕە ٦. ژپنک ٠٢٥٣٢٠٩١٥٣.
- ↑ Adam T. Smith. The Political Landscape: Constellations of Authority in Early Complex Polities. University of California Press. 2003.
- ↑ Adam T. Smith. The Political Landscape: Constellations of Authority in Early Complex Polities. University of California Press. 2003.
- ↑ Hovhannisyan، K. (1978). «Ērebuni». لە Hambardzumyan، Viktor (ed.). Soviet Armenian Encyclopedia (بە ئەرمەنی). بەرگی 4. Yerevan. لاپەڕە 90–91.
{{cite encyclopedia}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: location missing publisher (بەستەر) - ↑ Zimansky، Paul (١٩٨٥). Ecology and Empire: The Structure of the Urartian State (PDF). Oriental Institute of the University of Chicago. لاپەڕە ٩٤. ژپنک ٠-٩١٨٩٨٦-٤١-٩. OCLC ٤٦٩٥٥٣٣١٣.
- ↑ «T.C. Muş Belediyesi Resmi Web Sitesi - Tarihi Eserler». mus.bel.tr (بە تورکی). لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
خوێندنەوەی زیاتر
[دەستکاری]- N. Adontz, Histoire d'Arménie. Les origines, Paris, 1946
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]- Erebouni at Armenica.org ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
- Erebuni - Cuneiform Foundations[usurped]
