پارێزگای کرماشان

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

پۆتانەکان: ٣٤°١٨′N ٤٧°٤′E / ٣٤.٣٠٠°N ٤٧.٠٦٧°E / 34.300; 47.067

پارێزگای کرماشان

پارێزگای کرماشان (بە فارسی: استان کرمانشاه) یەکێک لە پارێزگاکانی ئێران و بەشێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ژمارەی دانیشتوانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٤٢٤٥٧ کەس بووە و پانتاییەیەکی ٢٥ هەزار کیلومتری چوار گۆشەی هەیە. ناوەندی پارێزگای کرماشان شاری کرماشانە و لە ١٤ شارستان پێکھاتووە کە ئەمانەن:

  1. شارستانی ئاروینیاوا
  2. شارستانی پاوە
  3. شارستانی سەلاس و باوەجانی
  4. شارستانی جوانڕۆ
  5. شارستانی داڵاھۆ
  6. شارستانی ڕەوانسەر
  7. شارستانی سەرپێڵ
  8. شارستانی سونقوڕ
  9. شارستانی سەحنە
  10. شارستانی قەسر
  11. شارستانی کرماشان
  12. شارستانی کەنگاوەر
  13. شارستانی گیەڵان
  14. شارستانی ھەرسین

شارە گەورەکانی ئەم پارێزگا بریتین لە کرماشان، شائاباد، ھەرسین، کەنگاوەر، سونقوڕ، جوانڕۆ، سەرپێڵ، سەحنە.

لە باری ئایینییەوە زۆربەی خه‌ڵکه‌که‌ی، شیعە، سونی و یارین.

زاراوەکانی زمانی کوردی لە پارێزگای کرماشان[دەستکاری]

خەڵکی ئەم پارێزگایە پتر لە ٩٥ لە سەدی کورد زمانن کە بە چەندین زاراوە و ژێر زاراوە دەپەیڤن.

زاراوەکانی زمانی کوردی لە هەر ١٤ شارستانەکەی پارێزگای کرماشان تەقریبەن بەم شێوەیە:

١- لە شارستانی کرماشان: لەکی، کەڵهوڕی، گۆرانی، سۆرانی و هەورامی ٢ - لە شارستانی ئیسلام ئاوا (شاه ئاوا): کەڵهوڕی و گۆرانی ٣- لە شارستانی کرند: گۆرانی، کەڵهوڕی و سۆرانی و هەورامی ٤- لە شارستانی سەرپێڵی زەهاو: کەڵهوری، گۆرانی و سۆرانی ٥- لە شارستانی قەسری شیرین: کەڵهوڕی، گۆرانی و سۆرانی ٦- لە شارستانی گیەڵانی ڕۆژئاوا: کەڵهوڕی و گۆرانی ٧- لە شارستانی سەلاسی باوەجانی: سۆرانی و گۆرانی ٨- لە شارستانی جوانڕۆ: سۆرانی ٩- لە شارستانی هەورامان (پاوە): هەورامی و سۆرانی ١٠- لە شارستانی ڕەوانسەر: سۆرانی ١١- لە شارستانی سەحەنە؛ گۆرانی و لەکی ١٢- لە شارستانی کەنگاوەر: لەکی و کەڵهوڕی ١٣- لەشارستانی هەرسین؛ لەکی ١٤- لە شارستانی سنقور کولیایی؛ گۆرانی (ژێر زاراوەی زەنگنە) و کەڵهوڕی. تورکیش لە ئەم شارستانە ئەژین.

مەبەست لە زاراوەی گۆرانی بە زۆری مەبەست لە زاراوەی کوردانی یارسانییە. بەڵام بێجگە لە یارسانییەکان، زمانناسان پێێان وایە زاراوەی گۆرانی زاراوەی کوردانی زەنگنە، لەک، باجەڵان، هەورامی، شەبەک و چەن تیرە و تایفەیتری سەر بە ناوچەکانی کرماشان، هەمەدان و لوڕستانیشە.

لە پارێزگای کرماشان لە جیاتی سۆرانی، زۆرتر وشەی جافی بە کار دەبرێت. هۆکارەکەیشی ئەوەیە کە بێجگە لە بەشێک لە دانیشتوانی شارستانی ڕەوانسەر نەبێت کە لە سەر بەشی ئەردەڵانین. باقی سۆرانییەکانی ئەم پارێزگایە، سەر بە هۆزی جافن