ڕشانەوە

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ڕشانەوە، نیگارەیێک لە سەدەی چواردەھەمی زایینی

ڕشانەوە یان ھەڵھێنانەوە (بە ئینگلیسی: vomiting) بریتییە لە هاتنە دەرەوەی ناوەرۆکی نێو گەدەی گیانداران، لە دەم و لووتەوە. ئەم ناوەرۆکە دەکرێ خۆراک یان هەر جۆرە ماکێکی تری نێو کۆئەندامی هەرس ، وەک زەرداو بێ. گەلێک هۆکار لە ڕشانەوەدا دەوریان هەیە؛ لەوانەیە بە هۆی خۆراکی گەندەڵ، کاردانەوەی مێشک لە هەمبەر توومۆر ، دووگیانی ، گوشاری دەروونی و... هتدەوە بێ. بە دۆخی پێش ڕشانەوە دڵ هەڵشێوان یا دڵ پێکاهاتن دەڵێن. ئەگەر ڕشانەوە بەردەوام بێ، بۆ ئاوچن نەبوونی لەش، دەبێ دەسبەجێ دەرمان دەست پێ بکرێت.

ڕشانەوە لەگەڵ هێق کردندا جیاوازە، لە هێقدا خۆراکی هەرساو لە ڕێگەی زەنگلۆکەوە دەگەڕێتەوە ناو دەم، بەڵام بە ئارامی و بێ پژاندن. بەڵام لە ڕشانەوەدا بە گوشار و پژانەوەیە. دڵ هەڵشێوان و ڕشانەوە کاردانەوەیەکی پارێزەرانەیە لە هەمبەر چەندین هۆکار. ئەم هۆکارانە لەخۆ گری شەبەنگێکی بەرینی تێکچوونە، لە دۆخی خۆش خیمەوە هەتا دۆخی فریاکەوتن.
جاری وایە دڵ هەڵشێوان و ڕشانەوە جیا لە یەک ڕوو دەدات، بەڵام بەزۆری دڵ هەڵشێوان دەبێتە هۆی ڕوودانی ڕشانەوە. دڵ هەڵشێوان لەگەڵ ژاکان و بزڕکان، ئارەق کردن و هەست بە برسییەتی هاوڕێیە.

هۆکارەکانی ڕشانەوە[دەستکاری]

ڕشانەوە دوو هۆکاری سەرەکی هەیە:

  • ناوەندی: دەرمانەکانی کۆمۆتراپی و نارکوتیک، چڵک و تەشەنای تووش بە تایبەت لە منداڵاندا، هۆکارەکانی مێتابوولیک: دووگیانی (سەر لە بەیانان)، یوورمی،DKA ، هایپرکالسمی ،
  • ڕیفلاکسی: هەو و هەڵزرنگانی بەشی سەرووی کۆئەندامی هەرس، ئەپاندیسیت، کوولە سیستیت، پەنکریاتیت، گاستریتی تووش ی پریتوونەئێت، گاسترۆ ئەنتریتی ڤایرووسی و بەکتریایی، ماکی هێڵنج دەر، برینی گەدە، گیرانەکان: گیرانی ڕیخۆڵە گەورە یا بچووک ( لە گیرانی ڕیخۆڵە گەورەدا، بۆنی پیسایی لە ڕشاوەکە دێت)، تەنگی پیلۆر یا ئاچالازی. هۆکارەکانی دەماری -ناوەندی: زۆر بوونی گوشاری ناو مێشکICP، لابیرێنتتیتسی گوێی ناوەکی، ئازاری سەر، میگرێن، هۆکارەکانی سایکۆلۆجی: دیمەن و بۆنی قیزەون و ...


میکانیسمی سەرهەڵدان[دەستکاری]

دڵ هەڵشێوان و ڕشانەوە بە هۆی هەڵزرنگانی دەمارەکانی ببەر لە لایەن ناوەندی ڕشانەوە لە مێشک بۆ سەر ماسوولکەکانی سینگ و سک ڕوو دەدات. نۆرۆترانسیمەترەکانی ڕشانەوە بریتین لە: ئەسیتڵ کوولین ، هیستەمین ، سیرۆتۆنین و دۆپەمین

سەرچاوە[دەستکاری]