بێرتراند ڕاسێل
| بێرتراند ڕاسێل | |
|---|---|
| لەدایکبوون | بێرتراند ئەرتوور ویلیام ڕاسێل ١٨ مەی ١٨٧٢ بەڕیتانیا |
| مەرگ | ٢ فێبریەی ١٩٧٠ وێڵز، بەڕیتانیا |
| نەتەوە | بەڕیتانیایی |
| ناسراو بە هۆی | بیرۆکە فەلسەفییەکانی |
بێرتراند ئەرتوور ویلیام ڕاسێل یان بێرتراند ڕاسێل (لەدایک بوون ١٨ مەی ١٨٧٢ - کۆچی دوایی ٢ فێبریە ١٩٧٠) فەیلەسووف، لۆژیکزان، مێژووزان، ماتماتیکەوان، ڕیفۆرمخوازی کۆمەڵایەتی و ئاشتیخوازی خەڵکی بەڕیتانیا بوو. ئەگەرچی زۆرینەی ژیانی لە ئینگلیز بەسەر برد، بەڵام لە وێڵز لەدایک بوو و ھەر لەوێشدا کۆچی دوایی کرد.
راسێڵ سەرپەلی شۆڕش دژی ئایدیالیزم لە بەڕیتانیا لە ساڵانی پێش ١٩٠٠دا بووە و وا ئەزانن دەگەڵ شاگردەکەی ویتگێنشتاین Wittgenstein و فرێگ Frege پیاوی ئایینیەکەی، پەیاکەر و دامەزرێنەری فەلسەفەی شیکاری بن. دەگەڵ وایتھێد A. N. Whitehead، بنەمای ماتماتیک Principia Mathematica نووسی کە ھەوڵدانێکە بۆ نزیککردنەوەی لۆژیک و ماتماتیک. وتارە فەلسەفیەکەی بە ناوی لەسەر جیاکردنەوە On Denoting وەک مۆدێل و سەرمەشق بۆ فەلسەفە دەزانن. ھەر دوو بەرھەمەی وا باسکران لەسەر لۆژیک، ماتماتیک، دانانی تیئۆریا، زمانناسی و ھەروا فەلسەفەی شیکاری کاریگەری زۆری ھەبووە.
تێکۆشەری دژەشەڕ، پاڵپشتی بازەرگانی ئازادی نێو نەتەوەکان و دژی دەسەڵاتی بەھێز بوو. ڕاسێل بۆ ھەوڵدانە دژەشەڕەکانی لە درێژەی شەڕی جیھانی یەکەم، بۆ بزووتنەوەی دژی ھیتلەر، داخستنی چەکە نووکیەکان، ڕەخنەگرتن لە دیکتاتۆری سۆڤیەت و تێکەڵ بوونی ئەمریکا لە شەڕی ڤیەتنام، لە بەندیخانە کرا.
لە ١٩٥٠دا ڕاسێل خەڵاتی نۆبێلی ویژە و ھونەری وەر گرت بۆ نووسراوە جۆربەجۆر و بەنرخەکانی کە تێیدا پالپشتی کردوو لە ھاونەوع دۆستی و ئازادی بیرۆکە.
