زێو

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
کادمیۆمزێو ، زیوپالادیۆم
Cu

Ag

Au
پیشاندان
کانزای سپی

Electrolytically refined silver
تایبەتمەندییە گشتییەکان
ناو، ژمارە، ھێما زێو ، زیو، 47، Ag
پۆلێنکردنی توخم کانزای گواستراوە
کۆمەڵە، خول، خشتۆک 11، 5، d
گەردیلە بارستە 107.8682گ•مۆڵ−1
شێوگی ئەلیکترۆنی [Kr] 4d10 5s1
ڕیزبوونی ئەلیکترۆنەکان بۆ ھەر بەرگێک 2, 8, 18, 18, 1 (وێنە)
سیفاتە فیزیاییەکان
دۆخ ڕەق
چڕی (لە پلەی گەرمی ژوور) 10.49 گ•سم−3
چڕی شل لە قۆناغی توانەوە 9.320 گ•سم−3
قۆناغی توانەوە 1234.93 ک، 961.78 °س، 1763.2 °ف
قۆناغی کوڵان 2435 ک، 2162 °س، 3924 °ف
پلەی گەرمای توانەوە 11.28 کیلۆجول•مۆڵ−1
حرارة التبخر 250.58 کیلۆجول•مۆڵ−1
السعة الحرارية (25 °س) 25.350 جول•مۆڵ−1•کێلڤن−1
پەستانی ھەڵم
P (پاسکاڵ) 1 10 100 1 کیلۆ 10 کیلۆ 100 کیلۆ
لە T (کێلڤن) 1283 1413 1575 1782 2055 2433
سیفاتە ئەتۆمییەکان
أرقام الأكسدة 1, 2, 3 (amphoteric oxide)
کارۆ سالیبێتی 1.93 (پێوەری بۆلینگ)
وزەکانی ئایۆناندن یەکەم: 731.0 کیلۆجول•مۆڵ−1
دووەم: 2070 کیلۆجول•مۆڵ−1
سێیەم: 3361 کیلۆجول•مۆڵ−1
نیوە تیرەی گەردیلەیی 144 بیکۆمەتر
نیوە تیرەی گەردیلە ھاوبەشی 145±5 بیکۆمەتر
نیوە تیرەی ڤان دێر والز 172 بیکۆمەتر
تایبەتمەندییەکانی تر
پێکھاتەی کریستاڵی شەشپاڵوی ڕوو پان
باری موگناتیسی دایا موگناتیس[١]
بەرگری کارەبایی 15.87 nأوم•متر (20 °س)
گەیاندنی گەرمی 429 واط•متر−1•كلفن−1 (300 کێلڤن)
بڵاوبوونەوەی گەرمی 174 مم²/ثا (300 کێلڤن)
بڵاوبوونەوەی گەرمی 18.9 میکرۆمەتر•مەتر−1•کێلڤن−1 (25 °س)
ھاوبەشی یۆنگ 83 گێگاپاسکاڵ
ھاوبەشی شێئر 30 گێگاپاسکاڵ
ھاوبەشی قەبارە 100 گێگاپاسکاڵ
ڕێژەی پۆیسۆن 0.37
ڕەقی مۆس 2.5
ڕەقی ڤیکەرز 251 مێگاپاسکاڵ
ڕەقی برینێل 206 مێگاپاسکاڵ
ژمارەی تۆمارکردن 7440-22-4
نەگۆڕترین ھاوتاکان
وتاری سەرەکی: ھاوتای زێو ، زیو
ھاوتاکان بوونی لە سروشت نیوە تەمەن جۆری تیشک ھێزی تیشک (مێگا ئەلیکترۆن ڤۆڵت) بەرھەمی تیشک
105Ag syn 41.2 d ε - 105Pd
γ 0.344, 0.280,
0.644, 0.443
-
106mAg syn 8.28 d ε - 106Pd
γ 0.511, 0.717,
1.045, 0.450
-
107Ag 51.839% 107Ag هاوتای نەگۆڕە لەگەڵ 60 نیوترۆن
108mAg syn 418 y ε - 108Pd
IT 0.109 108Ag
γ 0.433, 0.614,
0.722
-
109Ag 48.161% 109Ag هاوتای نەگۆڕە لەگەڵ 62 نیوترۆن
111Ag syn 7.45 d β 1.036, 0.694 111Cd
γ 0.342 -

زێو یا زیو (بە ئینگلیزی: Silver) یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان، هێماکەی (Ag) و گەردیلەی ژمارە (٤٧)ە. زیو

زیو کانزایەکی نایابە, ڕەنگی سپییە, کانزایەکی بەنرخە,لەدێر زەمانەوە ناسراوە, میسرییە کۆنەکان و عەرەبەکان و چینییەکان بەکاریان ھێناوە لە دروستکردنی خشڵ و کاری پزیشکی و خۆپاراستن لە نەخۆشی. ھەروەھا بەکاردێ لە دروستکردنی دراو (پارە) و خشڵ وەک زێڕ بەڵام بەھاکەی کەمترە. توخمی زیو : زیو توخمێکە ھێماکەی (Ag)یە کە کورتکراوەی وشەی (Argentum) ی لاتینییە, کە لە ناوی وڵاتی ئەرجەنتین وەرگیراوە چونکە بە بڕێکی زۆر زیوی لێ دۆزرایەوە. زیو توخمێکی بەنرخە, بەزۆر شێوە لە سروشتدا ھەیە وەک کانزای خاوێن لە نەرویژ و کەنەدا, وە لە پیرۆ لە شێوەی کانزای ئەرجێنت (Ar٢S ) , لە شێوەی کلۆریدی زیو لە مەکسیک و کەنەدا , زیو بەتێکەڵی لەگەل کانزای تری وەک زێڕ و مس و قوڕقوشم ھەیە. بەکارھێنانەکانی زیو : زیو توانایەکی زۆری ھەیە بۆ لەناوبردنی بەکتریا و وردە زیندەوەر و سەوزایی ئاو (قەوزە) لەبەر ئەوە عەرەبەکان لە خاوێنکردنەوەی ئاو بەکاریان دەھێنا, کە ئاو لەناو مەشکەی دروستکراو لە پێستی ئاژەڵ دەکرا تا سێ چارەکی و چارەگەکەی تر ھەوا بوو , چەند پارچەیەک لە دراووی زیوی دەکرایە ناو مەشکەکە لەکاتی گەشتە دوورو درێژەکان, کە مەشکەکە دەلەرزی پارچە دراووە زیوییەکان لێک دەخشان بەمەش بەشێکی زۆر کەم لە زیوەکە دەتواوە لە ئاوەکە بەشێوەی پۆدرەی زۆر ورد کە دەبێتە ھۆی لەناوبردنی بەکتریا و خاوینبوونەوەی ئاو. بەکارھێنانی زیو لەخاوێنکردنەوەی ئاو : ئێستا دەتوانرێ زیو بەکاربھێنرێ لەخاوێنکردنەوەی ئاو لەجیاتی کلۆر کەبۆ تەندروستی باش نییە.تۆژینەوەکان ئەوەدەسەلمێنن کەبڕی زیوی بەکارھاتوو لەخاوێنکردنەوەی ئاو کەمترە لە ‌یەک لە ‌بلیۆن واتە ‌یەک مللی گرام لەزیو بۆ یەک مەتر سێ جا لە ئاو, واتە بڕی پارەی پێویست بۆ خاوێنکردنەوەی یەک مەتر سێ جا لە ئاو تەنھا نیو قرشی میسرییە,کەچی ھی کلۆر سێ قرشە, لەگەل مەترسییەکانی کلۆر لەسەر کارکەرو دانیشتوانی دەوروبەر لەگازی کلۆر کەدەبێتەھۆی شێرپەنجە(سرگان) و لەبەرچوونی منداڵ لەسکی دایکی بەگوێرەی تۆژینەوە ‌نوێکان,چونکەناھێڵێ کۆرپەڵەبەدیواری منداڵدان بنوسێت.لەو ڕوانگەوە دەتوانرێ زیو بەکار بھێنرێ بۆ خاوێنکردنەوەی جۆرەکانی تری ئاو ,وەک ئاوی بەکارھاتوو لەوێستگەی دروستکردنی کارەبا,و ئاوی زێرابەکان,و تاوەری ساردکردنەوەی پیشەسازی و مەلەوانگەکان. بەکارھێنانی زیو لەبواری لەپزیشکی : زیو لەبواری پزیشکیدا بەکاردەھێنرێ بۆ دروستکردنی مەرھەم,ئێستا زیو بەکاردەھێنرێ لە چارەسەرکردنی شەکرە کە ‌ڕێژەی شەکر ڕێک دەخات لە لەش, و لەمەلەوانگەکان کەئایۆنی زیو و ئۆکسجینی شلی تێدەکرێ بۆ لەناوبردنی زیندەوەرەوردەکان کە ھۆیەکە بۆ پیسبوونی برین لە قاچ و پێ , چینێکی تەنک لە زیو لەسەر برینەکە دروست دەبێ و ناھێڵێ زیندەوەری لەسەر گەشەبکات . بەکارھێنانی زیو لە بواری نەخۆشییەکانی دەروونی : تۆژینەوە نوێکان دەریان خستووە کە زیو کاریگەری ھەیە لەسەر باری دەروونی مرۆڤ بە میکانیزمێکی نادیار, لەبەر ئەوە بەکاردەھێنرێ لەدەرمانەکانی چارەسەرکردنی دەروونی لەزۆربەی داوودەرمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا, ھەروەھا مرۆڤ لە نەخۆشییە ترسناکەکان دەپارێزێ , ئێستا لە ئەمریکا گیراوەی زیو باوە, کە گیراوەیەکە بڕێکی زۆر زیوی تواوەی تێدایە لە شێوەی پۆدرەی زۆر ورد دەگاتە (٥٠٠ مللی گرام) لەیەک لیتر, گیراوەکە دەخورێتەوە بە ڕێژەی یەک مڵاکی چا ڕۆژانە. بەکارھێنانەکانی تری زیو : ئاوێتەکانی زیو (Highgyen Silver) بەکاردێن لە بەرگریکردنی ڤایرۆس و نەخۆشییەکان لە کێڵگەکانی پەلەوەر و گیانلەبەر, وە ھەروەھا لە کوشتارگەی پەلەوەر و گیانلەبەر و کارگەی خواردنی قوتوبەند و نەخۆشخانەکان و کارگەی ئاوی قوتوبەند. زیو بەکاردەھێنرێ لە دروستکردنی زۆر جۆر لە کوتاڵ و چنینی دژ بە بەکتریاو ڤایرۆس, بۆ نموونە ئەو پێڵاوە داخراوەی کە ھەوای ناچیتێ و بەکتریا بۆنێکی ناخۆش دروست دەکات لە ئارەقە, دەتوانرێ کەمێک ئایۆنی زیو بەکاربێ لەو کوتاڵەی دیوی ناوەوەی پێڵاوی لێ دروست دەکرێ یان کەمێک ئایۆنی زیو بەکاربھێنرێ لە کوتاڵی گۆرەوی. ڕێگاکانی پاککردنەوە(تعقیم) بە زیو : پاککردنەوە (تعقیم) بە زیو بە دوو ڕێگا دەبێ :- · دانانی زیو وەک ئاوێتەی کیمیایی. · بەزیوکردنی(تفچیچ) کارەبایی, کە بریتییە لە دانانی ئایۆنی زیو لە ناو ئاو بەڕێگەی کارەبایی بە تواندنەوەی زیو لە گیراوە. ئاوێتەی کیمیایی تری زیو بەکار دێت لە پاککردنەوە(تعقیم) وەک (Highgyen Silver) .

سەرچاوە[دەستکاری]

  1. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds in Lide, D. R., ed. (2005). CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.